konut alımında müteahhidin sorumlulukları

Yazar: Av. Orbay ÇokgörSon güncelleme:

Müteahhidin Eksik Bıraktığı İşler, Ayıplı İmalat ve Geç Teslimde Alıcının Hakları Nelerdir?

Müteahhidin eksik bıraktığı işler, ayıplı imalat veya geç teslim söz konusu olduğunda alıcı; eksiklerin giderilmesini, bedelden indirim yapılmasını, sözleşmeden dönmeyi ve gecikme tazminatı ile kira kaybını talep edebilir. Bu hakların hangisinin, hangi süre içinde ve hangi mahkemede kullanılacağı ise sorunun niteliğine ve alıcının sözleşmedeki sıfatına göre değişir.

Konut inşaat firmalarına yönelik tüketici şikayetleri, müteahhitlerden konut satın alan kişilerin karşılaştığı sorunların önemli bir bölümünün konutun geç teslim edilmesi ile eksik veya ayıplı işçilikten kaynaklandığını göstermektedir. Şikayetvar platformu verilerine göre konut inşaat firmalarına yönelik şikayet sayısı henüz bir yıl bile geçmeden yüzde 127 artmış, 2025 yılında 1.482 olan şikayet sayısı 2026 yılı Ağustos ayı itibariyle 3.363’e yükselmiştir. Aynı verilerde en fazla şikayet edilen konular arasında konut tesliminin gecikmesi ile eksik veya ayıplı işçilik öne çıkmaktadır.

Müteahhitten alınan konutta eksiklik bulunması ile taşınmazın zamanında teslim edilmemesi, hukuken tamamen farklı iki ayrı rejim ve borç ilişkisine tabidir:

  • Eksik ve Ayıplı İşler: Ayıba karşı tekeffül hükümlerini (TBK m. 219 vd. / TKHK m. 9 vd.) devreye sokar.
  • Geç Teslim (Konutun Gecikmesi): Borçlu temerrüdü hükümlerini (TBK m. 117 vd.) devreye sokar.

Uyuşmazlığın çözümü; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ile 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) hükümleri çerçevesinde, alıcının sözleşmedeki taraf sıfatına (tüketici veya ticari alıcı) göre şekillenir. Bu yönüyle konu, gayrimenkul hukuku, borçlar hukuku ve tüketici hukukunun kesiştiği önemli bir uygulama alanıdır.

Bu yazıda, müteahhitten alınan evde eksiklik veya ayıp bulunması halinde başvurulabilecek hukuki yollar, konutun geç teslim edilmesi durumunda talep edilebilecek tazminat ve diğer hukuki talepler, uyuşmazlığa göre görevli mahkeme ve başvuru yolları ile süreye tabi haklar ve olası hak kayıpları ele alınmaktadır. Aşağıdaki özet tablo, üç temel sorunun hangi hukuki rejime bağlandığını ve öne çıkan süreleri tek bakışta göstermektedir.

📋 Müteahhitten Alınan Konutta Üç Temel Sorun ve Hukuki Rejimi
SorunHukuki RejimTemel TaleplerÖne Çıkan Süre
🧱 Eksik işBorcun hiç ifa edilmemesi (TBK m. 112)Eksik imalat bedeli, tamamlama5 yıl; ağır kusurda 10 yıl
🔧 Ayıplı imalatAyıba karşı tekeffül (TBK m. 475, TKHK m. 11)Onarım, bedel indirimi, dönme, değişimTeslimden itibaren 5 yıl
⏰ Geç teslimBorçlu temerrüdü (TBK m. 117, TBK m. 125)Aynen ifa + kira kaybı, cezai şart, dönmeSözleşme türüne göre 5 veya 10 yıl

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 470- Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

Müteahhitten Konut Alımında Hangi Hukuki İlişki Türleri Vardır ve Alıcının Sıfatı Neden Önemlidir?

Müteahhitten alınan bir konutta eksik imalat, ayıplı işçilik veya teslim gecikmesi yaşandığında başvurulacak hukuki yollar her somut olayda değişiklik gösterir. Uygulamada yapılan en temel hata, aynı müteahhitten taşınmaz edinen tüm alıcıların aynı hukuki statüye sahip olduğunun varsayılmasıdır. Oysa hukuki sürecin kaderini belirleyen ilk adım, alıcının sözleşmeye hangi hukuki sıfatla taraf olduğunun doğru tespit edilmesidir.

Sözleşmenin niteliği; uygulanacak kanun maddelerini, hak düşürücü süreleri ve görevli mahkemeyi doğrudan değiştirir. Uygulamada üç temel hukuki ilişki tipi öne çıkmaktadır:

  • Tüketici Sıfatıyla Konut Satışı: Konutu mesleki veya ticari olmayan, şahsi barınma amacıyla satın alan kişilerin kurduğu ilişkidir. Tüketiciye ek yasal korumalar ve harç muafiyeti sağlar; uyuşmazlıklar Tüketici Mahkemesinde görülür.
  • Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi: Arsa sahibinin arsa payı devri karşılığında bağımsız bölüm edindiği eser sözleşmesidir. Arsa sahibi kural olarak tüketici sayılmaz ve uyuşmazlıklar Asliye Hukuk Mahkemesinin görev alanına girer.
  • Harici Satış / Alacağın Devri İle Edinim: Müteahhidin kendisine düşecek bağımsız bölümü resmi şekil şartına uymaksızın üçüncü kişiye devretmesidir. Mülkiyet nakli doğurmaz ancak alacağın temliki (TBK m. 183) hükmünde değerlendirilir.
🏠 Müteahhitten Konut Ediniminde Hukuki İlişki Türleri
1
KONUT SATIŞI
Tüketici Sıfatıyla Konut Satışı
👥 Taraflar
Tüketici – Satıcı
⚖️ Mevzuat
6502 s. TKHK
🏛️ Görev
Tüketici Mahkemesi
2
İNŞAAT SÖZLEŞMESİ
Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi
👥 Taraflar
İş Sahibi – Yüklenici
⚖️ Mevzuat
6098 s. TBK (Eser Söz.)
🏛️ Görev
Asliye Hukuk Mahkemesi
3
DEVİR / HARİCİ SATIŞ
Harici Satış / Alacağın Devri ile Edinim
👥 Taraflar
3. Kişi – Yüklenici
⚖️ Mevzuat
TBK m. 183 (Devir) – TBK m. 237 (Şekil Şartları)
🏛️ Talep Türü
Adi Satış Sözleşmesi Kişisel Hak Talebi / Noter Onaylı Satış Vaadine Dayalı Tapu İptal Tescil Talebi
💡 Neden önemli? Aynı uyuşmazlıkta uygulanacak hukuki hükümler, görevli mahkeme ve ileri sürülebilecek talepler; konut ediniminin hangi hukuki ilişki kapsamında gerçekleştiğine göre değişebilir.

1. Tüketici Sıfatıyla Müteahhitten Konut Satın Alan Alıcının Konumu Nedir?

Konutu ticari veya mesleki bir amaç taşımaksızın, tamamen şahsi kullanım veya barınma gayesiyle satın alan gerçek veya tüzel kişiler tüketici sıfatını haizdir. Satıcının müteahhit, inşaat şirketi veya proje geliştiricisi olması durumu değiştirmez; ilişki doğrudan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) kapsamına girer.

Tüketici sıfatının alıcıya sağladığı temel hukuki avantajlar şunlardır:

  • Genişletilmiş Koruma: Genel borçlar hukukuna ek olarak ayıpsız misli ile değişim hakkı ve tüketici lehine yorum ilkeleri uygulanır.
  • Yasal Muafiyetler: Tüketici Mahkemelerinde açılan davalar belirli harçlardan muaf tutulur.
  • Ön Ödemeli Konut Satış Rejimi: Konut henüz tamamlanmadan, bedeli peşin veya taksitle ödenerek projeden alınıyorsa (topraktan/temelden satış), TKHK m. 40 vd. uyarınca teminat gösterme zorunluluğu ve yapı ruhsatı alınmadan sözleşme kurulamama gibi ekstra koruyucu kurallar devreye girer.

2. Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Arsa Sahibinin Konumu Nedir?

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde (kat karşılığı inşaat), arsa sahibi arsasının belirli paylarını müteahhide devretmekte; müteahhit ise buna karşılık arsa üzerinde bağımsız bölümler inşa ederek arsa sahibine teslim etmeyi üstlenmektedir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 470 uyarınca bu ilişki bir eser sözleşmesidir.

Müteahhit “yüklenici”, arsa sahibi ise “iş sahibi” konumundadır. İnşa edilen bağımsız bölümler, müteahhidin meydana getirdiği eserin karşılığı olan bedel niteliğindedir.

  • Tüketici Sayılmama Kuralı: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre arsa sahibi kural olarak tüketici sayılmaz. Zira arsa sahibinin amacı doğrudan bir tüketim malı edinmek değil, elindeki arsayı ekonomik olarak değerlendirmektir.
  • Görevli Mahkeme: Arsa sahibi ile müteahhit arasındaki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Tüketici Mahkemesi değil, Asliye Hukuk Mahkemesidir.
  • Tapuya Şerh İmkânı: Arsa sahibinin sözleşmeden doğan hakkı, tapu kütüğüne şerh edilebilir nitelikte bir kişisel haktır. Türk Medeni Kanunu m. 1009, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinden doğan hakları şerh edilebilecek haklar arasında açıkça saymıştır.
  • Noter Sözleşmesinin Şerhi: Tapu Kanunu m. 26 da noterlerce düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinin, taraflardan birinin talebiyle tapu siciline şerh verileceğini öngörür.

3. Müteahhitten Harici Satışla (Resmi Şekle Uyulmaksızın) Ev Alan Üçüncü Kişilerin Durumu Nedir?

Müteahhidin arsa sahibinden kendisine kalacak bağımsız bölümleri henüz tapu devri yapılmadan üçüncü kişilere satması uygulamada sıklıkla görülür. Ancak Türk Medeni Kanunu m. 706 ve Türk Borçlar Kanunu m. 237 uyarınca taşınmaz satışlarının ve mülkiyet devri borcu doğuran sözleşmelerin resmi şekilde (Noterde Satış Vaadi veya Tapu Müdürlüğü huzurunda) yapılması zorunludur.

Resmi şekle uyulmadan yapılan harici satışın alıcı bakımından sonuçları ve riskleri şunlardır:

  • Mülkiyet Devri Sağlamaz: Noterde resmi satış vaadi yapılmaksızın, taraflar arasında adi yazılı şekilde yapılan harici satış sözleşmeleri mülkiyet devri sağlamaz.
  • Alacağın Temliki Sayılabilir: Ancak bu sözleşmeler, müteahhidin arsa sahibinden talep edebileceği bağımsız bölüm tapusunu isteme hakkının üçüncü kişiye devri (TBK m. 183 – Alacağın Temliki) hükmünde kabul edilebilir. Alacağın devri TBK m. 184 uyarınca yazılı şekle bağlı olduğundan, bu sonuç için harici sözleşmenin en azından yazılı yapılmış olması gerekir.
  • Tapu Kaydı İncelenmelidir: Bu tür alımlarda hak kaybına uğramamak adına, satış öncesinde tapu kaydındaki şerh, ipotek, haciz ve kat irtifakı beyanlarının detaylıca incelenmesi hayati önem taşır.
  • Cezai Sorumluluk İhtimali: Müteahhidin baştan itibaren ifa niyeti bulunmaksızın bedel tahsil etmesi veya aynı bağımsız bölümü birden fazla kişiye harici sözleşmelerle satması halinde, hukuki taleplerin yanında dolandırıcılık suçu sebebiyle cezai sorumluluk da gündeme gelebilir. Bu ihtimalde alıcı, hukuk davasının yanında Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunma imkânına da sahiptir.

4. Müteahhitten Satış Vaadi Sözleşmesiyle Daire Alan Kişilerin Durumu Nedir?

Müteahhitten daire alımının uygulamadaki en yaygın biçimi taşınmaz satış vaadi sözleşmesidir. İnşaatın henüz tamamlanmadığı, kat irtifakının kurulmadığı veya satış bedelinin taksitler halinde ödeneceği hallerde doğrudan tapu devri yapılamadığından; taraflar mülkiyeti derhal nakleden nihai satış yerine, ileride tapu devrinin yapılacağını taahhüt eden bir ön sözleşme (satış vaadi) akdederler.

Bu hukuki işlem alıcıya doğrudan mülkiyet (ayni) hakkı sağlamaz; yalnızca tapu devrinin yapılmasını talep etmeye yönelik kişisel (alacak) hakkı kazandırır. Yani sözleşmenin imzalanmasıyla alıcı taşınmazın maliki sıfatını kazanamaz; sadece müteahhitten borçlar hukuku anlamında tescil talebinde bulunma yetkisi elde eder. Mülkiyet ile alacak hakkı arasındaki bu temel hukuki ayrım, müteahhidin temerrüdü veya üçüncü kişilerin müdahalesi halinde izlenecek tüm usul ve davanın kaderini doğrudan belirlediğinden ilk aşamada eksiksiz kavranmalıdır.

a. Satış Vaadi Sözleşmesi Hangi Şekilde Yapılmalıdır?

Türk Borçlar Kanunu m. 237, taşınmaz satışı vaadinin resmi şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmayacağını hükme bağlamıştır. Noterlik Kanunu m. 89 ise niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşmeler arasında gayrimenkul satış vaadini açıkça saymış ve bunların düzenleme şeklinde yapılacağını öngörmüştür.

Buradaki şekil şartı, uygulamada en sık yanlış anlaşılan noktadır. Geçerlilik bakımından şu ayrımlar belirleyicidir:

  • Düzenleme Şeklinde Noter Sözleşmesi: Geçerlilik için sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde kurulması gerekir.
  • İmza Onayı Yetmez: Emlak ofisinde veya taraflar arasında hazırlanıp notere yalnızca imza onayı için götürülen bir metin, düzenleme şeklinde yapılmış sayılmaz.
  • Şekle Aykırılığın Sonucu: Adi yazılı olarak veya imza onaylama yoluyla kurulan satış vaadi kural olarak geçersizdir. Bu durumda alıcı, sözleşmeye dayanarak tapu devri talep edemez. Ödediği bedeli iade talep etme imkanı ise ayrıca değerlendirilir. Ön ödemeli konut satışında ise TKHK m. 41/1 uyarınca satıcı, şekle uyulmamış olmasını tüketicinin aleyhine olacak şekilde ileri süremez.

Taşınmaz devrini konu alan sözleşmelerde resmi şekil şartı kural olmakla birlikte, bu kuralın dürüstlük ilkesi (TMK m. 2) çerçevesinde şekillenen yerleşik bir istisnası mevcuttur. Edimlerin büyük ölçüde ifa edildiği hallerde şekil eksikliğinin ileri sürülmesi hakkın kötüye kullanılması sayılabilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.12.2021 tarihli, 2018/453 E. ve 2021/1702 K. sayılı kararında da açıkça ifade edildiği üzere; resmi şekle uyulmaksızın akdedilen sözleşmeler kural olarak geçersiz ise de, edimlerin karşılıklı olarak tümüyle veya önemli oranda ifa edilmiş olması halinde artık şekil eksikliği dürüstlük kuralına aykırı şekilde ileri sürülemez. Bu kapsamda, arsa payının yükleniciye devredilmiş bulunması da edimlerin ifası ve geçersizlik iddiasının dinlenemeyeceği haller arasında sayılmıştır.

Ancak bu yargısal istisnaya güvenerek resmi şekil şartından (noter düzenlemesi veya tapuda tescil) baştan vazgeçmek son derece risklidir ve hukuken tavsiye edilemez. Zira şekil aykırılığına rağmen dürüstlük kuralı istisnasının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, inşaatın tamamlanma oranı ve bedel ödemelerinin ispatı gibi hususların değerlendirileceği uzun bir yargılama süreci sonunda kesinleşmektedir. Bu nedenle satış vaadi sözleşmesi imzalanmadan önce tapu kaydı, yapı ruhsatı ve sözleşmenin şekli birlikte kontrol edilmelidir; bu inceleme, müteahhitten ev alırken dikkat edilmesi gerekenler arasında ilk sırada yer alır.

b. Satış Vaadi Sözleşmesinin Tapuya Şerh Verilmesi Neden Önem Taşır?

Müteahhit ile alıcı arasında akdedilen taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri, hukuki niteliği itibarıyla borçlandırıcı bir işlem olup alıcıya yalnızca kişisel (şahsi) bir hak sağlar. Türk Borçlar Kanunu ilkeleri gereği kişisel haklar nispilik kuralına tabidir; yani kural olarak sadece sözleşmenin tarafı olan yükleniciye karşı ileri sürülebilir, üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Türk Medeni Kanunu’nun 1009. maddesi, şahsi hakların nispiliği kuralının yol açabileceği hak kayıplarını önlemek amacıyla şerh mekanizmasını düzenlemiştir. Noterde düzenleme şeklinde yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmesi tapu kütüğüne şerh edildiğinde, nispi hak kuvvetlendirilmiş şahsi hak statüsüne erişir. Şerh verilmekle birlikte, satış vaadinden doğan hak o taşınmaz üzerinde sonradan hak kazanan tüm üçüncü kişilere (yeni alıcılar, haciz alacaklıları, ipotek alacaklıları vb.) karşı da ileri sürülebilir hale gelir.

