Türk Vatandaşlığı Nasıl Alınır? Türkiye’de Yabancılar Hukuku, Vatandaşlık Başvurusu ve İkamet İzni

Türk Vatandaşlığı Doğumla Nasıl Kazanılır?

Türk vatandaşlığı doğumla, soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden ve doğum anından itibaren kazanılır; bunun için ayrıca bir başvuru ya da karar gerekmez. Doğumla kazanılan vatandaşlık “asli vatandaşlık” olarak da adlandırılır. Türkiye içinde veya dışında doğmuş olmak sonucu değiştirmez; yurt dışında doğan çocuğun doğumu dış temsilcilik aracılığıyla nüfus kütüğüne tescil ettirilir.

1. Soy Bağı Yoluyla Türk Vatandaşlığı Hangi Durumlarda Kazanılır?

5901 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, soy bağı yoluyla vatandaşlık ana veya babadan birinin Türk vatandaşı olmasına bağlanmıştır. Ana ve babanın evli olup olmamasına göre sonuç şöyledir:

1. Evlilik İçinde Doğan Çocuk: Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır.
2. Türk Anadan Evlilik Dışı Doğan Çocuk: Anne ve baba evli değilse, anne Türk baba yabancıysa çocuk doğumla Türk vatandaşıdır.
3. Türk Babadan Evlilik Dışı Doğan Çocuk: Anne ve baba evli değilse, anne yabancı baba Türk vatandaşı ise soybağı ilişkisinin kurulması gerekir; bu durumda tanıma ve hâkim kararı gerekecektir. Tanıma ve babalık hükmü ile Türk Vatandaşlığını kazanma da asli vatandaşlık olarak ifade edilir.

2. Anne Yabancı Baba Türk İse Çocuk Türk Vatandaşı Olur mu?

Baba Türk, anne yabancı olduğunda çocuğun vatandaşlığı ana babanın evli olup olmamasına göre belirlenir: ana ve baba evliyse çocuk doğumla Türk vatandaşı olur; evli değillerse vatandaşlık, babayla soybağının kurulmasına bağlıdır. Soybağı, babanın nüfus müdürlüğü, noter veya mahkeme önünde tanıması ya da babalık davası sonucunda verilen hükümle kurulur. Soybağı kurulduğunda çocuk, doğumundan itibaren Türk vatandaşı sayılır; bu nedenle tanımanın gecikmesi çocuğun vatandaşlığını ortadan kaldırmaz, ancak tescil işlemlerini geciktirir.

3. Türkiye’de Doğan Yabancı Çocuk Türk Vatandaşı Olur mu?

Türkiye’de doğan yabancı çocuk kural olarak Türk vatandaşı olmaz; ancak yabancı ana babasından dolayı doğumla hiçbir ülkenin vatandaşlığını kazanamıyorsa doğumdan itibaren Türk vatandaşı kabul edilir. Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 8. maddesi, Türkiye’nin yalnız doğum yerine dayanarak vatandaşlık vermediğini, vatansızlığı önlemek amacıyla istisnai bir koruma getirdiğini gösterir. Bu koruma özellikle şu hallerde uygulanır:

• Doğum Yeri Esasını Benimseyen Devlet Vatandaşları: Yalnızca doğum yeri esasını kabul eden bir devletin vatandaşı olan ana babanın, yabancı ülkede doğan çocuklarına kendi vatandaşlıklarını veremediği durumlar.
• Vatansız Ana ve Baba: Çocuğun ana ve babasının vatansız olması durumu.
• Ana ve Babası Belli Olmayan Çocuk: Türkiye’de bulunmuş çocuk, aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır ve Türk vatandaşlığını kazanır.

Bu hallerde vatandaşlık başvuruyla değil, kanun gereği doğumla kazanılır. Çocuğun sonradan bir yabancı devletin vatandaşlığını kazandığının anlaşılması, vatandaşlık durumunun yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.

Yabancılar Türk Vatandaşlığını Hangi Yollarla Kazanabilir?

Yabancılar Türk vatandaşlığını sonradan; yetkili makam kararıyla, evlat edinilme yoluyla veya seçme hakkının kullanılmasıyla kazanabilir. Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, T.V.K.’da yer alan şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk Vatandaşlığını kazanabilir. Yetkili makamın kararı ise idari yargının denetimine tabidir.