Satış vaadi sözleşmesinin tapu kütüğüne şerh edilmemesi durumunda alıcı ciddi bir mülkiyet riskiyle karşı karşıya kalır. Müteahhidin aynı bağımsız bölümü bir başkasına satması ve o kişinin tapuda iyiniyetle devri (tescili) tamamlaması halinde, tescil geçerli sayılır. Şerhsiz alıcı, tapuyu iyiniyetli 3. kişiden talep edemez; elinde yalnızca müteahhitten ödediği bedelin iadesini ve oluşan zararın tazminini (TBK m. 112) talep etme hakkı kalır. Bu nedenle sözleşmenin kurulmasıyla birlikte tapu kaydına şerh işlenmesi hukuki korumanın temelidir.

Şerhin sağladığı koruma iki önemli sınırlamaya tabidir:

  • Beş Yıllık Süre Sınırı: Tapu kaydına işlenen şerh süresiz bir koruma sağlamaz. Tapu Kanunu m. 26 uyarınca, şerhten itibaren beş yıl içinde satış yapılmaz veya irtifak hakkı tesis edilerek tapuya tescil edilmezse şerh, tapu sicil müdürü veya görevlileri tarafından re’sen (kendiliğinden) terkin olunur. Özellikle uzayan inşaat süreçlerinde ve kentsel dönüşüm projelerinde bu sürenin takip edilmemesi, tapudaki koruma kalkanının sessizce ortadan kalkmasına yol açar.
  • Ön Ödemeli Konutta Ek Koruma (TKHK m. 41): Ön ödemeli konut satışlarında tüketiciyi korumak adına ayrıca 6502 sayılı Kanun m. 41 devreye girer. Bu emredici hüküm; satıcının konut satışını tapu siciline tescil ettirmesini veya satış vaadi sözleşmesini noterde düzenleme şeklinde yapmasını zorunlu tutar. Kanunen geçerli bir sözleşme kurulmadıkça, tüketiciden her ne ad altında olursa olsun herhangi bir ödeme veya senet/bono talep edilmesi açıkça yasaktır. Resmi şekle uyulmamışsa satıcı, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketicinin aleyhine olacak şekilde ileri süremez.

c. Satış Vaadi Sözleşmesine Rağmen Müteahhit Taşınmazın Devrini Yapmazsa Ne Talep Edilebilir?

Müteahhit taahhüt ettiği devri gerçekleştirmezse alıcı, taşınmaz satış vaadi sözleşmesine dayanarak tapu iptali ve tescil davası açabilir. Hukuk tekniğinde cebri tescil olarak adlandırılan bu dava, mahkeme kararıyla mülkiyetin müteahhitten alınıp alıcı adına tescil edilmesini sağlar.

Talep taşınmazın aynına (mülkiyet hakkına) ilişkin olduğundan üç kritik hukuki sonuç doğurur:

  1. Görevli Mahkeme ve Tüketici Ayrımı: Taraflar arasındaki ilişkinin niteliği görevli mahkemeyi belirler. Alıcı konutu kişisel kullanım/tüketim amacıyla satın almışsa dava Tüketici Mahkemesinde; taraflar ticari nitelikte hareket ediyorsa veya arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi söz konusuysa Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.
  2. Taşınmazın Aynına İlişkin Davalarda Arabuluculuk: Cebri tescil talebi taşınmazın aynına ilişkin olduğundan dolayı arabuluculuk başvurusu dava ön şartı değildir.
  3. Zamanaşımı Süresi: Satış vaadinden doğan tescil talebi, kanunda özel bir süre öngörülmediğinden TBK m. 146 uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı süresi, borcun muaccel olduğu (taşınmazın teslim ve tescil edilmesi gereken) tarihten itibaren işlemeye başlar. Taşınmaz alıcıya fiilen teslim edilmişse, Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğince müteahhit zamanaşımı def’inde bulunamaz (TMK m. 2 dürüstlük kuralı).

müteahhitin daireyi geç teslim etmesi

Müteahhitle Yaşanan İhtilaflarda Hangi Kanunlar Uygulanır?

Müteahhitten alınan konutlardaki eksik işler, ayıplı imalatlar ve teslim gecikmelerinde hukuki çözümü şekillendiren üç temel kanun bulunmaktadır. Bu kanunlar, alıcının sıfatına ve sözleşmenin niteliğine göre doğrudan veya kıyasen uygulanır.

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK): Eser sözleşmesinde yüklenicinin (müteahhidin) ayıba karşı sorumluluğunu ve borçlu temerrüdünün sonuçlarını düzenleyen ana mevzuattır. Teslim gecikmesinde ve borçlu temerrüdünde alacaklının seçimlik haklarını düzenleyen m. 125 ile eser sözleşmesi, ayıp sorumluluğu ve iş sahibinin seçimlik haklarını kapsayan m. 470–486 hükümleri ihtilaflarda belirleyicidir.
  • 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK): Konutu ticari/mesleki amaç dışında, şahsi kullanımı için edinen tüketici sıfatındaki alıcılara ek ve artırılmış bir koruma sağlar. Ayıplı mal ve tüketicinin seçimlik haklarına ilişkin m. 8–12 ile maketten/topraktan satış olarak bilinen m. 40–45 arasındaki Ön Ödemeli Konut Satışı özel rejim hükümleri ihtilaf durumunda öncelikli olarak değerlendirilmesi gereken düzenlemelerdir.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK): Eksik ve ayıplı işlerin, zamanaşımına veya kazaen/kasten tahrifata uğramadan önce mahkeme vasıtasıyla resmi olarak saptanmasını sağlar. Dava açılmadan önce veya dava sırasında durumun adli tespiti için hayati önem taşıyan delil tespiti kurumuna ilişkin m. 400 ve devamı hükümleri dikkate alınmalıdır.

Bu üç temel kanunun yanında, satış vaadi ve inşaat sözleşmelerinin şekli ile tapuya şerhi bakımından tamamlayıcı hükümler de uygulanır:

  • Tapuya Şerh: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 1009 ile 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 26, satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinden doğan hakların tapu kütüğüne şerhini düzenler.
  • Şekil Şartı: Satış vaadinin şekil şartı ise Türk Borçlar Kanunu m. 237 ile 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 89’da yer alır.

Eser sözleşmelerinde (özellikle arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde) müteahhidin ayıplı veya eksik ifasına karşı uygulanacak ana norm TBK m. 475 hükmüdür:

TBK Madde 475 — İşsahibinin seçimlik hakları

Eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hallerde işsahibi, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:

  1. Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönme.
  2. Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme.
  3. Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme.

İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.

Eser, işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup, sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa işsahibi, sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.

TBK m. 475 Son Fıkrası Sözleşmeden Dönmeyi Ne Zaman Engeller?

TBK m. 475 fıkra 3 (son fıkra) hükmü, gayrimenkul hukuku uygulamasında en sık gözden kaçırılan kısıtlamalardan biridir. Yapı iş sahibinin arsası üzerinde yükseliyorsa, ayıp ne kadar ağır olursa olsun dönme hakkı yerini indirim veya onarıma bırakabilir:

  • Sözleşmeden Dönme Yasağı: Yapılan konut veya bağımsız bölüm, arsa sahibinin taşınmazı üzerinde inşa edilmişse ve bu yapının yıkılması/sökülüp kaldırılması aşırı bir ekonomik zarar doğuracaksa, arsa sahibi (iş sahibi) sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.
  • Alternatif Hukuki Yollar: Dönme yasağının bulunduğu hallerde hak kaybı yaşanmaması adına hukuki talep; ayıp oranında bedelden indirim (tazminat) veya ücretsiz onarım/tamamlama yönüne sevk edilmelidir.
⚖️ Yasal Çerçeveyi Oluşturan Temel Kanunlar
KANUNDÜZENLEME ALANIÖNE ÇIKAN MADDELER
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
TBK
Eser sözleşmesinde yüklenicinin sorumluluğu, ayıplı ifa ve borçlu temerrüdüm. 125 – Borçlunun temerrüdü
m. 470-486 – Eser sözleşmesi ve ayıp sorumluluğu
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
TKHK
Tüketici sıfatıyla edinen alıcıların hakları ve konut satış rejimim. 8-12 – Ayıplı mal
m. 40-45 – Ön ödemeli konut satışları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
HMK
Davadan önce veya dava sırasında eksik/ayıplı işlerin tespiti usulüm. 400 vd. – Delil tespiti kurumu

Müteahhitten Alınan Evde Eksiklikler Varsa Hukuki Süreç Nasıl İşler?

Müteahhitten satın alınan konutta tespit edilen aksaklıkların hukuki nitelendirmesi, alıcının başvurabileceği hukuki yolları, zamanaşımı sürelerini ve hak düşürücü ihbar yükümlülüklerini doğrudan belirler. Bu nedenle, müteahhide karşı bir talepte bulunulmadan önce, mevcut sorunun eksik iş mi yoksa ayıplı iş mi olduğunun tespiti ve hukuki tavsifi zorunludur.

1. Eksik İş ile Ayıplı İş Arasındaki Fark Neden Belirleyicidir?

Eksik iş ile ayıplı iş arasındaki fark, ihbar külfetinin uygulanıp uygulanmayacağını ve tabi olunan süreyi belirlediği için belirleyicidir. Hukuki nitelendirmedeki temel fark, borcun hiç ifa edilmemesi (eksik iş) ile kötü/gereği gibi ifa edilmemesi (ayıplı iş) arasındaki edim ayırımına dayanır.

  1. Eksik İş: Sözleşmede, sözleşmenin eklerinde, onaylı mimari projede veya teknik şartnamede öngörülen bir imalatın bağımsız bölüme veya ortak alanlara hiç uygulanmamış olmasıdır. Örneğin; onaylı projede yer alan kapalı otoparkın yapılmaması, taahhüt edilen asansörün monte edilmemesi veya peyzaj imalatının tamamlanmaması eksik iş teşkil eder.
  2. Ayıplı İş: Söz konusu imalatın fiziken yapılmış olması ancak nicelik, nitelik veya teknik standartlar bakımından gereği gibi yerine getirilmemiş bulunmasıdır. Örneğin; ısı yalıtımının (mantolama) yetersizliği, ıslak hacimlerde su izolasyonunun hatalı çekilmesi neticesinde sızıntı oluşması veya doğramaların teknik şartnamede vaat edilen markaya/kaliteye uymaması ayıplı iş kapsamındadır.

Tüketici işlemleri bakımından ayıp kavramı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesinde mülga düzenlemelere kıyasla daha geniş bir kapsama kavuşturulmuştur:

  1. 6502 sayılı TKHK m. 8/1 uyarınca: Ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.
  2. 6502 sayılı TKHK m. 8/2 uyarınca: Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı kabul edilir. Bu düzenleme uyarınca, satıcının/müteahhidin reklam, broşür ve kataloglarında vaat ettiği niteliklerin konutta bulunmaması da sözleşmeye aykırı ayıp teşkil eder.

Bu hukuki ayrımın pratik ve usule ilişkin sonuçları hak kayıplarının önlenmesi açısından hayati önem taşır:

  • Ayıplı İşte İhbar Külfeti: Ayıplı iş bakımından kanun, alıcıya/tüketiciye malı teslim aldıktan sonra muayene ve derhal ayıp ihbarında bulunma yükümlülüğü yüklemiştir. Süresi içinde yapılmayan ayıp ihbarları, imalatın kabul edildiği karinesini doğurarak seçimlik hakların kaybına yol açar.
  • Eksik İşte İhbar Külfeti Yoktur: Eksik iş bakımından ise karşımızda gereği gibi ifa edilmiş bir borç değil, hiç ifa edilmemiş bir edim bulunduğu için ayıp ihbarı prosedürü (muayene ve bildirim külfeti) uygulanmaz. Eksik iş alacağı, ihbar süresine tabi olmaksızın genel zamanaşımı süreleri içinde doğrudan talep edilebilir.

Eksik işe dayalı talepler, borcun ifa edilmemesine ilişkin genel hükümler çerçevesinde değerlendirilir:

  1. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 112 uyarınca: Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
  2. İspat Yükü: TBK m. 112 düzenlemesi karine olarak borçlunun (müteahhidin) kusurlu olduğunu kabul eder. Dolayısıyla alıcı, yalnızca sözleşmedeki taahhüt ile fiili durum arasındaki uyuşmazlığı (eksik işi) ispatlamakla yükümlü olup; müteahhit, edimi yerine getirmemekte kusursuz olduğunu ispat etmedikçe doğan zarardan sorumlu tutulur.
⚖️ EKSİK İŞ VE AYIPLI İŞ KARŞILAŞTIRMASI
🧱 EKSİK İŞ
⚖️ Niteliği: İmalat hiç yapılmamıştır
📣 İhbar külfeti: Yoktur
📜 Dayanak: TBK m. 112
📌 Örnek: Yapılmayan otopark, asansör, peyzaj
🔧 AYIPLI İŞ
⚖️ Niteliği: İmalat yapılmış ama gereği gibi değildir
📣 İhbar külfeti: Muayene ve derhal ihbar
📜 Dayanak: TBK m. 474–477, TKHK m. 8
📌 Örnek: Yetersiz yalıtım, sızıntı, vaat edilmeyen marka

2. Daire Metrekaresi Eksik Çıkarsa Ne Talep Edilir?

Teslim edilen dairenin metrekaresi sözleşmede, satış broşüründe veya onaylı projede vaat edilen alandan küçük çıkarsa bu durum sözleşmeye aykırı ayıp olarak değerlendirilir ve alıcı alan farkı oranında bedel indirimi veya tazminat isteyebilir. Alan eksikliği teslim anında olağan bir gözden geçirmeyle çoğu zaman anlaşılamadığından, uygulamada ölçüm yapılınca ortaya çıkan bir ayıp olarak ele alınır.

Eksik metrekare iddiasında alıcının izlemesi gereken başlıca adımlar şunlardır:

  • Esas Alınan Alanın Tespiti: Sözleşmede brüt mü net mi alanın vaat edildiği öncelikle belirlenmelidir; karşılaştırma, sözleşmedeki alan tanımına göre yapılır.
  • Ölçüm ve Delil Tespiti: Alan farkı, bilirkişi ölçümüyle ve tercihen dava öncesi delil tespitiyle belgelenmelidir; tapudaki ve projedeki alan da karşılaştırmaya dahil edilir.
  • Bildirim: Fark öğrenildiğinde müteahhide gecikmeksizin yazılı bildirimde bulunulmalıdır; aksi halde ayıplı imalatın kabul edildiği iddiasıyla karşılaşılabilir.
  • Talep Türü: Alıcı, eser sözleşmesinde TBK m. 475, tüketici işleminde TKHK m. 11 uyarınca bedelden indirim isteyebilir; alan farkı konutu amaca elverişsiz kılacak ölçüdeyse sözleşmeden dönme de gündeme gelir.

3. Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Nasıl Ayrılır?

Konuttaki imalat kusurlarının hukuki niteliği; bildirim süreleri, hak düşürücü süreler ve müteahhidin sorumluluğunun kapsamı açısından açık ayıp ve gizli ayıp olmak üzere iki ana kategoride incelenir. Eser ve satış sözleşmelerinde alıcının/iş sahibinin hak kaybına uğramaması, ayıp türünün doğru tespit edilmesine ve mevzuatın öngördüğü külfetlerin zamanında yerine getirilmesine bağlıdır.

Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) hükümleri uyarınca ayıp türlerinin ayırımı şu esasa dayanır:

  • Açık Ayıp: Teslim anında, işlerin olağan akışına göre yapılacak basit ve duyusal bir gözden geçirmeyle (muayene ile) ilk bakışta fark edilebilen eksiklik ve kusurlardır. Kırık veya çatlak fayanslar, eksik mutfak dolabı, boya ve sıva hataları, çalışmayan priz veya kırık pencere kulpları açık ayıp niteliğindedir.
  • Gizli Ayıp: Teslim anındaki olağan gözden geçirmeyle anlaşılamayan, kullanımı veya zamanın geçmesiyle, iklim koşullarının değişmesiyle ya da teknik uzman incelemesiyle sonradan ortaya çıkan kusurlardır. Binanın temelindeki ve taşıyıcı sistemdeki mühendislik hataları, yağmur sonrası ortaya çıkan su ve nem izolasyon sızıntıları, gizli tesisat arızaları ile ısı köprüsü kaynaklı küflenmeler tipik gizli ayıp örnekleridir.
🏠 Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Nasıl Ayrılır?
🔎 AÇIK AYIP
Ne zaman fark edilir?
Teslim anında, olağan ve basit bir gözden geçirmeyle fark edilebilir.
Temel özellik:
Kusur ilk bakışta veya olağan muayene ile anlaşılabilecek durumdadır.
Örnekler:
Kırık veya çatlak fayanslar, eksik mutfak dolabı, boya ve sıva hataları, çalışmayan priz veya kırık pencere kulpları.
🕵️ GİZLİ AYIP
Ne zaman fark edilir?
Teslim anındaki olağan gözden geçirmeyle anlaşılamaz; kullanım, zaman, iklim koşulları veya teknik inceleme sonucunda ortaya çıkabilir.
Temel özellik:
Kusur teslim sırasında mevcut olsa dahi olağan muayeneyle tespit edilemez.
Örnekler:
Taşıyıcı sistemdeki mühendislik hataları, yağmur sonrası ortaya çıkan su ve nem izolasyon sızıntıları, gizli tesisat arızaları ve ısı köprüsü kaynaklı küflenmeler.
⚖️ Neden önemli? Ayıbın açık veya gizli olarak nitelendirilmesi; bildirim yükümlülükleri, süreler ve müteahhidin sorumluluğunun kapsamı bakımından önem taşır.