Kanunda yazan şartların tamamının gerçekleşmiş olması halinde dahi yetkili makam Türk Vatandaşlığını vermek zorunda değildir, takdir hakkı vardır. Yetkili makam İçişleri Bakanlığı’dır; istisnai yoldan vatandaşlıkta karar Cumhurbaşkanı tarafından verilir. Sonradan kazanma yolları şunlardır:

1. Genel Yolla Kazanma (5901 s. K. m. 11): Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet eden ve diğer şartları taşıyan yabancının başvurusu.
2. İstisnai Yolla Kazanma (5901 s. K. m. 12): Yatırım yapanlar, Turkuaz Kart sahipleri ve Türkiye’ye üstün hizmeti geçmiş veya geçeceği düşünülen kişiler.
3. Evlenme Yoluyla Kazanma (5901 s. K. m. 16): Bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldır evli olan yabancının başvurusu.
4. Yeniden Kazanma (5901 s. K. m. 13–14): Çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlerin ikamet şartı aranmaksızın (m. 13), vatandaşlığı kaybettirilenlerin veya seçme hakkıyla kaybedenlerin ise Türkiye’de üç yıl ikamet şartıyla (m. 14) yeniden vatandaşlığa alınabilmesi.
5. Evlat Edinilme (5901 s. K. m. 17): Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan çocuğun, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamak kaydıyla vatandaşlığa alınması.
6. Seçme Hakkı (5901 s. K. m. 21): Ana veya babasının vatandaşlığı kaybetmesi nedeniyle vatandaşlığı kaybeden çocukların, erginlikten itibaren üç yıl içinde Türk vatandaşlığını seçebilmesi.

1. Genel Yolla (5 Yıl İkamet) Türk Vatandaşlığı Şartları Nelerdir?

Genel yolla Türk vatandaşlığı için yabancının Türkiye’de başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet etmesi ve kanunda sayılan diğer şartların tamamını taşıması gerekir. Bu yol, 5 yıl ikamet şartı ile Türk vatandaşlığı arayanların en sık başvurduğu yoldur. Türk Vatandaşlığını kazanmak için aranan kanuni şartlar şunlardır:

1. Erginlik ve Ayırt Etme Gücü: Başvuran, kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmalıdır.
2. İkamet Şartı: Başvuran, başvuru tarihinden itibaren geriye doğru kesintisiz beş yıl boyunca Türkiye’de ikamet etmiş olmalıdır.
3. Yerleşme Kararı: Başvuran, Türkiye’ye yerleşme kararını davranışlarıyla teyit etmiş olmalıdır; Türkiye’de taşınmaz edinme, iş kurma veya yatırım yapma bu iradeyi gösterir.
4. Sağlık Şartı: Başvuru yapanın genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması gereklidir.
5. İyi Ahlak Sahibi Olma: Başvuranın iyi ahlak sahibi olması gereklidir; hırsızlık, kaçakçılık, dolandırıcılık gibi hoş karşılanmayan suçları ve hareketleri itiyat ve meslek haline getirmemiş olmalıdır.
6. Türkçe Bilgisi: Başvuran yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmelidir; bu yeterlilik il vatandaşlık başvuru inceleme komisyonunun yaptığı mülakatta değerlendirilir.
7. Geçim Şartı: Başvuranın Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olması gerekmektedir.
8. Millî Güvenlik ve Kamu Düzeni: Başvuranın millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamalıdır.

5901 sayılı Kanun’un 15. maddesine göre başvurucu, beş yıllık ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir; bu sınır aşılırsa ikamet kesintiye uğramış sayılır. Uygulama Yönetmeliği’nde hâlâ altı aylık sınır yazılı olsa da 2017’de değiştirilen Kanun hükmü esas alınır; uzun süre yurt dışında kalan başvurucuların giriş-çıkış kayıtlarını başvurudan önce kontrol etmesi gerekir. Yönetmelik uyarınca öğrenim, turistik veya tedavi amaçlı ikamet izniyle geçen süreler vatandaşlık için geçerli ikamet sayılmaz; bu durum uygulamada sık karşılaşılan bir ret sebebidir.

Danıştay da öğrenim amaçlı ikamet izniyle geçen sürelerin kesintisiz ikamet hesabında dikkate alınmamasını hukuka uygun bulmuştur. Danıştay 10. Daire, E. 2016/13826, K. 2021/47, T. 18.01.2021 sayılı kararında, yıllarca öğrenci ikamet izniyle Türkiye’de bulunan, ardından kısa dönem ve çalışma amaçlı ikamet izni alan başvurucunun kesintisiz olarak yalnızca 19 gün ikamet etmiş sayılmasına ilişkin işlemi; karar düzeltme aşamasında önceki bozma kararını kaldırarak hukuka uygun bulmuş ve davanın reddine ilişkin kararı onamıştır. Bu nedenle öğrenimini Türkiye’de tamamlayıp vatandaşlık başvurusu planlayan yabancıların, beş yıllık sürenin hangi ikamet türleriyle geçtiğini başvurudan önce hesaplaması gerekir.

2. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Nasıl Alınır?

Bir Türk vatandaşı ile evlenme, Türk vatandaşlığını doğrudan kazandırmaz; yabancı eş en az üç yıllık evlilikten sonra yetkili makam kararıyla vatandaşlık kazanabilir. Türk ve yabancı evliliği akabinde Türk Vatandaşlığı kazanılabilir; ancak bunun için kanunda birtakım şartlar aranmıştır. Bahsi geçen konu, aynı milliyetten evlilik değil de Türk vatandaşı ile yabancı arasındaki evliliktir.

Evlilik yoluyla Türk Vatandaşı olmanın şartları 5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, 16. maddede düzenlenmiştir. Bu maddeye göre vatandaşlık başvurusunda bulunacak yabancıda şu şartlar aranır:

1. Üç Yıllık Evlilik: Yabancının en az üç yıldan bu yana Türk vatandaşı ile evli olması ve evliliğin devam etmesi.
2. Aile Birliği: Eşlerin aile birliği içinde birlikte yaşaması.
3. Evlilik Birliğine Aykırı Faaliyet Bulunmaması: Yabancının evlilik birliğine aykırı bir faaliyette bulunmaması.
4. Kamu Güvenliği: Yabancının millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması.

Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölmesi halinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Evlenmenin butlanına karar verilirse yabancı eş Türk vatandaşlığını ancak evlenmede iyiniyetli ise muhafaza eder; vatandaşlık yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi sonucunda kazanılmışsa ayrıca iptal edilir. Başvurudan önce evliliğin nüfus kütüğüne tescil edilmiş olması gerekir; yabancıların Türkiye’de Evlilik işlemlerinde aranan belgeler ve tescil usulü bu nedenle başvurunun ön şartıdır. Türk eşin önceki evliliği yurt dışında verilmiş bir boşanma kararıyla sona ermişse, yeni evliliğin tescilinden önce yabancı boşanma kararının tanınması gerekir.

Aile birliği içinde yaşama şartı, evliliğin kâğıt üzerinde devam etmesiyle değil, eşlerin fiilen birlikte yaşamasıyla değerlendirilir. Danıştay 10. Daire, E. 2016/3643, K. 2020/4612, T. 09.11.2020 sayılı kararında, emniyet araştırması ve komisyon mülakatında eşlerin aynı evde yaşamadığı ve evliliğin formalite olduğu tespit edilen başvurucunun başvurusunun 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca reddini hukuka uygun bulmuştur. Daire, evliliğin formalite olduğuna dair bir yargı kararı bulunmadıkça idarenin bu yönde değerlendirme yapamayacağı gerekçesiyle verilen iptal kararını bozmuştur; bu nedenle başvurudan önce ortak konutta birlikte yaşandığının belgelenmesi önem taşır.

Bu şartların varlığı halinde talepte bulunan, yerleşim yerindeki Valilik kanalıyla vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 26. maddesine göre evlilik yoluyla Türk Vatandaşlığı kazanmak için başvuruda dosyaya konulan belgeler şunlardır:

• Başvuru Formu: İsteği belirten form dilekçe.
• Türk Eşin Nüfus Kaydı: Türk vatandaşı eşe ait nüfus kayıt örneği; bu belge müracaat makamınca sistemden alınır.
• Pasaport: Yabancının hangi devletin vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge; vatansız ise, temini mümkünse buna ilişkin belge.
• Kimlik Belgesi: Kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği gibi belge.
• İkamet İzni: Yerleşim yeri Türkiye’de bulunuyorsa en son tarihli ikamet izni.
• Mahkeme Kararı: Herhangi bir suç nedeniyle hakkında kesinleşmiş mahkeme kararı varsa onaylı bir örneği.
• Doğum Tarihi Belgesi: Doğum tarihinin ay ve günü yoksa ülkesinin yetkili makamlarından alınmış belge; temin edilemiyorsa 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 39. maddesi uyarınca işlem yapılmasını kabul ettiğine dair imzalı beyan.
• Hizmet Bedeli Makbuzu: Hizmet bedelinin Maliye veznesine yatırıldığını gösteren makbuz.

Uygulamada müracaat makamları evlilik cüzdanı ve biyometrik fotoğraf gibi ek belgeler de isteyebilir. Bu nedenle başvurudan önce yerleşim yerindeki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünden güncel belge listesinin teyit edilmesi, dosyanın eksik nedeniyle bekletilmesini önler.

3. Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı İçin Hangi Tutarlar Gereklidir?

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Kanun’un 12. maddesi ve Uygulama Yönetmeliği’nin 20. maddesi kapsamında, belirlenen asgari tutarda yatırım yapan yabancıya Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai olarak verilir. Türkiye, yatırımları teşvik etmek ve ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla yabancılara yatırım yoluyla vatandaşlık kazanma imkânı sunan bir program geliştirmiştir. Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanma, belirli bir yatırım tutarını yerine getiren yabancı yatırımcılara verilen bir fırsattır.