4. Müteahhitten Ayıplı Konut Satın Alınması Durumunda Ayıbı Bildirme Yükümlülüğü Var Mıdır?

Müteahhitten ayıplı konut satın alan alıcı, konutu teslim aldıktan sonra gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıpları müteahhide bildirmekle yükümlüdür. Eser sözleşmesine ilişkin genel hükümler çerçevesinde TBK m. 474/1 uyarınca; iş sahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa bunu uygun bir süre içinde yükleniciye (müteahhide) bildirmekle yükümlüdür.

TBK m. 474/2 uyarınca ise; taraflardan her biri, giderini karşılamak suretiyle eserin durumunun bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteme hakkına sahiptir. Bu imkan, özellikle teslim aşamasında müteahhit ile alıcı arasında çıkan teknik uyuşmazlıkların ve açık ayıpların delil tespiti yoluyla kayıt altına alınmasını sağlar.

Kanun koyucu, gözden geçirme ve ayıp ihbarı külfetlerinin süresi içinde yerine getirilmemesini ağır bir hukuki sonuca bağlamıştır. TBK m. 477 uyarınca:

  • Zımni Kabul Karinesi (TBK m. 477/2): İş sahibi gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, eseri örtülü (zımnen) kabul etmiş sayılır. Bu durumda açık ayıplara dayanarak seçimlik hakların kullanılması kural olarak imkansız hale gelir.
  • Gizli Ayıplarda İhbar Süresi (TBK m. 477/3): Eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa (gizli ayıp), durumun gecikmeksizin yükleniciye bildirilmesi zorunludur. Bildirim yapılmadığı takdirde eser, mevcut gizli ayıbıyla da kabul edilmiş sayılır.
  • Kasten Gizlenen Ayıplarda Sorumluluk (TBK m. 477/1): Yüklenicinin kasten gizlediği ve usulüne göre yapılacak bir gözden geçirmede fark edilemeyecek olan ayıplarda, yüklenici bildirim süresinin geçtiğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.

Daire Teslim Tutanağı Nasıl Düzenlenmelidir?

Daire teslim tutanağı, anahtar teslimi sırasında konutun fiili durumunu kayıt altına alan ve ileride açılacak ayıp davasında ilk delil olarak kullanılan belgedir. Müteahhitten ev satın alımlarında tüketicilerin ve iş sahiplerinin en sık karşılaştığı ve hak kaybına uğradığı husus, teslim anında ihtirazi kayıt (çekince) koymaksızın imzalanan teslim tutanaklarıdır.

Teslim tutanağı imzalanırken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

  • Çekincesiz İmzanın Hukuki Riski: Anahtar teslimi sırasında teslim tutanağının “daireyi eksiksiz ve ayıpsız olarak teslim aldım” ibaresiyle imzalanması, müteahhit lehine açık ayıpların bulunmadığı karinesini doğurur.
  • İhtirazi Kayıt (Çekince) Düşülmesi: Teslim esnasında gözle görülen tüm eksiklik ve açık ayıplar tutanağa tek tek yazılmalı; tutanağa “Açık ve gizli ayıplara ilişkin dava ve talep haklarım saklı kalmak kaydıyla teslim alıyorum” şeklinde ihtirazi kayıt eklenmelidir.
  • Tarih ve Kimlik Bilgileri: Teslim tarihi, bağımsız bölüm numarası ile ada ve parsel bilgileri tutanakta açıkça yer almalıdır; zamanaşımı ve gecikme tazminatı hesabı bu tarihe göre yapılır.
  • Fotoğraf ve Nüsha: Eksiklikler fotoğraf ve videoyla belgelenmeli, tutanak iki nüsha düzenlenip bir nüshası alıcıda kalmalıdır.
  • Gecikmiş Teslimde Ceza Koşulu Çekincesi: Teslim gecikmişse, gecikme cezası talep hakkının saklı tutulduğu da tutanağa yazdırılmalıdır; aksi halde ifaya ekli cezai şart talebi düşebilir.

Müteahhitten Ayıplı Konut Satın Alınması Durumunda Alıcının Yasal Hakları Nelerdir?

Müteahhit tarafından teslim edilen konutun ayıplı veya eksik olması halinde alıcının kullanabileceği hukuki haklar; taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine (genel eser/satış sözleşmesi veya tüketici işlemi) göre Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) kapsamında ayrı ayrı düzenlenmiştir. Her iki rejimde de seçimlik haklar alıcıya aittir ve bunlara ek olarak genel hükümlere göre tazminat istenebilir.

1. Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Alıcının Seçimlik Hakları Nelerdir? (TBK m. 475)

Genel hükümlere tabi eser sözleşmelerinde alıcı (iş sahibi), eserdeki ayıbın önemine ve niteliğine göre TBK m. 475 uyarınca aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:

  • Sözleşmeden Dönme (TBK m. 475/1-b.1): Eser, iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ise ya da sözleşme hükümlerine aykırı olursa sözleşmeden dönülebilir. (Eser iş sahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa iş sahibi dönme hakkını kullanamaz; bu halde bedelden indirim veya onarım istenebilir (TBK m. 475/3).)
  • Ayıp Oranında Bedelden İndirim (TBK m. 475/1-b.2): Eseri alıp kabul etmekle birlikte ayıbın yol açtığı değer kaybı oranında satış/eser bedelinden indirim talep edilebilir.
  • Ücretsiz Onarım İsteme (TBK m. 475/1-b.3): Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarılması istenebilir.
  • Genel Hükümlere Göre Tazminat Hakkı (TBK m. 475/2): İş sahibinin bu seçimlik haklarından herhangi birini kullanması, genel hükümler çerçevesinde doğan tazminat talep etme hakkını ortadan kaldırmaz.

2. Tüketici Hukuku Kapsamında Alıcının Seçimlik Hakları Nelerdir? (6502 Sayılı TKHK m. 11)

Konutu kişisel ihtiyacı için satın alan tüketici, ayıplı konut karşısında dört seçimlik haktan birini serbestçe kullanabilir. Konutu ticari veya mesleki olmayan amaçlarla satın alan tüketicilerin hakları 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesinde düzenlenmiştir; satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Bu seçimlik haklar şunlardır:

  • Sözleşmeden dönme,
  • Satış bedelinden ayıp oranında indirim isteme,
  • Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarılmasını isteme,
  • İmkan varsa, satılanın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme.

6502 sayılı TKHK m. 11 uyarınca; ücretsiz onarım veya değişim talebi, konut bakımından azami altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Aşağıdaki tablo, iki rejimdeki seçimlik hakları yan yana göstermektedir.

🛠️ TBK ve TKHK’ya Göre Ayıplı Konutta Seçimlik Haklar
Seçimlik HakEser Sözleşmesi (TBK m. 475)Tüketici İşlemi (TKHK m. 11)
↩️ Sözleşmeden dönmeVar; arsa üzerindeki yapıda aşırı zarar varsa kullanılamazVar
💰 Bedelden indirimVarVar
🔧 Ücretsiz onarımVar; aşırı masraf gerektirmemeliVar; konutta azami 60 iş günü
🔁 Ayıpsız misli ile değişimDüzenlenmemiştirVar; imkan varsa
⚖️ TazminatGenel hükümlere göre saklıGenel hükümlere göre saklı

3. Müteahhidin Ayıplı veya Eksik Taşınmaz Tesliminde İmalat Bedelinin Tazmini ve İndirim Hesabı Nasıl Yapılır?

Müteahhidin ayıplı veya eksik ev teslimi durumunda uygulamada alıcılar tarafından en sık başvurulan hukuki yol, ayıplı veya eksik imalat bedelinin nakden tazminatı talebidir. Konutun sözleşmeye, teknik şartnameye ve mevzuata uygun hale getirilmesi için gereken iyileştirme, onarım ve tamamlama masrafları mahkemece atanacak teknik bilirkişi heyeti marifetiyle hesaplanır ve müteahhitten tahsili hüküm altına alınarak ayıplı ve eksik imalat bedelinin tazmini sağlanır.

Ayıp sebebiyle bedel indirimi taleplerinde ise Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca nispi metot uygulanır. Nispi metoda göre indirim tutarı; konutun ayıpsız gerçek piyasa değeri ile ayıplı haldeki gerçek piyasa değeri arasındaki oranın, sözleşmede kararlaştırılan satış bedeline uygulanması suretiyle tespit edilir.

4. İnşaat Devam Ederken Kusurlu Yapıya Nasıl Müdahale Edilir? Nama İfaya İzin (TBK m. 473/2)

İnşaat henüz teslim edilmeden kusurlu imalatın açıkça görüldüğü hallerde iş sahibi, teslimi beklemeden müdahale edebilir. İnşaat henüz teslim edilmeden ve süreç devam ederken yüklenicinin kusurlu imalat yapması durumuna karşı kanun koyucu özel bir koruma mekanizması öngörmüştür.

TBK m. 473/2 uyarınca; eserin yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı meydana getirileceği açıkça görülüyorsa, iş sahibi borçluya uygun bir süre vererek ihtarda bulunabilir. Bu müdahale aşağıdaki sırayla işler:

  • İhtar: İhtarname ile ayıbın veya aykırılığın verilen sürede giderilmesi; aksi halde hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere onarımın veya işe devamın üçüncü bir kişiye yaptırılacağı (nama ifa) ihtar edilir.
  • Mahkemeden İzin: Verilen süre içinde düzeltme yapılmazsa iş sahibi, mahkemeden nama ifaya izin alarak eksik/ayıplı işleri müteahhit hesabına 3. kişilere yaptırabilir.
  • Somutluk Şartı: Bu hükmün uygulanabilmesi için ayıbın/aykırılığın teknik olarak açıkça görülür ve kesin nitelikte olması gerekir; soyut ihtimallere ve varsayımlara dayalı endişeler bu maddeyi işletmeye yetmez.

5. Ortak Alanlardaki Eksik ve Ayıplı İmalatlarda Dava Açma Hakkı Kimdedir?

Ortak alanlardaki eksik ve ayıplı imalatlar için kural olarak her kat maliki kendi arsa payı oranında dava açabilir; yönetimin dava açabilmesi ise ayrıca yetki verilmesine bağlıdır. Binanın ortak yerlerindeki (asansör, çatı, sığınak, peyzaj, cephe kaplaması vb.) eksiklik ve ayıplar bakımından hukuki süreç şu esaslara tabidir:

  • Kat Maliklerinin Bireysel Dava Hakkı: Her bir bağımsız bölüm maliki, ortak alanlardaki ayıplar ve eksik işler nedeniyle kendi arsa payı oranında tazminat veya bedel indirimi davası açma hakkına sahiptir.
  • Site/Apartman Yönetiminin Dava Ehliyeti: Site veya apartman yönetiminin tüzel kişiliği bulunmadığından, yönetimin kat malikleri adına ayıp sebebiyle tazminat davası açıp açamayacağı Yargıtay uygulamasında tartışmalıdır. Kapatılan Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, kat malikleri kurulu kararıyla dahi yönetimin bu davayı açamayacağını kabul etmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise Kat Mülkiyeti Kanunu m. 34 ve m. 35 çerçevesinde, kat malikleri kurulunca yöneticiye dava açma yetkisi verilmesi veya yönetimin ortak alanlardaki ayıpları bizzat giderip masrafını talep etmesi hâlinde yönetimin dava ehliyetini kabul etmiştir. Bu belirsizlik nedeniyle hak kaybı riskini en aza indiren yol, davanın kat maliklerince bizzat açılmasıdır.
⚖️ Ayıplı ve Eksik Teslimde Müteahhide Karşı İzlenecek Hukuki Süreç
🏠
1. Teslim Alındığında Kontrol
Taşınmazdaki eksik ve ayıplı imalatlar mümkün olduğunca erken tespit edilmelidir.
↓
🔎
2. Eksiklik ve Ayıpların Belirlenmesi
Açık veya gizli ayıplar ile eksik işlerin niteliği ve kapsamı belirlenmelidir.
↓
📋
3. Delillerin Tespiti
Gerekli hâllerde dava açılmadan önce keşif ve bilirkişi incelemesi yoluyla delil tespiti yapılabilir.
↓
✉️
4. Müteahhide Bildirim ve İhtar
Tespit edilen eksik ve ayıplar somutlaştırılarak müteahhide bildirilir ve gerekli hâllerde ihtarname gönderilir.
↓
🤝
5. Çözüm ve Arabuluculuk
Uyuşmazlık çözülmezse, dava açılmadan önce somut uyuşmazlığa göre arabuluculuk dava şartının uygulanıp uygulanmadığı değerlendirilmelidir.
↓
⚖️
6. Seçimlik Haklar ve Dava
Çözüm sağlanamaması hâlinde somut olayda kullanılabilecek seçimlik haklar belirlenerek gerekli dava açılır.
📌 Önemli: İzlenecek yol; sözleşmenin türüne, ayıbın veya eksik işin niteliğine, uygulanacak zamanaşımı hükümlerine ve uyuşmazlığın tabi olduğu dava şartlarına göre değişebilir.

İskan Alındıktan Sonra Müteahhidin Sorumluluğu Devam Eder mi?

Yapı kullanma izin belgesinin (iskan) alınmış olması, müteahhidin eksik ve ayıplı işlerden doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; iskan alındıktan sonra da alıcının ayıp ve eksik iş talepleri devam eder. Müteahhitlerin eksik ve ayıplı iş iddialarına karşı en sık ileri sürdüğü savunmalardan biri, yapının Yapı Kullanma İzin Belgesinin (İskan) alınmış olmasıdır. Ancak bu savunma, idare hukuku ile özel hukuk ilişkilerinin niteliğinin birbiriyle karıştırılmasından ibaret olup hukuki dayanaktan yoksundur.

İskan belgesinin müteahhidin sorumluluğunu sona erdirmemesinin gerekçeleri şunlardır:

  • İdari Bir İzindir: Yapı Kullanma İzin Belgesi (iskan); belediye veya valilikçe, binanın imar mevzuatına, onaylı ruhsata ve mimari projeye uygun inşa edildiğini tespit eden idari bir izindir. Bu belge, idare ile yapı sahibi/müteahhit arasındaki kamusal ilişkiyi ilgilendirir.
  • Özel Hukuk İlişkisi Ayrıdır: Müteahhit ile alıcı/tüketici arasındaki hukuki ilişki ise kaynağını sözleşmeden ve kanundan alan bir özel hukuk ilişkisidir. Bir yapının kamusal mevzuata ve imar planına uygun olması; daire içindeki malzeme kalitesinin sözleşmeye aykırı olmadığı, su/ısı izolasyonunun düzgün yapıldığı veya bağımsız bölümün ayıpsız olduğu anlamına gelmez.
  • Kabul Beyanı Yerine Geçmez (TBK m. 477): TBK m. 477 uyarınca; yüklenici, eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra sorumluluktan kurtulur; kasten gizlediği ayıplardan ise kabulden sonra da sorumludur. İdari bir belgenin alınması borcu sona erdiren bir kabul beyanı yerine geçmez.
  • Tüketici Mevzuatında Muafiyet Yoktur: 6502 Sayılı TKHK kapsamında da iskan belgesi alınmasının satıcının/müteahhidin ayıba karşı tekeffül sorumluluğunu kaldıracağına ilişkin hiçbir düzenleme bulunmamaktadır. Yapı kullanma izin belgesinin (iskanın) alınmış olması, alıcının eksik ve ayıplı işlere ilişkin taleplerini, bedel indirimi veya tazminat haklarını engellemez.
🏛️ İSKAN BELGESİ İLE AYIP SORUMLULUĞU ARASINDAKİ FARK
📄 İSKAN (YAPI KULLANMA İZNİ)
🏛️ İlişki: İdare – yapı sahibi (kamu hukuku)
🔍 Neyi gösterir: Ruhsat ve projeye uygunluk
⛔ Neyi göstermez: Malzeme kalitesi, yalıtım, ayıpsızlık
⚖️ AYIBA KARŞI TEKEFFÜL
🤝 İlişki: Müteahhit – alıcı (özel hukuk)
📜 Sona erme: Yalnızca açık veya örtülü kabul (TBK m. 477)
✅ Sonuç: İskan sonrası da talep edilebilir

Müteahhit Yaptığı Binadan Kaç Yıl Sorumludur?

Müteahhit yaptığı binadaki ayıplardan kural olarak teslimden itibaren 5 yıl sorumludur; ağır kusur halinde bu süre TBK m. 478 uyarınca 20 yıla, tüketici işlemlerinde hile veya ağır kusurla gizlenen ayıplarda ise süre sınırı olmaksızın uzar. Müteahhitten alınan taşınmazlardaki eksik ve ayıplı imalatlara ilişkin hakların ileri sürülmesinde kanun koyucu zamanaşımı süreleri öngörmüştür. Zamanaşımı sürelerinin başlangıcı teslim tarihi esas alınarak hesaplanır.

1. Müteahhit 5 Yıl Nelerden Sorumludur?

Müteahhit, teslimden itibaren beş yıl boyunca konutta ortaya çıkan ve teslim anında var olan bütün imalat ayıplarından sorumludur; sorumluluk belirli bir parça listesiyle sınırlı değildir. Sıfır dairede müteahhit sorumluluğu, ayıbın kaynağının teslimden önceki imalattan gelmesine bağlıdır; alıcının kullanımından veya bakım eksikliğinden doğan hasarlar bu kapsama girmez.