Yönetmelikte sayılan yatırım türleri sınırlıdır; bunların dışındaki yatırımlar vatandaşlık hakkı doğurmaz. Asgari tutarlar zaman içinde değiştirilebildiğinden güncel şartların yatırımdan önce yetkili kurumlardan doğrulanması önemlidir. Yatırım yoluyla vatandaşlıkta kabul edilen başlıca yatırım türleri şunlardır:

1. Sabit Sermaye Yatırımı: En az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı; tespit Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yapılır.
2. Gayrimenkul Yatırımı: En az 400.000 Amerikan Doları değerinde, kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz edinimi; taşınmazın 3 yıl satılmayacağı tapu kütüğüne şerh edilir.
3. İstihdam Yaratma: Türkiye’de kurulan şirkette en az 50 kişilik istihdam sağlanması; tespit Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılır.
4. Banka Mevduatı: Türkiye’de faaliyet gösteren bankalara en az 500.000 Amerikan Doları tutarında mevduat yatırılması ve 3 yıl tutulması taahhüdü.
5. Devlet Borçlanma Araçları: En az 500.000 Amerikan Doları tutarında devlet borçlanma aracı alınması ve 3 yıl elde tutulması.
6. Yatırım Fonu Katılma Payı: En az 500.000 Amerikan Doları tutarında gayrimenkul yatırım fonu veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı alınması ve en az 3 yıl elde tutulması; tespit Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yapılır.
7. Bireysel Emeklilik Sistemi: En az 500.000 Amerikan Doları tutarında katkı payının bireysel emeklilik sistemine yatırılması ve 3 yıl sistemde kalınması; tespit Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından yapılır.

Türk şirketlerinin hisse senetlerinin borsadan doğrudan alınması veya enerji projelerine ortaklık gibi yatırımlar, Yönetmelikte sayılan türlere girmedikçe tek başına vatandaşlık hakkı vermez. Girişimcilik yatırımında da belirleyici olan, kurulan işletmenin sabit sermaye veya 50 kişilik istihdam eşiğini karşılamasıdır. Başvuru kabul edildiğinde, yabancının yabancı eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı çocukları da Türk vatandaşlığını kazanabilir; yatırım bedeli ise işlemden önce bir bankaya, banka tarafından da Merkez Bankasına satılır.

4. Gayrimenkul Alarak Türk Vatandaşlığına Geçme Süreci Nasıl İşler?

Gayrimenkul alarak Türk vatandaşlığına geçme süreci, en az 400.000 Amerikan Doları değerinde ve nitelikleri Yönetmelikte belirlenen bir taşınmazın edinilmesi, 3 yıllık satmama şerhinin tapuya işlenmesi ve şartların Bakanlıkça tespit edilmesinden sonra istisnai vatandaşlık başvurusu yapılması aşamalarından oluşur. Bu konu hakkında Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliği gözden geçirmek gerekmektedir. Yönetmeliğin 20. maddesinde, Türk Vatandaşlığının istisnai olarak kazanılmasına dair hususlar ve gerekli şartlar yer almaktadır.

Yönetmelik gereği Türk Vatandaşlığı, Cumhurbaşkanı kararı ile istisnai olarak kazanılabilir. Yönetmelikte Gayrimenkul alarak Türk Vatandaşlığını kazanmak için aranan şart şu şekilde düzenlenmiştir:

En az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarındaki kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazı tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi koyulmak şartıyla satın aldığı veya kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş, en az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarı peşin olarak yatırılan ve tapu siciline üç yıl süreyle devir ve terkini yapılmayacağı taahhüdü şerh edilmek şartıyla noterde düzenlenmiş sözleşme ile taşınmazın satışının vaat edildiği

12.12.2023 tarihli değişiklikle yalnızca kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş taşınmazlar ile üzerinde yapı bulunan arsalar kapsama alınmıştır. Bu nedenle boş arsa veya tarla gibi yapısız taşınmazlar vatandaşlık şartını karşılamaz.

Kat irtifakı kurulmuş projelerde taşınmaz, noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesiyle ve bedelin peşin ödenmesiyle de vatandaşlık şartını karşılayabilir. Bu durumda müteahhitten konut alımı nedeniyle doğabilecek geç teslim ve ayıp riskleri de ayrıca değerlendirilmelidir.

Şartı taşıdığı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tespit edilen yabancılar Türk Vatandaşlığı kazanabilir. Taşınmaz yoluyla başvuru, uygulamada şu sırayla ilerler:

Yatırım bedelinin yurt dışından transferi sırasında bankalar fonun kaynağını sorgulayabilir. Yurt dışından gelen paranın MASAK incelemesine takılmaması için kaynağın transferden önce belgelenmesi önemlidir.

Başvuran yabancı hakkında Bakanlığın yazılı talimatı üzerine müracaat makamlarınca aşağıdaki belgelerden oluşan bir dosya düzenlenmesi gerekmektedir. Belgelerin yabancı dilde olanları tercüme ve onay işlemlerinden geçirilerek dosyaya konur:

• Form Dilekçe: İsteği belirten form dilekçe.
• Pasaport: Kişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge; vatansız ise temini mümkünse ilgili belgesi.
• Medeni Hal Belgesi: Kişinin medeni halini gösteren belge.
• Doğum ve Aile Belgeleri: Doğum belgesi, nüfus kayıt örneği gibi belge ve evli ise eş ve çocuklarının aile bağını ispatlayan nüfus kayıt örneği ve benzeri belge.
• Türk Vatandaşı Yakınlar: Türk vatandaşı birinci veya ikinci derece yakınları varsa bu kişilere ait müracaat makamlarınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği.
• Doğum Tarihinin Tamamlanması: Kişinin doğum tarihinin ay ve günü bulunmuyorsa, ülkesinin yetkili makamlarından alınmış belge; temini mümkün değilse NHK m. 39‘a göre imzalı beyan.
• Hizmet Bedeli Makbuzu: Hizmet bedelinin Maliye Veznesine yatırıldığına dair makbuz.

Tamamlanan dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilmektedir. Taşınmazın imar durumu ve tapu kayıtlarındaki takyidatlar, uygunluk belgesi verilmeden önce incelenir. Tapuda satış bedelinin düşük gösterilmesi, değerleme raporundaki bedelle çelişki yaratarak başvurunun reddine yol açabilir.

Yabancıların Türkiye’de taşınmaz edinmesi ayrıca Tapu Kanunu’nun 35. maddesindeki alan ve bölge sınırlamalarına tabidir. Bu nedenle yatırım, Gayrimenkul Hukuku yönünden de ayrıca incelenmelidir. Vatandaşlık amacıyla alınan konutta da tapu kaydı, iskân ve borç durumu gibi ev alırken dikkat edilmesi gerekenler aynen incelenmelidir; değerleme, tapu devri ve şerh aşamalarının bir gayrimenkul avukatı tarafından takip edilmesi bu riskleri azaltır.

Türk Vatandaşlığı Başvurusu Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer ve Kaç Para?

Türk vatandaşlığı başvurusu, yurt içinde yerleşim yerindeki valiliğe (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında ise dış temsilciliğe bizzat ya da bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile yapılır. 5901 sayılı Kanun’un 37. maddesi yalnızca bu iki yolu öngördüğünden başvuru posta yoluyla yapılamaz. Başvuru sırasında başvuru türüne göre belirlenen hizmet bedeli yatırılır; bu bedel her yıl yeniden belirlenir ve 2026 yılı için genel, evlenme ve evlat edinilme yoluyla başvurularda 957,26 TL, istisnai başvurularda 135,45 TL olarak uygulanmaktadır.

Vatandaşlık başvurusu belirli aşamalardan geçerek sonuçlanır. Bu aşamalar şöyledir:

1. Randevu ve Başvuru: Başvuru türüne uygun belgelerle birlikte bizzat veya vekil aracılığıyla başvurulur ve hizmet bedeli yatırılır.
2. Araştırma ve Mülakat: Başvurucunun güvenlik araştırması yapılır; genel ve evlenme yoluyla başvurularda şartlar il vatandaşlık başvuru inceleme komisyonunca incelenir; genel yolda Türkçe bilgisi ve topluma uyum mülakatla değerlendirilir.
3. Bakanlığa Gönderim: Dosya, karar alınmak üzere Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü aracılığıyla İçişleri Bakanlığına gönderilir.
4. Karar ve Tescil: Olumlu karar verilmesi halinde yabancı nüfus kütüğüne tescil edilir ve Türk kimlik kartı alabilir.

Kanunda vatandaşlık başvurusunun sonuçlanması için belirli bir süre öngörülmemiştir. Süre, başvuru türüne, güvenlik araştırmasının kapsamına ve dosyanın eksiksizliğine göre değişir; istisnai (yatırım) başvurularında dosya, yatırımın ilgili kurumca tespit edilmesinden sonra işleme alınır. Başvurunun durumu, e-Devlet üzerindeki “Vatandaşlık Başvurusu Sorgulama” hizmetinden takip edilebilir.

Türk Vatandaşlığı Başvurusu Reddedilirse Ne Olur?