Uygulamada beş yıllık süre içinde en sık ileri sürülen ayıplar şunlardır:

  • Çatı Akması ve Su Yalıtımı: Çatı akması, teras ve ıslak hacimlerden kaynaklanan sızıntılar müteahhit sorumluluğunun en yaygın konusudur; çoğu zaman yağışlı mevsimde ortaya çıkan gizli ayıp niteliğindedir.
  • Dış Cephe ve Isı Yalıtımı: Mantolama hataları, dış cephe kaplamasının dökülmesi ve ısı köprüsü kaynaklı küflenme bu kapsamdadır.
  • Tesisat Arızaları: Sıhhi tesisat, elektrik ve doğalgaz tesisatındaki imalat hataları beş yıllık sorumluluk içindedir.
  • Sıva, Çatlak ve Doğrama Kusurları: Taşıyıcı olmayan duvarlardaki çatlaklar, sıva dökülmeleri ve projede vaat edilen nitelikte olmayan doğramalar da ayıp sayılır.
  • Taşıyıcı Sistem Kusurları: Statik projeye aykırı imalat, eksik donatı veya düşük dayanımlı beton gibi kusurlar, ağır kusur niteliği taşıdığında beş yılı aşan sürelere tabi olur.

2. Müteahhitten Alınan Ayıplı Taşınmazlarda Genel Hükümlere Göre Zamanaşımı Süresi Nedir? (TBK m. 478)

Ayıplı eser sebebiyle yükleniciye karşı açılacak davalarda zamanaşımı, Türk Borçlar Kanunu m. 478 uyarınca şu esasa göre düzenlenmiştir:

  • Genel Zamanaşımı Süresi (TBK m. 478/1): Taşınmaz yapılarda ayıptan doğan davalar, teslim tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
  • Ağır Kusur Halinde Zamanaşımı Süresi (TBK m. 478/1): Yüklenicinin ağır kusuru varsa, eserin niteliğine ve ayıbın türüne bakılmaksızın zamanaşımı süresi 20 yıla çıkar.

Ağır Kusurun Hukuki Standardı: Ağır kusur; müteahhidin ayıbı kasten gizlemesi, hileli yollarla muayeneyi engellemesi veya yapının statik/taşıyıcı sisteminde hayati tehlike oluşturan ağır teknik ihmaller göstermesi hallerinde gündeme gelir. Yargıtay içtihatlarında her kusur ağır kusur kabul edilmeyip, istisnai şartların varlığı aranır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2024/92 E., 2025/562 K. sayılı ve 24.09.2025 tarihli kararında bu üçlü çerçeve tek bir bütün olarak ortaya konulmuştur. Karara göre eser sözleşmesinden doğan talepler bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun 146, 147 ve 478. maddelerinde yer alan süreler birlikte uygulanır. Ayıplı eser halinde m. 478 devrededir; m. 147/6’nın dışında bıraktığı ağır kusur halinde ise m. 146’daki on yıllık genel süre işler.

Aynı karar, sürenin ne zaman işlemeye başlayacağı bakımından da önemlidir. Kurul çoğunluğu, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde yüklenicinin ediminin gereği gibi ifa edilmiş sayılabilmesi için kat mülkiyetinin kurulması, yapı kullanma izin belgesinin alınması, fiilî teslim ve tapuda devir işlemlerinin birlikte gerçekleşmesini aramıştır. Bu koşullar gerçekleşmedikçe zamanaşımının işlemeye başlamayacağı sonucuna varılmıştır.

3. Müteahhitten Alınan Taşınmazlarda Eksik İş Olması Durumunda Zamanaşımı Süresi Nedir? (TBK m. 147/6 ve m. 146)

Eksik iş (borcun hiç ifa edilmemesi) alacaklarında ise ayıp hükümlerinden farklı bir zamanaşımı rejimi işler:

  • Eser Sözleşmesinden Doğan Alacaklarda Genel Zamanaşımı (TBK m. 147/6): Eser sözleşmesinden doğan alacaklar kural olarak 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
  • Genel Zamanaşımı İstisnası (TBK m. 146 uyarınca): Yüklenici, yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç veya gereği gibi ifa etmemişse, TBK m. 147/6 kapsamından çıkılır. Bu durumda, Türk Borçlar Kanunu m. 146’da düzenlenen 10 yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanır.

4. Müteahhitten Tüketici Sıfatıyla Alınan Konutlarda Zamanaşımı Süresi Nedir? (TKHK m. 12)

Alıcının konutu kişisel veya ailevi kullanım amacıyla (mesleki/ticari olmayan amaçlarla) müteahhitten satın alması halinde 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) hükümleri uygulanır:

  • Genel Zamanaşımı Süresi (TKHK m. 12/1): Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda ayıplı maldan kaynaklanan sorumluluk, taşınmazın teslim tarihinden itibaren 5 yıldır.
  • İkinci El Konut Satışlarında Süre (TKHK m. 12/2): İkinci el konut satışında satıcının ayıplı maldan sorumluluk süresi 3 yıldan az olamaz.
  • Ağır Kusur veya Hile Halinde (TKHK m. 12/3): “Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.” Bu hüküm uyarınca müteahhidin ağır kusurlu olduğu veya ayıbı hile ile gizlediği durumlarda (örneğin; kalitesiz malzeme kullanımı, projeye aykırı gizli statik kusurlar, yalıtım sahtecilikleri vb.) tüketici için herhangi bir zamanaşımı süresi veya üst sınır bulunmamaktadır. Tüketici ayıbı öğrendiği tarihten itibaren zamanaşımı engeline takılmaksızın haklarını ileri sürebilir.

5. Yapı Denetim Kuruluşu Binadan Kaç Yıl Sorumludur?

Yapı denetim kuruluşu, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun m. 3 uyarınca yapı sahibine ve ilgili idareye karşı, kusuru oranında, yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren taşıyıcı sistem bakımından on beş yıl, taşıyıcı olmayan kısımlar bakımından iki yıl süreyle sorumludur. Bu sorumluluk, müteahhidin sorumluluğunun yerine geçmez; ona eklenen ve özellikle statik ve taşıyıcı sistem kusurlarında önem kazanan ayrı bir sorumluluktur.

Yapı denetim kuruluşunun sorumluluğuna ilişkin başlıca esaslar şunlardır:

  • Denetim Görevinin Kapsamı: Yapı denetim kuruluşu, projeye, ruhsata ve teknik mevzuata uygun imalat yapılıp yapılmadığını denetlemekle yükümlüdür; denetim görevini gereği gibi yapmaması halinde zarardan sorumlu tutulabilir.
  • Kusur Oranında Sorumluluk: 4708 sayılı Kanun m. 3 uyarınca yapı denetim kuruluşu; denetçi mimar ve mühendisler, proje müellifleri, laboratuvar görevlileri ve yapı müteahhidi ile birlikte, yapının ruhsat ve eklerine, fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırı, eksik, hatalı ve kusurlu yapılmasından doğan yapı hasarından kusurları oranında sorumludur.
  • Müteahhit ile Birlikte Sorumluluk: Taşıyıcı sistemdeki ayıplarda alıcı, müteahhit ile yapı denetim kuruluşunu birlikte dava edebilir; her birinin sorumluluğu kendi kusuru ve kanundaki süreler çerçevesinde değerlendirilir.

⏳ Müteahhitten Alınan Konutlarda Zamanaşımı Süreleri

🏠 Tüketici Konut Alımları (6502 s. K. m. 12)
AYIPLI İŞ
5 yıl
TKHK m. 12/1
İKİNCİ EL KONUT
Min. 3 yıl
TKHK m. 12/2
AĞIR KUSUR / HİLE
Süre Sınırı Yok
TKHK m. 12/3

⚖️ Genel / Ticari Alımlar & Eser Sözleşmesi (TBK)
AYIPLI İŞ
5 yıl
TBK m. 478
AĞIR KUSUR
20 yıl
TBK m. 478
EKSİK İŞ
5 yıl
TBK m. 147/6
EKSİK İFA
10 yıl
TBK m. 146

Müteahhit Zamanında Evi Teslim Etmezse Hangi Hukuki Yollara Başvurulabilir?

Müteahhitten alınan konut tesliminin gecikmesi, hukuki niteliği itibarıyla ayıplı veya eksik ifadan farklı olarak borçlu temerrüdü (ifa gecikmesi) hükümlerine tabidir. Bu durum, alıcının izleyeceği ihtar, fesih/dönme, gecikme tazminatı ve cezai şart taleplerinin usul ve esaslarını doğrudan değiştirir.

1. Yüklenici Müteahhit Hangi Anda Temerrüde Düşmüş Sayılır? (TBK m. 117)

Müteahhidin temerrüde düşme anı, sözleşmede teslim tarihinin nasıl kararlaştırıldığına göre belirlenir. Teslim tarihi kesin ise ihtara gerek kalmaz; belirsiz ise temerrüt için ihtar gerekir:

  • Genel Kural (İhtar Şartı): Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 117/1 uyarınca, muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının (alıcının) ihtarıyla temerrüde düşer.
  • Belirli Süre Halinde Kendiliğinden Temerrüt: TBK m. 117/2 uyarınca, borcun ifa edileceği gün taraflarca birlikte takvimle veya belirli bir süreye bağlanarak belirlenmişse, bu günün geçmesiyle müteahhit ayrıca bir ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden temerrüde düşer.

Taşınmaz satış sözleşmesinde kesin bir teslim tarihi (örneğin “31.12.2025” veya “Ruhsat tarihinden itibaren 24 ay”) kararlaştırılmışsa, bu sürenin dolmasıyla müteahhit direkt temerrüde düşer. Ancak teslim tarihi muğlak bırakılmışsa veya net değilse, temerrüt olgusunun gerçekleştiğini ispatlamak için müteahhide noter kanalıyla ihtarname gönderilmesi hukuken zorunludur. Sözleşmede hiç teslim tarihi yoksa işin niteliğine göre makul inşaat süresi bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

2. Müteahhit Binayı Ne Zaman Teslim Etmiş Sayılır?

Müteahhidin teslim borcunu ifa etmiş sayılması için anahtarın verilmesi tek başına yeterli değildir; konutun sözleşmeye uygun ve kullanıma elverişli biçimde alıcının zilyetliğine geçmesi gerekir. Teslimin hangi anda gerçekleştiği, gecikme tazminatının bitiş tarihini ve zamanaşımının başlangıcını doğrudan belirlediği için uygulamada en çok tartışılan konulardan biridir.

Teslimin gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilirken şu ölçütler dikkate alınır:

  • Kullanıma Elverişlilik: Elektrik, su, doğalgaz bağlantıları ve oturuma engel eksikleri bulunan konut, anahtar verilmiş olsa bile kullanıma elverişli sayılmayabilir.
  • Arsa Payı Karşılığı İnşaatta Bileşik Şart: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda anılan 24.09.2025 tarihli kararında, yüklenicinin ediminin gereği gibi ifası için kat mülkiyetinin kurulması, yapı kullanma izin belgesinin alınması, fiilî teslim ve tapuda devrin birlikte arandığı görülmektedir.
  • Ön Ödemeli Konutta Kanuni Teslim (TKHK m. 44/1): Kat irtifakının tüketici adına tapuya tescil edilmesiyle birlikte fiilî zilyetliğin devri de teslim sayılır.
  • Yalnızca Tapu Devri: Tapuda ferağ verilmesi tek başına taşınmazın teslimi anlamına gelmez; fiilî teslim ayrıca değerlendirilir.

3. Müteahhit Gecikmeyi Mücbir Sebebe Dayandırabilir mi?

Müteahhit, gecikmenin kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat ederse tazminat sorumluluğundan kurtulabilir; ancak mücbir sebep savunması yalnızca öngörülemeyen, kaçınılamayan ve dışsal olaylar için kabul edilir. TBK m. 112 ve TBK m. 118 sisteminde kusursuzluğu ispat yükü müteahhitte olduğundan, genel nitelikli savunmalar tek başına yeterli değildir.

Mücbir sebep savunması değerlendirilirken uygulamada şu ayrımlar öne çıkar:

  • Kabul Edilebilecek Haller: Deprem, sel, salgın nedeniyle getirilen çalışma yasakları veya inşaatı durduran idari kararlar gibi müteahhidin etki alanı dışındaki olaylar, ancak inşaatı fiilen durdurduğu süre kadar gecikmeyi haklı kılabilir.
  • Genellikle Kabul Edilmeyen Haller: Malzeme fiyatlarının artması, döviz kurundaki dalgalanma, finansman sıkıntısı veya taşeronun işi bırakması gibi ticari riskler kural olarak müteahhidin üstlendiği risk alanındadır.
  • İlliyet ve Süre: Müteahhit, ileri sürdüğü olayın gecikmeye fiilen yol açtığını ve ne kadar süre etkilediğini ispatlamak zorundadır; olay yalnızca etkilediği süre kadar teslim süresine eklenir.
  • Sözleşmedeki Mücbir Sebep ve Opsiyon Maddeleri: Sözleşmede mücbir sebep sayılan haller veya ek süre (opsiyon) öngörülmüşse bunlar dikkate alınır; ancak tüketici işlemlerinde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan maddeler haksız şart denetimine tabidir.

4. Müteahhide Ek Süre (Mehil) Verilmesi Zorunlu mudur? (TBK m. 123 – m. 124)

Geciken teslimlerde alıcının seçimlik haklarını kullanabilmesi için kural olarak müteahhide uygun bir ek süre verilmesi gerekir; kanunda sayılan üç halde bu süre verilmeden de seçimlik haklar kullanılabilir. Ek süre kuralı ve istisnaları şöyle işler:

  1. Mehil Verilmesi Külfeti (TBK m. 123 uyarınca): Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüde düşen borçluya, ifa etmesi için uygun bir süre (mehil) verilir veya bu sürenin verilmesi mahkemeden istenebilir.
  2. Mehil Verilmesinin Aranmadığı İstisnai Haller (TBK m. 124 uyarınca): Aşağıdaki üç halin varlığı halinde alıcı, müteahhide ek bir süre vermeksizin doğrudan seçimlik haklarını kullanabilir:
    • Sürenin Etkisiz Olacağı Haller: Müteahhidin durumundan veya tutumundan süre vermenin etkisiz olacağı anlaşılıyorsa,
    • İfanın Yararsız Kalması: Müteahhidin temerrüdü sonucunda borcun ifası alacaklı (alıcı) için yararsız kalmışsa,
    • Kesin Vadeli Sözleşme: Sözleşmenin hükümlerinden, borcun belirlenen sürede veya belirli bir günde ifa edilmemesi halinde ifanın artık kabul edilmeyeceği anlaşılıyorsa.

5. Müteahhit İnşaata Başlamazsa Ne Olur? Teslim Tarihi Beklenmeksizin Sözleşmeden Dönme Hakkı (TBK m. 473/1)

Müteahhit inşaata zamanında başlamaz veya işi teslim tarihine yetiştiremeyeceği açıkça anlaşılacak ölçüde geciktirirse, iş sahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir. Kanun koyucu, inşaatın gidişatından teslimin zamanında yapılamayacağının açıkça anlaşıldığı hallerde alıcıyı koruyan özel bir imkân tanımıştır.

TBK m. 473/1 uyarınca; yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya işi sözleşmeye aykırı olarak geciktirmesi ya da iş sahibine yüklenemeyecek bir sebeple ortaya çıkan gecikme yüzünden, bütün tahminlere göre yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa; iş sahibi teslim için belirlenen günü beklemek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönebilir. Bu hüküm, alıcının vadesi henüz gelmemiş olan teslim tarihini beklemeden hukuki süreci başlatmasına ve uğradığı zararların tazminini talep etmesine imkan verir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 2024/594 E., 2025/1563 K. sayılı ve 17.04.2025 tarihli kararında bu hükmün sonucu açıkça belirtilmiştir. Karara göre bu koşullar gerçekleştiğinde yapılan fesih bakımından haksız fesihten söz edilemez. Somut olayda yüklenicinin iş programının çok gerisinde kaldığı ve kalan sürede işi tamamlama imkanının bulunmadığı bilirkişi incelemesiyle saptanmıştır.

müteahhitten alınan evde eksiklikler

6. Müteahhidin Konutu Teslim Borcunda Temerrüdü Karşısında Alıcının Seçimlik Hakları Nelerdir?

Müteahhidin (yüklenicinin) konut tesliminde temerrüde düşmesi durumunda alıcının kullanabileceği hukuki haklar, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 125 çerçevesinde düzenlenmiştir. Alacaklıya tanınan bu seçenekler birbirinin alternatifi niteliğindedir.

TBK m. 125 uyarınca borçlunun temerrüde düşmesi halinde alıcı aşağıdaki üç hukuki yoldan birini tercih edebilir:

a- Aynen İfa ve Gecikme Tazminatı (TBK m. 125/1)

Alacaklı her zaman borcun aynen ifasını (konutun teslimini) ve gecikme sebebiyle uğradığı zararın (gecikme tazminatı / emsal kira kaybı) giderilmesini talep edebilir. Alıcının taşınmazı halen almak istediği hallerde en sık başvurulan hukuki yoldur.

Örnek olarak; müteahhit daireyi 1 Ocak 2025’te teslim etmeyi taahhüt etmiş ancak teslim gerçekleşmemiştir. Alıcı dava açarak dairenin kendisine aynen teslimini (mülkiyetin tescilini) ve gecikilen her ay için mahrum kaldığı emsal kira bedellerinin (gecikme tazminatının) ödenmesini talep eder. Gayrimenkulün bulunduğu bölgede değer artışı yüksekse ve alıcı taşınmazı mülk edinmekte kararlıysa bu yol tercih edilir.

b- İfadan Vazgeçerek Olumlu (Müspet) Zararın Tazmini (TBK m. 125/2)

Alacaklı, borcun aynen ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından derhal/hemen bildirimde bulunarak vazgeçebilir. Bu durumda borcun ifa edilmemesinden doğan olumlu zararının (konutun güncel rayiç değeri ile sözleşmedeki bedel arasındaki fark vb.) tazminini isteyebilir. (Kanundaki “hemen bildirim” külfetinin ihmal edilmesi, ifadan vazgeçme hakkının kaybına ve istemin aynen ifaya dönüşmesine yol açabilir.)

Örneğin; alıcı 2023 yılında daireyi 2.000.000 TL’ye satın almıştır. Teslim tarihinde (2026) dairenin piyasa rayiç değeri 6.000.000 TL’ye ulaşmıştır. Müteahhit evi teslim etmediğinde alıcı, derhal bildirimde bulunarak ifadan vazgeçer. Daireyi istemez; ancak dairenin güncel rayiç değeri (6.000.000 TL) ile sözleşmedeki bedel (2.000.000 TL) arasındaki 4.000.000 TL’lik müspet zararını (fırsat kaybını) müteahhitten talep eder. Ancak kanundaki “derhal/hemen bildirim” külfetine uyulmalıdır. İfadan vazgeçildiği müteahhide zamanında bildirilmezse bu hak kaybedilir ve talep kendiliğinden aynen ifa seçeneğine dönüşür.

c- Sözleşmeden Dönme ve Olumsuz (Menfi) Zararın Tazmini (TBK m. 125/3)

Alıcı sözleşmeyi geriye etkili (başlangıçtan itibaren) olarak fesheder. Sözleşmeden dönme ile birlikte tarafların edim yükümlülükleri müstakbelen ve geriye etkili olarak sona erer; verilenler sebepsiz zenginleşme ve tasfiye rejimi uyarınca iade edilir. Sözleşmeden dönüldüğünde ilişki başlangıç noktasına döner. Bu nedenle artık sözleşmenin devamına bağlı “kira kaybı” veya “fırsat kaybı” (müspet zarar) istenemez. Müteahhit temerrüde düşmekte kusursuz olduğunu ispat edemezse, alıcı sözleşmenin geçersizliğinden doğan menfi zararını da talep edebilir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 2024/877 E., 2025/1766 K. sayılı ve 30.04.2025 tarihli kararında, bir buhar kazanı imalatına ilişkin eser sözleşmesinde eserin hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplı olması nedeniyle işsahibinin dönmede haklı görüldüğü olayda talepler ikiye ayrılmıştır. Ödenen bedelin iadesi ve yapılan işin sökülmesi kabul edilmiş, buna karşılık müspet zarar niteliğindeki talepler, aksi kararlaştırılmadıkça dönme halinde istenemeyeceği gerekçesiyle reddedilmiştir. Aynı dosyada gecikme sebebiyle katlanılan fazla gider ise menfi zarar olarak nitelendirilerek hüküm altına alınmıştır. Bu ayrım, dönme ile ifadan vazgeçme arasındaki tercihi doğrudan etkiler.

Sözleşmeden dönülmesi halinde, müteahhide ödenen satış bedelinin iadesinde paranın nominal (rakamsal) değeri üzerinden iadesi hakkaniyete aykırılık oluşturur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca, dönme sebebiyle iade edilecek bedel hesaplanırken denkleştirici adalet ilkesi uygulanır. Ödenen tutarın; enflasyon, tüketici fiyat endeksleri (TÜFE), döviz kurları, altın ve memur maaş artışları gibi ekonomik parametreler karşısında dava tarihi itibarıyla ulaştığı gerçek alım gücü (güncellenmiş değeri) hesaplanır ve müteahhitten bu güncel tutarın iadesi tahsil edilir.

Örnek olarak; alıcı, 2022’de müteahhit ile anlaşıp daire için 1.500.000 TL öder; ancak müteahhit 2026’ya kadar inşaatı %30’da bırakıp kaçar. Alıcı sözleşmeden döndüğünde, ödediği 1.500.000 TL nominal olarak değil, denkleştirici adalet uyarınca enflasyon ve altın/döviz karşısındaki bugünkü güncel alım gücüyle (örneğin 6.500.000 TL olarak) iade edilir. Ayrıca bu süreçte boşa giden noter, tapu ve ekspertiz masrafları da (menfi zarar) müteahhitten tahsil edilir. Ancak sözleşme tamamen feshedildiği için alıcı “Ev teslim edilseydi alacağım 300.000 TL kira kaybını isterim” diyerek müspet zarar talep edemez.

Üç seçimlik hakkın sonuçları ve dikkat edilmesi gereken noktalar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Hangi yolun seçileceği, konutun değer artışına ve alıcının taşınmazı edinme iradesine göre belirlenmelidir.

🔀 Geç Teslimde Üç Seçimlik Hakkın Karşılaştırması (TBK m. 125)
Seçimlik HakKonutİstenebilecek ZararDikkat
🏠 Aynen ifa + gecikme tazminatıAlıcı konutu alırEmsal kira kaybıHer zaman seçilebilir
💰 İfadan vazgeçme + müspet zararAlıcı konutu almazRayiç değer ile sözleşme bedeli arasındaki farkDerhal bildirim şart
↩️ Dönme + menfi zararSözleşme geriye etkili sona ererÖdenen bedelin güncel değeri, boşa giden masraflarKira kaybı istenemez

7. Müteahhidin Konutu Geç Teslim Etmesi Durumunda Gecikme Tazminatı Olarak Kira Kaybı Nasıl Hesaplanır?

Sözleşmede kararlaştırılan teslim tarihinde konutun alıcıya kullanıma uygun ve fiilen teslim edilmemesi halinde müteahhit borçlu temerrüdüne (TBK m. 117) düşer. Konutun gecikmesi nedeniyle alıcının taşınmazın kullanımından mahrum kaldığı bu süreçte uğradığı zarar, hukuken yoksun kalınan kar kapsamında gecikme tazminatı (TBK m. 125/f. 1) olarak talep edilebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2018/453 E., 2021/1702 K. sayılı ve 16.12.2021 tarihli kararında bu konudaki ilkeler ayrıntılı biçimde ortaya konulmuştur. Karara göre sözleşmede gecikme tazminatı hiç kararlaştırılmamış olsa dahi, arsa sahibi teslimi gereken tarihten itibaren mahalli piyasa rayiçlerine göre belirlenecek aylık kira seviyesinde tazminat isteyebilir. Aynı kararda gecikme tazminatının hangi ana kadar isteneceği de belirlenmiştir. Gecikme tazminatı, sözleşmede kararlaştırılan teslim tarihinden eserin sözleşmeye uygun ve kullanıma elverişli biçimde teslim edildiği ya da bağımsız bölümün teslimden önce fiilen kullanılmaya başlandığı tarihe kadar, çekince koyma (ihtirazi kayıt) aranmaksızın istenebilir.

Kira kaybı tazminatının belirlenmesinde, hesaplanmasında ve yargılama sürecinde dikkate alınan temel esaslar şunlardır:

  • Emsal Rayiç Bedelin Tespiti: Kira kaybı, sözleşmede matbu veya maktu bir bedel kararlaştırılmış olsa dahi, konutun teslim edilmesi gereken tarihten itibaren piyasadaki gerçek ekonomik değerini yansıtmalıdır. Bu bedel; konutun bulunduğu mevki, metrekaresi, oda sayısı, cephesi, yer aldığı kat, yapı kalitesi, sosyal donatıları ve bölgedeki emsal taşınmazların kira değerleri dikkate alınarak mahkemece atanacak uzman bilirkişi heyeti (gayrimenkul değerleme uzmanı / inşaat mühendisi) marifetiyle re’sen tespit edilir. Emsal bedelin tespitinde izlenen yöntem, kira tespit davası uygulamasındaki esaslara benzer bir mantığa dayanır.
  • Hesaplama Yöntemi ve Sürenin Belirlenmesi: Tazminat miktarı, bilirkişi tarafından tespit edilen aylık emsal rayiç kira bedelinin, müteahhidin temerrüde düştüğü tarih ile konutun fiilen ve usulüne uygun olarak teslim edildiği (veya iskanın alınarak oturuma hazır hale getirildiği) tarih arasındaki toplam ay sayısı ile çarpılması suretiyle hesaplanır.
  • Sözleşmedeki Maktu Cezai Şart ile Emsal Kira Arasındaki İlişki: Sözleşmede teslimin gecikmesi halinde ödenecek aylık tazminat miktarı önceden maktu olarak belirlenmiş olabilir. Kural olarak, taraflar sözleşmede kararlaştırılan bu miktar ile bağlıdır ve hakim bu tutarı doğrudan değiştiremez. Ancak inşaatın geciktiği süreçte yüksek enflasyon veya bölgedeki olağanüstü değer artışı nedeniyle sözleşmedeki maktu miktar güncel piyasa rayicinin çok altında kalmışsa, alıcı (veya arsa sahibi) sözleşmedeki tutarı aşan gerçek zararını Türk Borçlar Kanunu’nun 180/2. maddesi (aşkın zarar) kapsamında yüklenicinin kusurunu ispat etmek şartıyla talep edebilir. Dolayısıyla alıcı, doğrudan bir emsal kira tespiti yerine, maktu tazminatı aşan somut ve aşkın zararının hüküm altına alınmasını mahkemeden isteyebilir.
  • Kira Sözleşmesi Sunma Zorunluluğunun Bulunmaması: Alıcının gecikme tazminatı talep edebilmesi için konutu üçüncü bir kişiye kiraya vereceğini, bir kiracı bulduğunu veya kendisinin başka bir yerde kirada oturduğunu (kira sözleşmesi veya kira ödeme dekontu sunarak) ispat etme zorunluluğu yoktur. Taşınmazın zamanında teslim edilmeyerek yüklenicinin kusuru nedeniyle alıcının mülkiyet hakkından doğan faydalanma imkanının kısıtlanmış olması, tazminata hak kazanmak için yeterlidir.

8. Müteahhitten Kira Kaybı (Gecikme Tazminatı) ile Cezai Şart Birlikte Talep Edilebilir mi?

Kira kaybı ile cezai şart, sözleşmede ikisinin ayrı ayrı ve birlikte ödeneceği açıkça yazılmışsa birlikte istenebilir; böyle bir hüküm yoksa alıcı ikisinden yüksek olanına hak kazanır. İnşaat ve konut teslim gecikmelerinde uygulamada en çok duraksama yaşanan ve uyuşmazlığa konu olan husus, sözleşmede yer alan gecikme cezası (cezai şart) ile fiili emsal kira kaybının (gecikme tazminatı) aynı anda istenip istenemeyeceğidir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 179/2 – Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir.

Bu hüküm, öğretide ve uygulamada “ifaya ekli ceza koşulu” olarak adlandırılan türü düzenlemektedir. Konut teslimindeki gecikmede alıcının asli talebi borcun ifası (bağımsız bölümün teslimi) olduğundan, sözleşmede kararlaştırılan gecikme cezası da kural olarak ifaya ekli nitelik taşır.

Buna karşılık, alıcının gecikme nedeniyle uğradığı fiili zararın (emsal kira kaybının) kanuni dayanağı ceza koşulu hükümleri değil, TBK m. 125/1’dir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sözleşmede kararlaştırılmamış olsa dahi temerrüt halinde TBK m. 125/1 uyarınca gecikme tazminatı istenebileceğini, buna karşılık ceza koşulunun talep edilebilmesi için sözleşmede bu yönde açık bir hüküm bulunmasının şart olduğunu belirtmektedir (HGK, 29.06.2021, E. 2017/(13)3-2245, K. 2021/880).

a. Sözleşmede “Cezai Şartla Birlikte Kira Kaybı da Ödenir” Hükmü Bulunuyorsa Ne Olur?

Sözleşmede taraflar açıkça “Gecikme halinde kararlaştırılan gecikme cezasının yanında, taşınmazın teslim edilemediği aylar için emsal kira bedeli de ayrıca ödenir” şeklinde bir hükme yer vermişlerse, alıcı hem cezai şartı hem de emsal kira kaybını birlikte ve tam olarak talep edebilir. Bu durumda hâkimin aşan zarar karşılaştırması yapmasına gerek kalmaz; iki kalem ayrı ayrı hesaplanarak hüküm altına alınır.

Bunun teknik dayanağı, ceza koşuluna ilişkin hükümlerin — TBK m. 182/3’teki hakimin indirim yetkisi saklı kalmak üzere — emredici nitelikte olmaması, dolayısıyla tarafların TBK m. 180’in aksini kararlaştırabilmesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da cezai şarta ilişkin hükümlerin emredici olmadığını ve tarafların bunların aksini kararlaştırabileceğini açıkça kabul etmektedir (HGK, 29.06.2021, E. 2017/(13)3-2245, K. 2021/880; HGK, 07.07.2021, E. 2017/15-3169, K. 2021/948). Bu nedenle sözleşme kaleme alınırken, “gecikme cezası ile kira kaybının ayrı ayrı ve birlikte talep edilebileceği” ibaresinin açıkça yazılması belirleyici öneme sahiptir.

b. Sözleşmede Sadece Cezai Şart Kararlaştırılmışsa veya Açıklık Yoksa Ne Olur? (Aşan Zarar İlkesi)

Sözleşmede yalnızca maktu bir gecikme cezası (örneğin “Gecikilen her ay için 10.000 TL ceza ödenir”) yazılıysa veya her iki kalemin ayrı ayrı isteneceğine dair açık bir hüküm yoksa, durum TBK m. 180/2 çerçevesinde çözümlenir:

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun m. 180/2 – Alacaklının uğradığı zarar kararlaştırılan ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, borçlunun kusuru bulunduğunu ispat etmedikçe aşan miktarı isteyemez.

Bu hüküm, TBK m. 112’deki genel kusur karinesinden sapan istisnai bir düzenlemedir. Aşan zarar bakımından borçlunun kusurunu ispat yükü alacaklıdadır. Bu nedenle uygulamada aşan zarar talebi, kural olarak cezai şart talebinden daha zor ispatlanır.

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça gecikme cezası ile kira kaybı toplanarak istenemez. Hüküm kurulurken izlenmesi gereken yöntem şu sırayla işler:

  1. Toplam Kira Hesabı: Bilirkişiden önce gecikilen dönemin toplam emsal (rayiç) kira bedeli hesaplattırılır.
  2. Karşılaştırma: Toplam kira, kararlaştırılan cezai şartın altında kalıyorsa yalnızca cezai şarta hükmedilir; toplam rayiç kira daha yüksekse belirlenen kira bedeline hükmedilir.
  3. Aşan Kısım: Bir başka anlatımla alacaklı, cezai şart ile gerçekleşen kira kaybından yüksek olanına hak kazanır; aradaki fark (cezayı aşan zarar), borçlunun kusuru ispatlanmak kaydıyla talep edilebilir.

Nitekim Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde hem cezai şart hem kira tazminatının birlikte düzenlendiği hallerde, her iki tazminatın ayrı ayrı isteneceğinin açıkça belirtilmemiş olması durumunda cezai şarta ve ispatlanırsa kira tazminatının yalnızca cezai şartı aşan kısmına hükmedilebileceğine karar vermiştir (23. HD, 13.10.2016, E. 2015/936, K. 2016/4530).

9. Gecikmiş Teslimi Alırken Çekince Konulmazsa Cezai Şart Hakkı Düşer mi?

TBK m. 179/2 rejiminde, gecikmiş teslimi çekincesiz kabul eden alıcının ifaya ekli cezai şartı talep hakkı kural olarak düşer; ancak Yargıtay bu kuralın istisnalarını kabul etmektedir. TBK m. 179/2 uyarınca; alıcı, gecikmiş teslimi alırken cezai şart talep hakkını saklı tuttuğunu (ihtirazi kayıt) açıkça beyan etmezse veya teslim tutanağına yazdırmazsa, ifaya ekli cezai şartı talep hakkı kural olarak düşer. Bu husus, davalı tarafından ileri sürülmese dahi hakim tarafından re’sen dikkate alınır (HGK, 29.06.2021, E. 2017/(13)3-2245, K. 2021/880).

Ancak bu kural mutlak değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre aşağıdaki hallerde çekincenin bulunmaması hak kaybına yol açmaz:

  1. gecikmiş ifadan önce çekilen ihtarla gecikme cezası isteme hakkı saklı tutulmuşsa,
  2. sözleşmede cezai şart talebi için ihtirazi kayda gerek olmadığı kararlaştırılmışsa ya da
  3. ifadan önce alacaklının bu hakkını saklı tuttuğu anlamına gelecek davranışları mevcutsa,

sonradan yapılan teslimde çekince konulmamış olsa dahi cezai şart isteme hakkı düşmez. Çekince, teslim–kabul tutanağına düşülecek bir kayıtla, ifayı kabulden önce yapılacak yazılı bildirimle veya bedelden ceza alacağının kesilerek ödenmesi gibi buna delalet eden bir işlemle konulabilir.

Ayrıca yalnızca tapuda ferağ verilmiş olması, tek başına taşınmazın teslimi (ifa) sayılmaz; bu nedenle tapu devri anında ihtirazi kayıt konulmamış olması tek başına hak düşürücü sonuç doğurmaz (HGK, 21.04.2022, E. 2019/3-751, K. 2022/590). Buna karşılık fiili kira kaybı (zarar) talepleri TBK m. 125/1’e dayandığından, bunlar bakımından ihtirazi kayıt külfetinin aynı katılıkla aranmayabileceğine ilişkin ayrım, somut olayın niteliğine göre uzman bir gayrimenkul avukatı tarafından değerlendirilmelidir.