Türk vatandaşlığı başvurusunun reddi idari bir işlem olup, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdarenin takdir yetkisi bulunsa da bu yetki kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır; somut gerekçeye dayanmayan ret kararları yargısal denetimde iptal edilebilir. Ret kararından sonra eksiklikler giderilerek yeniden başvuru yapılması da mümkündür. Yurt dışında bulunan başvurucular bakımından dava takibi vekil aracılığıyla yürütülebilir ve davacının Türkiye’de bulunması gerekmez.

Danıştay 10. Daire, E. 2023/5620, K. 2025/4552, T. 15.10.2025 sayılı kararında, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı denetim süresi sonunda kaldırılarak davası düşürülen başvurucunun evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusunun aynı ceza kaydı gerekçe gösterilerek kamu düzeni engeli bulunduğundan bahisle reddedilmesini, masumiyet karinesine aykırı bularak iptal etmiştir. Daire aynı kararda Uygulama Yönetmeliği’nin 72. maddesinin 5. fıkrasındaki, hükmün açıklanması geri bırakılmış olsa dahi altı aydan fazla hapis cezası alanların vatandaşlık kazanamayacağına ilişkin ibarenin iptali istemini ise reddetmiştir. Karar ayrıca iptal kararının başvurucuya doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmayacağını, idarenin diğer şartlar yönünden ve takdir yetkisi çerçevesinde yeniden değerlendirme yaparak olumlu veya olumsuz yeni bir işlem tesis edebileceğini vurgulamaktadır; karara karşı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na temyiz yolu açık bırakılmıştır.

Türk Vatandaşlığını Kazanan Yabancıların Hukuki Hakları Nelerdir?

Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, yetkili makam kararının verildiği tarihten itibaren doğumla Türk vatandaşı olanlarla aynı hak ve yükümlülüklere sahip olur. Seçme ve seçilme, kamu hizmetine girme ve yabancılara özgü taşınmaz edinim sınırlamalarından kurtulma bu hakların başında gelir. Kişinin Türk vatandaşlığını kazanmasının neticeleri ise eş ve çocuklar bakımından farklıdır.

• Kararın Hüküm Doğurduğu An: Yetkili makam kararı ile vatandaşlığın kazanımına ilişkin verilen karar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.
• Eşe Etkisi: Türk vatandaşlığının kazanılması eşin vatandaşlığına kendiliğinden etki etmez; yabancı eş ancak kendi başvurusuyla, örneğin evlenme yoluyla ya da yatırım dosyasına dahil edilerek vatandaşlık kazanabilir.
• Çocuklara Etkisi: Türk vatandaşlığının kazanılmasında vatandaşlığa alınmanın etkisi sadece ergin olmayan çocuklar için söz konusudur. Türk vatandaşlığını birlikte kazanan anne ve babanın çocukları Türk vatandaşlığını kazanmaktadır.
• Tek Ebeveynin Kazanması: Sadece ana veya babadan biri Türk vatandaşlığını kazanmışsa, velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır. Diğer eş muvafakat etmemişse ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (5901 s. K. m. 20/2).
• Ad ve Soyadı: Türk vatandaşlığı kazanan şahsın Türkçe ad ve soyadı almak gibi bir zorunluluğu yoktur. Sonrasında Türkçe soyadı almak isterlerse, alacakları soyadının Türk dilinden alınma mecburiyeti vardır.
• Askerlik Yükümlülüğü: 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 43. maddesi uyarınca Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar askerliklerini vatandaşlığı kazandıkları tarihteki yaş ve öğrenim durumlarına göre yaparlar. Gelmiş oldukları ülkede askerlik yaptıklarını belgeleyenler ile vatandaşlığa alındıkları yıl 22 ve daha büyük yaşta olanlar askerlik yapmış sayılır.

Vatandaşlık, vergi mükellefiyetini kendiliğinden belirlemez; Türkiye’de yerleşim yeri edinen veya bir takvim yılında altı aydan fazla kalan kişi tam mükellef sayılır. Bu durumda yurt dışı gelirlerin Türkiye’de vergilendirilmesi gündeme gelir ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ayrıca dikkate alınmalıdır.

Türkiye Çifte Vatandaşlığa İzin Verir mi?

Türk hukuku çifte vatandaşlığı yasaklamaz; Türk vatandaşlığını kazanan yabancıdan kural olarak önceki vatandaşlığından çıkması istenmez. Bununla birlikte Uygulama Yönetmeliği’nin 15. maddesi, genel yolla başvurularda idarenin önceki vatandaşlıktan çıkma şartını da arayabileceğini öngörür. Bu nedenle yatırım, evlilik veya genel yolla vatandaşlık kazanan kişi, kendi ülkesinin hukuku izin verdiği ölçüde mevcut vatandaşlığını koruyabilir. Başvurucunun kendi ülkesi çok vatandaşlığa izin vermiyorsa, Türk vatandaşlığının kazanılması o ülke bakımından vatandaşlık kaybı sonucunu doğurabilir.