10. Gecikme Tazminatında Zamanaşımı Ne Kadardır?

Gecikme tazminatı, aynen ifa talebine bağlı bir talep olduğundan, teslim alacağının tabi olduğu zamanaşımı rejimine tabidir. Bu nedenle tek bir süreden söz etmek mümkün değildir:

  • Hafif Kusurda 5 Yıl: Eser sözleşmesi / arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca yüklenici hafif kusurlu ise TBK m. 147/6, “yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında, eser sözleşmesinden doğan alacaklar” için 5 yıllık süre öngörmektedir.
  • Kast veya Ağır Kusurda 10 Yıl: Yüklenicinin kastı veya ağır kusuru varsa, TBK m. 147/6‘daki istisna nedeniyle genel hükme dönülür ve TBK m. 146 uyarınca 10 yıllık süre uygulanır.
  • Satış Sözleşmesinde 10 Yıl: Alıcı ile satıcı arasındaki ilişkinin satış sözleşmesi (ör. ön ödemeli konut satışı) niteliğinde olduğu hallerde TBK m. 146 uyarınca 10 yıldır.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eser sözleşmesinden kaynaklanan taleplerde TBK’nın 146, 147 ve 478. maddelerinde yer alan üç ayrı sürenin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (HGK, 06.03.2024, E. 2023/71, K. 2024/156). Sıkça yapılan bir hata, kira kaybı tazminatını TBK m. 147/1’deki “Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler” kapsamında değerlendirip zamanaşımı süresini 5 yıl ile sınırlamaktır. Emsal kira kaybı gerçek anlamda bir kira alacağı olmayıp tazminat niteliğinde olduğundan, bu bent uygulanmaz.

Zamanaşımı süresinin başlangıcı bakımından ise Yargıtay, zamanaşımının bağımsız bölümün fiilen teslim edildiği tarihten değil, teslim edilmesi gereken tarihten itibaren işlemeye başlayacağını; gecikilen her ayın zararının o ayın sona ermesiyle muaccel hale geleceğini kabul etmektedir. Bu nedenle uzun süren gecikmelerde zamanaşımı her ay için ayrı hesaplanır ve en eski ayların zararı daha önce zamanaşımına uğrayabilir.

⏱️ Müteahhidin Konutu Geç Teslim Etmesi Halinde Hukuki Süreç
📅
1. Teslim Tarihi Belirlenir
Sözleşmede konutun teslim edileceği tarih veya belirli bir süre kararlaştırılmışsa, öncelikle bu tarih esas alınır.
↓
⚖️ 2. Müteahhit Temerrüde Düşmüş mü?
📌 Genel Kural
TBK m. 117/1 uyarınca, muaccel borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.
⏰ Belirli Vade
TBK m. 117/2 kapsamında belirli gün veya süre kararlaştırılmışsa, sürenin geçmesiyle ayrıca ihtar gerekmeksizin temerrüt oluşabilir.
↓
⚠️
3. Teslimin Zamanında Yapılamayacağı Önceden Anlaşılıyorsa
İnşaatın gidişatından teslimin zamanında yapılamayacağı açıkça anlaşılıyorsa, teslim tarihinin beklenmesi gerekmeksizin TBK m. 473/1 kapsamında sözleşmeden dönme hakkı gündeme gelebilir.
↓
⏳ 4. Ek Süre (Mehil) Verilmesi
Şartları oluştuğunda, TBK m. 123 ve m. 124 uyarınca müteahhide uygun bir ek süre verilmesi gerekebilir. Ek sürenin gerekip gerekmediği, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
↓
⚖️ 5. Gecikme Sonrasında İleri Sürülebilecek Haklar

🏠

Aynen İfa + Gecikme Tazminatı: TBK m. 125/1 kapsamında ifanın ve gecikmeden doğan zararın talep edilmesi.

💰

İfadan Vazgeçme + Olumlu Zarar: TBK m. 125/2 kapsamında ifadan vazgeçilerek müspet zararın tazmini.

↩️

Sözleşmeden Dönme + Olumsuz Zarar: TBK m. 125/3 kapsamında sözleşmeden dönülerek menfi zararın tazmini.
📌 Önemli: Geç teslim halinde hangi hakkın kullanılabileceği; sözleşmenin içeriğine, teslim tarihine, temerrüt koşullarına ve somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Kentsel Dönüşüm ve Kat Karşılığı İnşaat Projelerinden Daire Alan Üçüncü Kişilerin Hakları Nelerdir?

Kentsel dönüşüm veya kat karşılığı inşaat projesinden daire alan üçüncü kişinin hakları ve ayıp ile eksik iş ihbar yükümlülüğü, daireyi müteahhitten mi yoksa arsa sahibinden mi satın aldığına göre değişir. Kentsel dönüşüm veya arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde, yüklenicinin (müteahhidin) inşa ettiği bağımsız bölümler iki farklı kanaldan piyasaya sunulur: Arsa sahibine bırakılan daireler ve müteahhide hak ediş olarak verilen daireler. Bu dairelerin yükleniciden veya arsa sahibinden 3. kişilerce satın alınması halinde ayıp ve eksik iş sorumluluğunun hukuki rejimi köklü farklılıklar gösterir.

1. Müteahhitten Daire Satın Alan 3. Kişilerin Durumu Nedir? (Alacağın Temliki – TBK m. 183)

Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlık, müteahhidin kendisine düşecek bağımsız bölümleri henüz inşaat aşamasındayken 3. kişilere adi yazılı satış sözleşmesi veya noterde gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi ile satmasıdır. Bu durumda üçüncü kişi, müteahhidin arsa sahibine karşı haklarını devralır ancak onun yükümlülüklerinden doğan savunmalarla da karşılaşır:

  • Hukuki Niteliği (Şahsi Hakkın Devri): Yargıtay’ın kararlılık kazanmış içtihatlarına göre; yüklenici ile 3. kişi arasındaki bu satış sözleşmesi bir “Alacağın Temliki” (TBK m. 183 vd.) işlemidir. 3. kişi, yüklenicinin arsa sahibine karşı sahip olduğu şahsi hakkı (bağımsız bölümün mülkiyetini ve teslimini talep etme hakkını) devralır.
  • Arsa Sahibi Tarafından İleri Sürülebilecek Def’iler (TBK m. 188): Alacağı devralan 3. kişi, yüklenicinin halefi haline gelir. Ancak borçlu (arsa sahibi), yükleniciye karşı ileri sürebileceği tüm def’ileri (örneğin inşaatın eksik yapılması, ayıplı imalat, iskan alınmaması, cezai şart alacağı vb.) 3. kişiye karşı da ileri sürebilir.
  • İyiniyetli 3. Kişinin Korunması (YİBBGK 2025/2): Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli ve 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı kararıyla, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine konu taşınmazın tapuda yükleniciye devredilmesinden sonra yüklenicinin bağımsız bölümü 3. kişiye satması halinde, sözleşmenin geçersizliğinin tespiti veya geriye etkili feshinde 3. kişinin tapuya güvenerek iyiniyetle edindiği mülkiyet korunur; 3. kişinin iyiniyetli olmadığı ispatlanırsa taşınmaz arsa sahibine dönebilir.
  • Eksik/Ayıplı İş Bedelinin Depo Edilmesi (Yargıtay Uygulaması): Yüklenici inşaatı arsa sahibinin reddedemeyeceği seviyeye kadar tamamlayıp terk etmişse; 3. kişinin arsa sahibinden tapu tescili talep edebilmesi için, binadaki eksik ve ayıplı işlerin bedelini ve iskan masraflarını mahkemece belirlenecek arsa sahibine ödenmek üzere depozito (depo) etmesi gerekir. Aksi halde 3. kişinin açtığı tapu iptal ve tescil davası reddedilir.

2. Arsa Sahibinden Daire Satın Alan 3. Kişiler Müteahhide ve Arsa Sahibine Başvurabilir mi?

Arsa sahibinden daire satın alan üçüncü kişi, satıcı konumundaki arsa sahibine başvurabilir; müteahhide doğrudan başvurabilmesi ise arsa sahibinin sözleşmeden doğan haklarını kendisine yazılı olarak temlik etmiş olmasına bağlıdır. Arsa sahibine düşen bir bağımsız bölümün 3. bir kişi tarafından satın alınması durumunda hukuki ilişki ikili bir yapıya bürünür.

a. Arsa Sahibine (Satıcıya) Karşı Hangi Haklar Kullanılabilir?

Arsa sahibi ile 3. kişi arasındaki ilişki doğrudan bir satış sözleşmesidir (TBK m. 207). Satıcı konumundaki arsa sahibi, ayıba karşı tekeffül hükümlerinden (TBK m. 219 vd.) sorumludur. Ancak arsa sahibi inşaatı bizzat yapmadığı için, ayıpların varlığını bilmediğini ileri sürebilir. Yine de yasal süreler içinde ayıp ihbarı yapılması şartıyla alıcı, arsa sahibine karşı sözleşmeden dönme, bedelde indirim veya ayıp oranında tazminat haklarını kullanabilir.

b. Müteahhide (Yükleniciye) Karşı Doğrudan Başvuru Hakkı Var mıdır? (Alacağın Temliki)

Taşınmaz arsa sahibinden satın alındığı için normal şartlarda 3. kişi ile müteahhit arasında doğrudan bir sözleşme yoktur (sözleşmelerin nispiliği ilkesi). Yargıtay uygulamasına göre arsa sahibinin bağımsız bölümü veya arsa payını devretmesi, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinden doğan ayıplı/eksik iş haklarının da devredildiği anlamına gelmez; bu hakların geçmesi için TBK m. 184 uyarınca yazılı bir temlik gerekir. Yazılı temlik varsa 3. kişi, doğrudan doğruya müteahhide başvurarak ayıplı imalatın giderilmesini veya tazminini talep edebilir; temlik yoksa yalnızca satıcı arsa sahibine karşı satış sözleşmesine dayanabilir.

3. Kentsel Dönüşümde (6306 s. K.) Arsa Sahiplerinin Hakları Nelerdir?

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yenilenen binalarda arsa sahipleri “tüketici” sıfatını haiz değildir. Bu nedenle kentsel dönüşümde arsa sahiplerinin hakları eser sözleşmesi hükümlerine göre belirlenir:

  • Uygulanacak Hükümler: Müteahhit ile arsa sahipleri arasındaki uyuşmazlıklar TBK m. 470 vd. (Eser Sözleşmesi) hükümlerine tabidir.
  • Görevli Mahkeme: Arsa sahipleri ile müteahhit arasındaki eksik ve ayıplı iş davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir (Tüketici Mahkemesi görevli değildir).
  • Muayene ve İhbar: Arsa sahipleri eseri teslim alırken TBK m. 474 uyarınca imkan bulunur bulunmaz muayene etmek ve ayıpları yükleniciye bildirmekle yükümlüdür.
  • Zamanaşımı: Zamanaşımı süresi teslimden itibaren 5 yıl, yüklenicinin ağır kusuru halinde ise 20 yıldır (TBK m. 478).

Kentsel dönüşüm projeleri ve arsa payı karşılığı inşaat projelerinden bağımsız bölüm devralınırken; satışın arsa sahibinden mi yoksa yükleniciden mi yapıldığı, tapu devrinin gerçekleşip gerçekleşmediği ve inşaatın fiili tamamlama oranı hayati önem taşır. Yüklenicinin arsa sahibine olan borçlarını (fiziki tamamlama, iskan alma vb.) yerine getirmemesi, tapusunu alabileceğini düşünen 3. kişilerin ciddi mağduriyetler yaşamasına neden olabilir. Sürecin başlangıcında tapu ve sözleşme geçmişinin analizi için uzman avukat desteği alınmalıdır.

Projeden Daire Alanların Konumuna Göre Haklar
Kentsel dönüşüm ve kat karşılığı inşaat projelerinde kimin kime başvuracağı
🏗️ Müteahhitten Alan 3. Kişi
Dayanak: Alacağın temliki (TBK m. 183).
Risk: Arsa sahibinin def’ileri; eksik iş bedelini depo etme zorunluluğu.
🏠 Arsa Sahibinden Alan 3. Kişi
Dayanak: Satış sözleşmesi (TBK m. 207, m. 219 vd.); yükleniciye karşı yazılı temlik (TBK m. 184).
Muhatap: Arsa sahibi; yazılı temlik varsa müteahhit.
🏚️ Kentsel Dönüşümde Arsa Sahibi
Dayanak: Eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.); tüketici değildir.
Mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi.
⏳ Ortak Kural: Süreler
İhbar: Teslimden sonra imkan bulunur bulunmaz (TBK m. 474).
Zamanaşımı: 5 yıl; ağır kusurda 20 yıl (TBK m. 478).

Müteahhit İskan Almıyorsa Ne Yapılmalıdır?

İskan almayan müteahhide önce noter ihtarnamesiyle süre verilmeli, süre sonunda iskan alınmazsa kat malikleri veya arsa sahipleri mahkemeden iskanın müteahhit nam ve hesabına alınmasına izin isteyebilir. Yapı kullanma izin belgesinin (iskan) alınması ve kat irtifakından kat mülkiyetine geçilmesi, borçlar hukuku ve imar mevzuatı uyarınca aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça müteahhidin (yüklenicinin) asli edim yükümlülüğüdür.

Müteahhidin iskan yükümlülüğüne ilişkin temel esaslar şunlardır:

  • Sorumluluk Devam Eder: İskan belgesinin alınmış olması, bağımsız bölümdeki veya ortak alanlardaki eksik ve ayıplı imalatlar bakımından müteahhidin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
  • Masraflar Müteahhide Aittir: Sözleşmede aksi yönde açık ve emredici bir hüküm bulunmadıkça; iskan harçları, belediye masrafları, cins tashihi ve kat mülkiyetine geçiş giderleri müteahhit tarafından karşılanmak zorundadır. Yüklenicinin bu masrafları alıcıya (tüketiciye veya arsa sahibine) devretme veya yükleme çabası hukuki dayanaktan yoksundur.
  • Nam ve Hesabına İfa: Müteahhidin iskan alma borcunu yerine getirmekten kaçınması veya süreci sürüncemede bırakması halinde; kat malikleri veya arsa sahipleri mahkemeden “İskanın Yüklenici Nam ve Hesabına Alınmasına Yetki Verilmesi (Nam ve Hesabına İfa – TBK m. 113)” talebinde bulunabilirler. Bu kapsamda idari işlemler kat maliklerince tamamlanarak yapılan tüm ruhsat, harç, prim ve teknik masraflar yükleniciye rücu edilir.
  • İskanın Teslime Etkisi: İskanın alınmamış olması, konutun kullanıma elverişli teslim edilip edilmediği ve gecikme tazminatının bitiş tarihi bakımından da dikkate alınır.
🏗️ İSKAN ALMAYAN MÜTEAHHİDE KARŞI İKİ DURUM
📞 MÜTEAHHİDE ULAŞILABİLİYOR
Noter ihtarnamesiyle süre verilir; sonuç alınamazsa TBK m. 113 uyarınca nam ve hesabına ifa izni istenir.
Masraflar müteahhide rücu edilir.
🚪 MÜTEAHHİT KAÇTI / İFLAS ETTİ
Eksikler tamamlanır ve yapı sahiplerinin başvurusuyla belediyeden yapı kullanma izni istenir.
Giderler müteahhitten veya masadan talep edilir.

Müteahhit Kaçtıysa İskan Nasıl Alınır?

Müteahhit ortadan kaybolduğunda iskan, eksik imalatların tamamlanması ve yapı denetim sürecinin bitirilmesi koşuluyla yapı sahiplerinin belediyeye başvurusu üzerine alınabilir; yapılan masraflar müteahhitten talep edilir. Mevzuatta iskan için müteahhidin kişisel imzasına bağlı mutlak bir şart bulunmadığından, uygulamada süreç kat malikleri veya arsa sahipleri tarafından yürütülebilmektedir.

Müteahhidin kaçtığı veya iflas ettiği hallerde iskan süreci genel olarak şu adımlarla ilerler:

  • Eksiklerin Tespiti: Belediye imar müdürlüğünden iskana engel eksiklerin listesi alınır ve yapı denetim kuruluşunun raporları incelenir.
  • Mahkemeden İzin: Eksik işler müteahhit hesabına yaptırılacaksa, TBK m. 113 uyarınca nam ve hesabına ifa izni alınması, masrafların ileride müteahhitten tahsilini kolaylaştırır.
  • Tamamlama ve Başvuru: Eksik imalatlar tamamlandıktan sonra yapı sahiplerinden birinin veya kat malikleri yönetiminin başvurusuyla yapı kullanma izin belgesi talep edilir. İmar Kanunu m. 30 uyarınca izin mal sahibinin müracaatı üzerine verilir ve idare başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır.
  • Masrafların Rücuu: Harç, prim, teknik hizmet ve tamamlama giderleri belgelendirilerek müteahhitten veya iflas masasından talep edilir.

Müteahhidin iskan alma süresi kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; süre kural olarak sözleşmede kararlaştırılan teslim tarihine bağlıdır. İdarenin başvuruyu sonuçlandırma süresi ise İmar Kanunu m. 30 uyarınca otuz gündür. Sözleşmede süre yoksa, yapı ruhsatı süresi ve işin niteliğine göre makul süre esas alınır ve bu sürenin aşılması müteahhidin temerrüdü olarak değerlendirilebilir.

Ön Ödemeli Konut Satışında Azami Teslim Süresi Var mıdır?

Ön ödemeli konut satışında, yani halk arasında topraktan ev almak veya maketten konut satışı olarak bilinen alımlarda, konut sözleşme tarihinden itibaren en geç 48 ay içinde teslim edilmelidir. Ön ödemeli konut satışlarında (halk arasında bilinen adıyla maketten konut satışı) teslim süresi, tüketicinin korunması ve suiistimallerin önüne geçilmesi amacıyla emredici kanun hükümleriyle sınırlandırılmıştır. Satıcının/müteahhidin teslim tarihini keyfi olarak uzatması hukuken mümkün değildir.

1. Ön Ödemeli Konutta Teslim Süresi Nasıl Hesaplanır? (TKHK m. 44)

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 44. maddesi uyarınca ön ödemeli konut satışlarında teslim rejimi emredici esaslara bağlanmıştır. Teslim süresi ve teslimin gerçekleşmiş sayılması şu kurallara tabidir:

  • 48 Aylık Üst Sınır (TKHK m. 44/1): 6502 sayılı TKHK m. 44/1 uyarınca; ön ödemeli konutun tüketiciye taahhüt edilen süre içinde teslim edilmesi zorunlu olup, bu süre sözleşme tarihinden itibaren her halükarda 48 ayı geçemez. (Söz konusu 48 aylık üst sınır, 24/03/2022 tarihli ve 7392 sayılı Kanun değişikliği ile kesin olarak belirlenmiştir.)
  • Teslim Sayılan Hal (TKHK m. 44/1): 6502 sayılı TKHK m. 44/1 uyarınca; kat irtifakının tüketici adına tapu siciline tescil edilmesiyle birlikte fiili zilyetliğin devredilmesi halinde de devir ve teslim yapılmış sayılır.

2. Ön Ödemeli Konut Alan Tüketici Sözleşmeyi Nasıl Sona Erdirebilir?

Kanun koyucu, ön ödemeli konut alan tüketiciye sürecin tamamlanmasını beklemeden sözleşmeyi sona erdirebilmesi için iki ayrı hukuki imkan tanımıştır:

  • Gerekçesiz Cayma Hakkı (6502 s. K. m. 43): Tüketici, sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve hiçbir cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayabilir.
  • Sözleşmeden Dönme Hakkı (6502 s. K. m. 45): Tüketici, sözleşme tarihinden itibaren 24 aya kadar herhangi bir gerekçe göstermeden sözleşmeden dönebilir. Bu durumda satıcı, vergi, harç ve benzeri yasal masraflar ile ilk üç ay için sözleşme bedelinin yüzde ikisine, üç ila altı ay arası için yüzde dördüne, altı ila on iki ay arası için yüzde altısına, on iki ila yirmi dört ay arası için yüzde sekizine kadar tazminat isteyebilir. Satıcı yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmemişse tüketiciden herhangi bir bedel talep edemez (TKHK m. 45/2).

3. Ön Ödemeli Konut Satış Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Ön ödemeli konut satış sözleşmesinin geçerliliği ve tüketici lehine doğurduğu koruma önlemleri sıkı şekil şartlarına tabi kılınmıştır:

  • Ruhsat Şartı (TKHK m. 40/3): Yapı ruhsatı alınmadan tüketicilerle ön ödemeli konut satış sözleşmesi akdedilemez. Ayrıca tüketiciye, sözleşmenin kurulmasından en az bir gün önce ön bilgilendirme formu verilmesi zorunludur (TKHK m. 40/2).
  • Resmi Şekil Şartı ve Ödeme Yasağı (TKHK m. 41): Ön ödemeli konut satışının tapu sicilinde tescil edilmesi veya noter huzurunda düzenleme şeklinde satış vaadi sözleşmesi olarak yapılması zorunludur. Geçerli bir sözleşme kurulmadıkça satıcı, tüketiciden herhangi bir ad altında (kaparo, senet, peşinat vb.) ödeme talep edemez ve belge düzenleyemez. Şekle uyulmamışsa satıcı, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketici aleyhine ileri süremez.

4. Ön Ödemeli Konutta Teminat Rejimi Tüketiciyi Nasıl Korur?

Ön ödemeli konut satışlarında tüketicinin mali haklarını koruma altına alan en kritik mekanizma zorunlu teminat rejimidir:

  • Bina Tamamlama Sigortası Yükümlülüğü: 6502 sayılı TKHK m. 42 uyarınca: Satıcı, Bakanlıkça belirlenen büyüklüğün üzerindeki projelerde ön ödemeli konut satışına başlamadan önce bina tamamlama sigortası yaptırmak veya mevzuatta öngörülen diğer teminat şartlarını (banka teminat mektubu, hak ediş sistemi vb.) sağlamakla yükümlüdür.
  • İflas ve Mülkiyet Güvencesi: Bina tamamlama sigortası ve teminatlar; müteahhidin iflası, işi terk etmesi veya projenin tamamlanamaması hallerinde tüketicinin ödediği bedellerin doğrudan sigorta/banka tarafından iadesini veya inşaatın tamamlanmasını garanti altına alır.
  • İpotek ve Kredi Süreçleri: Konut finansmanı (kredi) vasıtasıyla sağlanan alımlarda, ipotek tesis süreçleri ve finans kuruluşu ile satıcı arasındaki hak ediş ödemeleri de bu yasal teminat rejimiyle uyumlu olarak yürütülmelidir.
⏱️ ÖN ÖDEMELİ KONUTTA SÜRE ÇİZELGESİ
01
📝 GEREKÇESİZ CAYMA
Süre: Sözleşmeden itibaren 14 gün
|
Dayanak: TKHK m. 43
↓
02
↩️ GEREKÇESİZ DÖNME
Süre: Sözleşmeden itibaren 24 aya kadar
|
Dayanak: TKHK m. 45
↓
🏁 AZAMİ TESLİM SÜRESİ
Sözleşme tarihinden itibaren en geç 48 ay (TKHK m. 44/1)

Müteahhidin Taşınmazı Ayıplı veya Geç Teslim Etmesi Halinde İzlenecek Hukuki Süreç Nedir?

Eksik ve ayıplı imalatlar ile teslim gecikmesinden doğan uyuşmazlıklarda hakkın süresi içinde ve eksiksiz elde edilebilmesi; delillerin karartılmadan tespiti, doğru usuli adımların atılması ve dava şartlarına uygun hareket edilmesine bağlıdır. Süreç kural olarak şikayet ve delil tespiti, ihtarname, arabuluculuk veya hakem heyeti başvurusu ve dava aşamalarından oluşur.

1. Müteahhit Nereye Şikayet Edilir?

Müteahhit, uyuşmazlığın niteliğine göre tüketici hakem heyetine, arabulucuya veya mahkemeye; imar ve iskan sorunlarında belediyeye, yapı güvenliği sorunlarında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı il müdürlüğüne, suç şüphesinde ise Cumhuriyet Başsavcılığına şikayet edilebilir. Hangi merciye gidileceği, alıcının tazminat mı istediğine, idari bir denetim mi talep ettiğine yoksa cezai bir şikâyette mi bulunduğuna göre belirlenir.

Başlıca başvuru mercileri ve görev alanları şunlardır:

  • Tüketici Hakem Heyeti ve Arabulucu: Tüketici sıfatıyla konut alan kişi, parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine, üzerindekilerde ise dava öncesi zorunlu arabulucuya başvurur.
  • Mahkeme: Bedel indirimi, tazminat, kira kaybı ve tapu iptal tescil talepleri için Tüketici Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılır.
  • Belediye İmar Müdürlüğü: Ruhsata ve projeye aykırı imalat, iskan alınmaması ve kaçak kat gibi imar sorunları belediyeye bildirilir.
  • Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İl Müdürlüğü: Yapı denetim kuruluşunun görevini yapmadığı ve taşıyıcı sistemde güvenlik riski bulunduğu iddiaları bu merciye iletilebilir.
  • Ticaret İl Müdürlüğü: Ön ödemeli konut satışında ruhsatsız satış, teminat gösterilmemesi veya yanıltıcı reklam gibi tüketici mevzuatına aykırılıklar bildirilebilir.
  • Cumhuriyet Başsavcılığı: Aynı dairenin birden fazla kişiye satılması veya ifa niyeti olmaksızın bedel tahsil edilmesi gibi dolandırıcılık şüphesi bulunan hallerde suç duyurusunda bulunulur.

İdari şikâyetler yapı veya satıcı hakkında denetim başlatılmasını sağlar, ancak alıcıya tazminat ödenmesi sonucunu doğurmaz. Bu nedenle parasal haklar için idari şikâyetin yanında mutlaka hukuki yolların da işletilmesi gerekir.

müteahhitten ayıplı konut satın alınması

2. Delil Tespiti Neden Dava Açılmadan Önce Yapılmalıdır?

Delil tespiti, eksik ve ayıplı imalatların müteahhit tarafından onarılmadan veya üzeri kapatılmadan önce mahkeme kanalıyla belgelenmesini sağladığı için dava öncesinde yapılmalıdır. İnşaat hukuku uyuşmazlıklarında fiziki deliller zamana, hava şartlarına veya müdahalelere bağlı olarak hızla yok olma riski taşır. Eksik iş sonradan tamamlanabileceği gibi ayıplı işçiliklerin üzeri kapatılarak gizlenebilir.

  • Keşif Talebi (HMK m. 400/1-2): 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 400 uyarınca; taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş ya da ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılmasını, bilirkişi incelemesi yaptırılmasını veya tanık ifadelerinin alınmasını talep edebilir. HMK m. 400/2 gereğince, delilin hemen tespit edilmemesi halinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dahilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır.
  • Talep Miktarının Belirlenmesi: Delil tespiti sonucunda mahkemece atanan uzman bilirkişi heyetince düzenlenen rapor; teslim tarihine en yakın andaki ayıpları metraj, nitelik ve bedel olarak belgelendirir. Bu rapor, açılacak tazminat veya bedel indirimi davasında dava değerinin (müddeabihin) doğru belirlenmesini ve ispat gücünü sağlar.
  • İhbar Şartının Süresinde Eda Edilmesi: Tespit dosyası ve mahkeme kanalıyla tebliğ edilen rapor, kanuni ayıp ihbarı yükümlülüğünün zamanında yerine getirildiğini kanıtlayan en kuvvetli hukuki karinedir.

3. Müteahhide İhtarname Nasıl Gönderilir?

Müteahhide ihtarname noter kanalıyla gönderilmeli; eksik ve ayıplar tek tek sayılmalı, giderilmesi için makul bir süre verilmeli ve kullanılacak seçimlik hak açıkça bildirilmelidir. Eksik ve ayıpların müteahhide bildirim zorunluluğu bakımından, delil tespit raporunun alınmasını takiben veya eş zamanlı olarak müteahhide noter kanalıyla ihtarname gönderilmesi usul ve esas bakımından zorunludur.

Etkili bir ihtarnamede bulunması gereken unsurlar şunlardır:

  • Somutlaştırma: İhtarname genel ve soyut ifadeler taşımamalı; tespit edilen eksik ve ayıplı imalatlar tek tek kalemler halinde somutlaştırılmalıdır.
  • Makul Süre: Müteahhide bu aksaklıkları gidermesi veya zararı tazmin etmesi için makul bir süre tanınmalıdır.
  • Seçimlik Hakkın Bildirimi: İhtarnamede alıcının/iş sahibinin hangi seçimlik hakkı (onarım, bedelden indirim, tazminat vb.) kullandığı açıkça belirtilmelidir.
  • Geç Teslimde Temerrüt ve Çekince: Teslim gecikmişse ihtarname, temerrüdü kesinleştirmek ve gecikme cezası talep hakkını saklı tutmak için de kullanılmalıdır.

4. Müteahhide Karşı Hangi Davalar Açılabilir?

Müteahhide karşı açılabilecek davalar, talebin mülkiyete mi yoksa para alacağına mı ilişkin olduğuna göre iki gruba ayrılır. Müteahhidin sözleşmeden doğan edimlerini hiç, gereği gibi veya zamanında yerine getirmemesi halinde alıcı veya arsa sahibi tarafından başvurulabilecek hukuki yollar ve açılabilecek dava türleri, talebin şahsi hak (alacak) veya ayni hak (mülkiyet) niteliğinde olmasına göre farklılaşır. Uygulanacak usul hukuku rejimi, dava öncesi arabuluculuk şartı ve görevli mahkeme de bu ayrıma göre şekillenir.

a- Taşınmazın Aynına İlişkin Davalar Nelerdir? (Tapu İptal ve Tescil Davaları)

Müteahhidin inşaatı tamamlamasına veya sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen bağımsız bölümün mülkiyetini alıcıya devretmediği durumlar ile kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde yüklenicinin edimini ifa etmemesi nedeniyle arsa sahibinin tapuyu geri isteme hallerinde taşınmazın aynına ilişkin davalar gündeme gelir. Bu davaların başlıca özellikleri şunlardır:

  • Davanın Hukuki Niteliği: Mülkiyet hakkının nakline, tapu kaydının düzeltilmesine veya terkinine yönelik bu davalar doğrudan mülkiyet hakkını ilgilendirir. Tüketici tarafından açılan tescil davalarında Tüketici Mahkemesi, arsa sahibi ile müteahhit veya harici satışla devralanlar arasındaki uyuşmazlıklarda ise Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.
  • Dava Şartı Arabuluculuk İstisnası: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A/1-d uyarınca, tüketici işlemi niteliğindeki ve taşınmazın aynından doğan (mülkiyetin devrine ilişkin) uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Dolayısıyla tapu iptal ve tescil talebiyle doğrudan mahkemede dava açılabilir.
  • Geçici Hukuki Koruma (İhtiyati Tedbir): Müteahhidin dava sürecinde bağımsız bölümü üçüncü kişilere devretmesini veya üzerinde ipotek/haciz tesis edilmesini önlemek amacıyla, dava dilekçesiyle birlikte tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulması hayati önem taşır.

b. Alacak, Tazminat ve Seçimlik Haklara İlişkin Davalar Nelerdir?

Müteahhidin eksik imalat yapması, ayıplı işçilik teslim etmesi veya konut tesliminde gecikmeye düşmesi halinde açılacak davalar alacak (kişisel hak) niteliğindedir. Bu kapsamda müteahhide karşı açılabilecek başlıca tazminat ve alacak davaları şunlardır:

  • Eksik ve Ayıplı İmalat Bedeli (Namına İfa / Onarım Masrafı) Davası: Eksik veya kusurlu bırakılan işlerin alıcı veya arsa sahibi tarafından tamamlanabilmesi için gereken giderlerin müteahhitten tahsili talebidir.
  • Ayıp Oranında Bedelden İndirim (Tazminat) Davası: Taşınmazda meydana gelen değer kaybının tespit edilerek satış bedelinden indirilmesi ve ödenen fazla bedelin iadesi talebidir.
  • Geç Teslim Kira Kaybı (Gecikme Tazminatı) Davası: Taşınmazın teslim edilmediği süre boyunca mahrum kalınan emsal rayiç kira bedellerinin (TBK m. 125/f. 1) tahsili amacıyla açılır.
  • Sözleşmesel Cezai Şartın Tahsili Davası: Taraflar arasında imzalanan sözleşmede teslim gecikmesi için özel bir maktu ceza kararlaştırılmışsa, bu tutarın tahsili talep edilir.

c. İlamsız İcra Takibi Yolu Ne Zaman Kullanılır?

Alacaklı; gecikme tazminatı, emsal kira kaybı veya eksik ve ayıplı iş bedeli gibi nakdi alacakları için dava açmadan önce müteahhide karşı doğrudan ilamsız icra takibi (Örnek No: 7) başlatabilir. Borçlu müteahhidin ödeme emrine yasal süresi içinde itiraz ederek takibi durdurması halinde, alacaklının itirazın iptali (İİK m. 67) davası açması gerekir; tüketici işleminden doğan ve hakem heyeti sınırını aşan alacaklarda bu davanın açılabilmesi için de 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesi uyarınca dava şartı arabuluculuk sürecinin işletilmiş ve anlaşmasızlıkla sonuçlanmış olması zorunludur.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?

Görevli mahkeme alıcının tüketici olup olmamasına göre, yetkili mahkeme ise kural olarak taşınmazın bulunduğu yere göre belirlenir. Görev kuralları kamu düzeninden olup mahkemece yargılamanın her aşamasında resen (kendiliğinden) gözetilir. Görevsiz mahkemede dava açılması, davanın usulden reddine ve zaman kaybına yol açar.

  • Tüketici Mahkemesi (6502 s. K. m. 73/1): Konutu ticari veya mesleki olmayan kişisel amaçlarla müteahhitten satın alan tüketicilerin açacağı tüm davalarda Tüketici Mahkemeleri görevlidir. TKHK m. 73/2 uyarınca: Tüketiciler, tüketici mahkemelerinde açacakları davalarda harçtan muaftır.
  • Asliye Hukuk Mahkemesi: Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine (APKİS) dayanan ve arsa sahibi ile müteahhit arasındaki uyuşmazlıklar tüketici işlemi sayılmadığından, bu davalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
  • Yetkili Mahkeme: HMK m. 12 uyarınca taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda (tapu iptal ve tescil gibi) taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Tazminat ve bedel indirimi gibi alacak davaları ise davalının yerleşim yeri (HMK m. 6) veya sözleşmenin ifa yeri (HMK m. 10) mahkemesinde açılabilir; tüketici davaları ayrıca tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (TKHK m. 73/5).