Türk vatandaşının sonradan yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanması da Türk vatandaşlığını kendiliğinden sona erdirmez. Ancak bu durumun nüfus kayıtlarına işlenmesi için yabancı vatandaşlığa ilişkin belgelerin ibraz edilmesi gerekir (5901 s. K. m. 44). Çifte vatandaş, Türkiye’de Türk vatandaşı olarak işlem görür ve Türk vatandaşlığından doğan yükümlülüklere tabi olmaya devam eder.

Türk Vatandaşlığı Nasıl Kaybedilir? Vatandaşlıktan Çıkma ve Mavi Kart

Türk vatandaşlığı; yetkili makam kararıyla çıkma izni verilmesi, kanunda sayılan hallerde kaybettirilme veya hileli yoldan kazanılan vatandaşlığın iptali ile kaybedilir. Vatandaşlıktan çıkma kişinin kendi iradesine dayanırken, kaybettirme ve iptal idarenin tek taraflı işlemiyle gerçekleşir. Evlenme yoluyla kazanılan vatandaşlık, evliliğin boşanma veya ölümle sona ermesiyle kendiliğinden kaybedilmez; evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde ise iyiniyetli olmayan eş vatandaşlığı muhafaza edemez.

Mavi Kart Nedir ve Kimlere Verilir?

Mavi Kart, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlıktan ayrılan kişilere ve bunların üçüncü dereceye kadar altsoylarına verilen ve Türkiye’de geniş haklar tanıyan bir belgedir. Mavi Kart sahipleri 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca Türkiye’de ikamet, çalışma, taşınmaz edinme ve miras gibi konularda Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder. Bununla birlikte Mavi Kart sahiplerinin seçme ve seçilme hakkı bulunmaz ve askerlik yükümlülüğü yoktur.

Türkiye’de Yabancılar İçin İkamet İzni Nasıl Alınır?

Türkiye’de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da 90 günden fazla kalacak yabancıların, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında ikamet izni (oturma izni) alması gerekir. Türkiye, zengin tarihi, kültürel çeşitliliği ve ekonomik fırsatlarıyla birçok yabancının yaşamak istediği bir ülke haline gelmiştir. Türkiye’de ikamet etmek isteyen yabancılar için Yabancılar Hukuku kapsamında ikamet izni almak gerekmektedir.

İkamet izni, yabancılara Türkiye’de yasal olarak kalma hakkı veren bir belgedir; tek başına çalışma hakkı vermez. Türkiye’de çalışmak isteyen yabancının ayrıca çalışma izni alması gerekir; geçerli çalışma izni ise ikamet izni yerine geçer. İkamet izni nasıl alınır sorusunun cevabı için aşağıdaki adımların takip edilmesi gerekir:

1. Başvuru Türünün Belirlenmesi: Türkiye’de ikamet izni başvuruları, kalış amacına göre farklı kategorilere ayrılmıştır. Öğrenim, aile birleşimi, turizm, taşınmaz edinimi, ticari bağlantı veya uzun süreli ikamet gibi amaçlara göre farklı ikamet izni türleri bulunur ve her başvuru türü için belirlenmiş olan şartlar ve belgeler farklılık gösterebilir.
2. Başvuru Yerleri: İkamet izni başvuruları Göç İdaresi Başkanlığı (eski adıyla Göç İdaresi Genel Müdürlüğü) tarafından işlenmektedir. İlk başvurular e-ikamet online başvuru sistemi üzerinden yapılır; ardından Türkiye’deki il veya ilçe göç idaresi müdürlüklerine randevu ile belgeler teslim edilir.
3. Gerekli Belgeler: İkamet izni başvurusu yaparken belirli belgelerin sunulması gerekmektedir. Bunlar genellikle aşağıdakileri içerir:
   • Pasaport veya geçerli seyahat belgesi
   • İkamet izni başvuru formu
   • Biyometrik fotoğraf
   • İkamet amacını gösteren belgeler (eğitim, çalışma, aile birleşimi gibi)
   • Sağlık sigortası belgesi
   • Gelir veya mali durumu kanıtlayan belgeler
   • Gerekli durumlarda adli sicil kaydı gibi ek belgeler
4. Ödeme ve Harçlar: İkamet izni başvurusu için ikamet izni harcı ve kart bedeli ödenmesi gerekmektedir. Harç tutarı başvuru türüne, yabancının uyruğuna ve ikamet süresine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
5. Süreç ve Değerlendirme: İkamet izni başvuruları, başvuru yapıldıktan sonra il göç idaresi müdürlükleri tarafından incelenir ve değerlendirilir. Başvurunun eksiksiz belgelerle tamamlanması önemlidir; değerlendirme sürecinde gerekli durumlarda mülakat veya ek belge talebiyle iletişime geçilebilir.
6. İkamet İzni Süresi: İkamet izni süresi, başvuru türüne ve şartlara bağlı olarak değişir; öğrenci ikamet izni genellikle öğrenim süresiyle sınırlıdır. Uzatma başvurusunun, ikamet izninin sona ermesinden önceki 60 gün içinde ve her halde süre dolmadan yapılması gerekmektedir.
7. İkamet İzni Kartı: Başvuru kabul edildikten sonra yabancılara İkamet İzni Kartı verilir. Bu kart, yabancının kimlik bilgilerini ve ikamet izni süresini gösteren bir belgedir; Türkiye’deki kimlik belgesi olarak kullanılır ve ülke içinde seyahat etmesine olanak sağlar.
8. İkamet İzni İptali veya Reddi: İkamet izni başvurusu kabul edilmeyebilir veya mevcut ikamet izni iptal edilebilir. Bunun nedenleri arasında başvuru şartlarının yerine getirilmemesi, sahte belge sunulması veya güvenlikle ilgili bir endişe bulunması yer alabilir. İkamet izni iptal edilen veya reddedilen yabancıların ülkeyi terk etmeleri gerekebilir. Bu karara karşı idari başvuru ya da idare mahkemesinde dava yoluyla ikamet izni reddine itiraz mümkündür ve süreler kısa olduğundan karar tebliğ edilir edilmez harekete geçilmelidir.