6. Tüketici Hakem Heyeti Parasal Sınırları (2026) Nedir?

Tüketici uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce Tüketici Hakem Heyetine başvuru zorunluluğu parasal sınırlara tabi tutulmuştur. 2026 yılı itibariyle uyuşmazlık değerinin 186.000 TL’nin altında kalması halinde, dava açılmadan önce Tüketici Hakem Heyetine başvuru yapılması zorunlu dava şartıdır. (Söz konusu parasal sınır 2025 yılında 149.000 TL olarak uygulanmakta olup, TKHK m. 68/4 uyarınca yeniden değerleme oranında artırılarak Ticaret Bakanlığının 23.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğiyle 2026 yılı için 186.000 TL olarak güncellenmiştir.) Belirtilen parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise doğrudan Tüketici Mahkemesine başvurulmalı, mahkeme öncesinde dava şartı olan Arabuluculuk süreci işletilmelidir.

7. Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Dava Şartı Mıdır?

Arabuluculuk tüketici mahkemelerinde kural olarak dava şartıdır; ancak hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklar bu zorunluluğun dışındadır. Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk kurumu sıklıkla mutlak bir dava şartı olarak algılanmaktadır. Ancak 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 73/A maddesi, bu kuralı belirli istisnalara tabi tutarak emredici bir çerçeveye bağlamıştır.

6502 sayılı TKHK m. 73/A uyarınca, tüketici mahkemelerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması kural olarak dava şartıdır. Ancak kanun koyucu aşağıdaki durumları bu zorunluluğun dışında tutmuştur:

  • Tüketici Hakem Heyetinin Görev Alanındaki Uyuşmazlıklar: 2026 yılı için 186.000 TL’nin altında kalan ve Hakem Heyeti görev alanına giren uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı değildir.
  • Tüketici Hakem Heyeti Kararlarına İtiraz Davaları: Hakem heyeti kararlarına karşı Tüketici Mahkemesine yapılan itirazlarda arabulucuya başvurulamaz.
  • Taşınmazın Aynından Doğan Uyuşmazlıklar: Tüketici işlemi niteliğinde olsa dahi, taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır.
🏛️ Müteahhide Karşı Davalarda Başvuru Yolları Özeti
UyuşmazlıkÖn BaşvuruGörevli MerciYetki
🧾 Tüketici alacağı, 186.000 TL altıYokTüketici Hakem Heyeti—
💰 Tüketici alacağı, sınır üstüZorunlu arabuluculuk (TKHK m. 73/A)Tüketici Mahkemesi (harçsız)Davalının yerleşim yeri, ifa yeri veya tüketicinin yerleşim yeri (TKHK m. 73/5)
🏠 Tapu iptal ve tescilArabuluculuk aranmazTüketici Mahkemesi / Asliye HukukTaşınmazın yeri (HMK m. 12)
🏗️ Arsa sahibi – müteahhitUyuşmazlığın türüne göre değerlendirilirAsliye Hukuk MahkemesiAlacakta davalının yerleşim yeri veya ifa yeri; ayni taleplerde taşınmazın yeri

Müteahhit Kaçmış veya İflas Etmişse Ne Yapılabilir?

Müteahhidin (yüklenicinin) tüzel kişiliğinin sona ermesi, faaliyetlerini durdurması veya iflas etmesi alacak hakkını kendiliğinden düşürmez. Ancak takip edilecek hukuki ve usuli yollar İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında farklılık gösterir; ön ödemeli konutta ise bina tamamlama sigortası ayrı bir güvence sağlar.

1. Müteahhidin Tasfiyesi ve İflası Hallerinde Hangi Usul İzlenir?

Müteahhit şirket tasfiyedeyse alacak tasfiye memurlarına bildirilir; iflas etmişse alacak iflas masasına kaydettirilir. Bu iki halde izlenecek yol şöyledir:

  • Tasfiye Halinde: Müteahhit şirket organları henüz dağılmamış ancak şirket tasfiye sürecine girmişse, alacaklılar eksik/ayıplı iş veya gecikme tazminatı alacaklarını doğrudan tasfiye memurlarına bildirmelidir. Yapılan bildirim doğrultusunda alacağın tasfiye bilançosuna kaydettirilmesi sağlanır. Türk Ticaret Hukuku hükümleri uyarınca tasfiye memurları, bilinen alacaklılara çağrı yapmak ve alacakları tasfiye bilançosuna kaydettirmekle yükümlüdür. Şirket varlığı pay sahipleri arasında paylaştırılmadan önce, muaccel olmayan veya uyuşmazlık konusu borçları karşılayacak tutarın notere depo edilmesi ya da bu borçların yeterli teminata bağlanması gerekir (TTK m. 541/3).
  • İflas Halinde: Müteahhit şirket hakkında Asliye Ticaret Mahkemesince iflas kararı verilmesiyle birlikte, şirketin tüm malvarlığı hukuken iflas masasını oluşturur ve bireysel icra takipleri kural olarak durur (İİK m. 193). Bu aşamada alacaklıların, eksik iş bedellerini, ayıp oranındaki değer kaybını ve gecikme tazminatını İflas Dairesine başvurarak iflas masasına kaydettirmeleri (alacak kaydı) zorunludur.

2. Bina Tamamlama Sigortası İflas Karşısında Tüketiciyi Nasıl Korur? (6502 s. K. m. 42)

Ön ödemeli konut satışlarında tüketicileri müteahhidin mali çöküntüsünden, tasfiye sürecinden veya iflasından koruyan en güçlü yasal teminat mekanizması bina tamamlama sigortasıdır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 42. maddesi kapsamında düzenlenen bu rejim, tüketici alacaklarına genel iflas ve icra hukukunun ötesinde emredici bir hukuki güvence sağlar:

  • İflas Masasına Dahil Edilememe Esası (TKHK m. 42/2): Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca; bina tamamlama sigortası kapsamında sağlanan tazminat, teminat ve benzeri güvenceler iflas veya tasfiye masasına dâhil edilemez ve haczolunamaz. Bu güvencelerin üzerine ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz de konulamaz.
  • Ayrıcalıklı ve Doğrudan Tahsilat Hakkı: Bu emredici düzenleme sayesinde tüketici, müteahhidin iflas etmesi veya mali kriz nedeniyle projenin yarım kalması halinde, diğer üçüncü taraf alacaklıların (bankalar, tedarikçiler, haciz alacaklıları) sıra cetveline veya masaya katılımına bağlı kalmaz. Tüketici, ödediği bedelleri veya projenin tamamlanması için gereken finansmanı sigorta şirketinden, teminat mektubundan veya hakediş hesabından doğrudan ve öncelikli olarak tahsil etme ya da konutun tamamlanmasını talep etme hakkına sahip olur.

3. Müteahhit Başka Şirket Kurarak Borçtan Kaçabilir mi? (Organik Bağın İspatı)

Müteahhit borçtan kaçmak için yeni bir şirket kurmuşsa, iki şirket arasında organik bağ ispatlandığında yeni şirket de borçtan sorumlu tutulabilir. Müteahhidin mevcut şirketi tasfiyeye sokması, faaliyetlerini durdurması ve hemen ardından aynı adreste, aynı faaliyet alanında, benzer ortaklık yapısıyla veya yakın akrabaları adına yeni bir şirket kurarak borçtan kaçmaya çalışması durumunda organik bağ gündeme gelir.

Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca organik bağın varlığına işaret eden başlıca olgular şunlardır:

  • Yönetim Benzerliği: Ortaklık ve yönetim yapısının benzerliği,
  • Adres ve Faaliyet Birliği: Şirket adresleri, iletişim bilgileri ve faaliyet alanlarının aynı olması,
  • Malvarlığı Aktarımı: Eski şirketin malvarlığı ve iş hacminin yenisine devredilmiş olması,
  • Unvan Benzerliği: İsim veya ticari unvan benzerliği.

Bu gibi durumların varlığı halinde tüzel kişilik perdesi aralanır. Bu durumda, alacaklılar yeni kurulan şirkete karşı da dava veya takip yönelterek (veya borçtan sorumlu tutulmasını talep ederek) eksik iş, ayıp veya tazminat alacaklarını yeni şirketin malvarlığından tahsil edebilirler.

MÜTEAHHİT KAÇTIĞINDA VEYA İFLAS ETTİĞİNDE ALACAĞIN İZLENECEĞİ YOLLAR
01
📋 TASFİYE
Alacak tasfiye memurlarına bildirilir ve bilançoya kaydettirilir
02
⚖️ İFLAS
Bireysel takipler durur; alacak iflas masasına kaydettirilir (İİK m. 193)
03
🛡️ BİNA TAMAMLAMA SİGORTASI
Ön ödemeli konutta teminat masaya girmez (TKHK m. 42/2)
04
🔗 ORGANİK BAĞ
Yeni kurulan şirkete karşı da takip ve dava yöneltilebilir

Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde 3. Kişilere Yapılan Satışlarda Arsa Sahibinin Sorumluluğu Var mıdır?

Müteahhitten daire satın alan üçüncü kişi, arsa sahibinden yalnızca tapu devrini talep edebilir; ayıp, eksik iş ve kira kaybı gibi parasal talepler için muhatabı kural olarak müteahhittir. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde yükleniciden (müteahhitten) bağımsız bölüm (daire/dükkan) satın alan üçüncü kişilerin, müteahhidin borçlu temerrüdü, teslim gecikmesi, eksik veya ayıplı imalatı halinde arsa sahibine başvurup başvuramayacağı hususu, alacağın devri (TBK m. 183 vd.) ilkeleri ve Borçlar Hukukundaki nispilik ilkesi çerçevesinde değerlendirilir.

1. Şahsi Hakkın Devri ve Halefiyet İlkesi Nasıl İşler?

Müteahhit ile alıcı arasındaki bağımsız bölüm satış sözleşmesi (veya satış vaadi), hukuki niteliği itibarıyla müteahhidin arsa sahibinden müstakbelen elde edeceği şahsi hakkın (tapu devri talep hakkının) alıcıya devredilmesi (alacağın temliki – TBK m. 183) sonucunu doğurur. Bu devrin alıcı bakımından sonuçları şunlardır:

  • Savunmaların Üçüncü Kişiye Karşı İleri Sürülmesi (TBK m. 188): Alıcı, yüklenicinin halefi sıfatıyla arsa sahibinden tapu tescilini talep ederken müteahhidin haklarına dayanır. Ancak Türk Borçlar Kanunu’nun 188. maddesi uyarınca, borçlu (arsa sahibi), devri öğrendiği anda devredene (müteahhide) karşı sahip olduğu tüm savunma ve def’i haklarını devralana (alıcıya) karşı da ileri sürebilir.
  • İnşaatın Tamamlanma Oranı Şartı: Müteahhit arsa sahibine karşı edimini (inşaatı projeye, ruhsata ve sözleşmeye uygun biçimde bitirme borcunu) tamamen yerine getirmedikçe, alıcı arsa sahibini tapu devrine zorlayamaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, yapı arsa sahibinin reddedemeyeceği (katlanabileceği) seviyeye ulaşmadıkça ve varsa eksik ve ayıplı işlerin bedeli arsa sahibine ödenmek üzere depo edilmedikçe arsa sahibinin tapu devrinden kaçınma hakkı (ödemezlik def’i) saklıdır.
  • Arsa Sahibinin Doğrudan Ayıp Sorumluluğunun Bulunmaması: Alıcı ile arsa sahibi arasında doğrudan bir sözleşme bulunmadığından, konuttaki gizli/açık ayıplar, eksik işler veya kira kaybı tazminatı doğrudan arsa sahibinden talep edilemez. Alıcının bu parasal taleplerindeki muhatabı yalnızca sözleşme kurduğu müteahhittir.

2. Tapuda Düşük Satış Bedeli Gösterilmesinin İspat Riskleri ve Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Tapuda satış bedelinin düşük gösterilmesi, sözleşmeden dönme veya bedel iadesi davasında alıcının gerçekte ödediği tutarı geri almasını ciddi biçimde zorlaştırır. Gerek tapu harcını düşürmek gerekse vergi yükümlülüklerinden kaçınmak amacıyla tapuda satış bedelinin gerçek ekonomik değerinin altında gösterilmesi (bedelde muvazaa), müteahhidin temerrüdü veya sözleşmenin feshi durumlarında alıcı aleyhine ağır sonuçlar doğurur.

  • Resmi Senedin Aksini İspat Yükü (HMK m. 201): Sözleşmeden dönme, tasfiye veya bedel iadesi davalarında, müteahhit kural olarak tapuda beyan edilen resmi bedeli iade etmekle yükümlü olduğunu savunacaktır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 201. maddesi gereğince, senede karşı senetle ispat zorunluluğu bulunmaktadır. Resmi tapu senedinde yazılı satış bedelinin aksini iddia eden alıcı, daha yüksek bir bedel ödediğini yazılı bir belgeyle (banka dekontu, onaylı ek sözleşme, tahsilat makbuzu vb.) ispat etmek zorundadır; kural olarak tanık dinletilemez. Ancak delil başlangıcı niteliğinde bir belge bulunması (HMK m. 202) veya HMK m. 203’te sayılan istisnai hallerden birinin varlığı halinde tanık dinlenebilir.
  • Vergi Riski: Ayrıca, satış bedelinin eksik bildirilmesi nedeniyle katma değer vergisi, gelir vergisi ve değer artış kazancı gibi kalemlerde vergi matrahları değişeceğinden dolayı taraflar vergi cezalarıyla da karşılaşabilir.
  • İskonto ve Tazminat Hesaplamalarındaki Kayıplar: Ayıp oranında bedelden indirim veya eksik iş bedeli davalarında, mahkemece esas alınacak oranlar ve bedeller üzerinden yapılacak hesaplamalarda resmi satış bedelinin esas alınması riski doğabilir. Bu durum, ödenen gerçek bedel ile hukuken geri alınabilen tutar arasında telafisi güç zararlara yol açar.
📌 Müteahhitten Daire Alan Kişinin Talepleri ve Muhatabı
TalepMuhatapKoşul / Risk
🏠 Tapu devriArsa sahibi (halef sıfatıyla)İnşaat yeterli oranda tamamlanmış olmalı; def’iler (TBK m. 188)
🔧 Ayıp ve eksik işYalnızca müteahhitSözleşmelerin nisbiliği
⏰ Kira kaybıYalnızca müteahhitArsa sahibinden istenemez
💸 Bedel iadesiMüteahhitTapuda düşük bedel varsa yazılı delil gerekir (HMK m. 201)

Yabancıların Ayıplı, Eksik veya Geç Teslim Nedeniyle Müteahhide Karşı Dava Hakları Var mıdır?

Türkiye’de mülk edinen yabancı gerçek veya tüzel kişilerin; müteahhidin (yüklenicinin) yükümlülüklerini yerine getirmemesi, konutu geç teslim etmesi veya taşınmazda ayıplı/eksik işlerin bulunması halinde müteahhide karşı dava açma ve hukuki yollara başvurma hakkı tamdır. Türk hukuk sisteminde hak arama hürriyeti bakımından vatandaş-yabancı ayrımı gözetilmediği gibi, yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yabancıların Türkiye’de taşınmaz mal edinmesi sonrasında doğan sözleşmesel ve mülkiyet kaynaklı uyuşmazlıklarda da Türk mahkemeleri tam yetkilidir.

1. Yabancı Alıcının Hak Arama Hürriyeti ve Uygulanacak Hukuk Nedir?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 40 uyarınca, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir. Yabancı alıcı, tüketici sıfatını haiz ise 6502 sayılı Kanun’un sağladığı tüm haklardan (sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıp/gecikme tazminatı) Türk vatandaşlarıyla eşit şartlarda yararlanır.

2. Teminat Gösterme Yükümlülüğü (MÖHUK m. 48) ve İstisnaları Nelerdir?

Türk mahkemelerinde dava açan yabancı gerçek ve tüzel kişiler kural olarak bir teminat göstermekle yükümlüdür. Teminat kuralı ve istisnası MÖHUK m. 48’de şöyle düzenlenmiştir:

  • Teminatın Kapsamı: Teminat, yargılama ve takip giderleri ile karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemece belirlenir (MÖHUK m. 48/1).
  • Karşılıklılık: Mahkeme, karşılıklılık esasına göre davacıyı teminattan muaf tutar (MÖHUK m. 48/2).

3. Yabancı Alıcı İçin Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Taşınmazın aynına veya zilyetliğine ilişkin uyuşmazlıklarda HMK m. 12 gereğince taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Yabancı alıcı, müteahhide karşı tapu iptal ve tescil veya ayıplı/eksik iş tazminatı davalarını projenin bulunduğu yerdeki görevli Tüketici Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesinde ikame edebilir.

🌍 YABANCI ALICININ DAVA HAKKINDA İKİ TEMEL KURAL
⚖️ EŞİT HAK
📜 Dayanak: MÖHUK m. 40
✅ Sonuç: Tüketici sıfatı varsa 6502 sayılı Kanundaki tüm haklar
💼 TEMİNAT
📜 Dayanak: MÖHUK m. 48
📌 İstisna: Karşılıklılık esasına göre muafiyet

Yasal Uyarı: Web sitemizde yer alan makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Orbay Çokgör’e aittir; içerikler, kaynak gösterilerek ve ilgili sayfaya aktif bağlantı (link) verilerek alıntılanabilir. Web sitemizde yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Bilgiler, mevzuat ve içtihat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirmiş olabilir; somut hukuki durumunuz için mutlaka bir avukattan hukuki destek alınız.

Önceki yazı
Alkollü Araç Kullanmanın Cezası (2026 Güncel)
Sonraki yazı
Tapuda Taşınmaz Niteliğinin Önemi