Türkiye’de ikamet izni nasıl alınır sorusu belirli şartların yerine getirilmesini gerektirse de, Göç İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen prosedürler takip edildiğinde süreç başarılı bir şekilde tamamlanabilir. Yabancıların ikamet izni almak istedikleri duruma göre ilgili başvuru türünün gerekliliklerini yerine getirmeleri ve başvuru sürecine zamanında başlamaları önemlidir. Başvuruların eksiksiz ve doğru belgelerle Yabancılar Hukuku avukatı ile yapılması, sürecin daha hızlı ve sorunsuz ilerlemesine yardımcı olur.

Türkiye’de İkamet İzni Türleri Nelerdir?

6458 sayılı Kanun’un 30. maddesine göre Türkiye’de ikamet izni türleri; kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni olmak üzere altıdır. Türkiye’de yabancıların başvurabileceği ikamet izni türleri bu sayımla sınırlıdır ve her türün kendi şartları vardır. Uygulamada farklı adlarla anılan izinler aslında bu türlerden birinin içinde yer alır:

1. Kısa Dönem İkamet İzni (6458 s. K. m. 31): Turistik amaçlı ikamet, bilimsel araştırma, taşınmaz edinimi, ticari bağlantı veya iş kurma ve tedavi gibi amaçlarla verilir; her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilir; yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için bu süre beş yıla kadardır. Turistik ikamet, araştırma ve sağlık (tedavi) amaçlı kalışlar bu izin kapsamındadır.
2. Aile İkamet İzni (6458 s. K. m. 34): Türk vatandaşlarının, Mavi Kart sahiplerinin, ikamet izni sahibi yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğuna, her defasında üç yılı aşmamak üzere verilir.
3. Öğrenci İkamet İzni (6458 s. K. m. 38): Türkiye’de yükseköğrenim görecek yabancılara verilir; Türkiye’deki bir üniversiteye kabul edilmek ve kayıt yaptırmak gerekmektedir. Bakımı ve masrafları üstlenilen ilk ve ortaöğretim öğrencilerine de velilerinin muvafakatiyle verilebilir.
4. Uzun Dönem İkamet İzni (6458 s. K. m. 42): Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl izinle kalmış yabancılara süresiz olarak verilir.
5. İnsani İkamet İzni (6458 s. K. m. 46): Diğer ikamet izinlerinin şartları bulunmasa da çocuğun yüksek yararı veya zorunlu haller gibi istisnai durumlarda verilir.
6. İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni (6458 s. K. m. 48): İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceğine dair kuvvetli şüphe bulunan yabancılara, iyileşme ve düşünme süresi tanımak amacıyla otuz gün süreli verilir ve toplam üç yılı geçmemek üzere uzatılabilir.

Çalışma izni ayrı bir ikamet izni türü değildir; Türkiye’de çalışmak isteyen yabancılara 6735 sayılı Kanun uyarınca verilir ve ikamet izni yerine geçer. İş teklifi veya iş sözleşmesi ile işveren aracılığıyla başvurulur ve işverenin ve çalışanın belirli şartları sağlaması gerekmektedir. Uygulamada “insan kaynakları izni” olarak anılan durumlar da şirketlerin yurt dışından çalışan getirmesi için alınan çalışma iznidir; diplomatik personel gibi bazı yabancılar ise ikamet izninden muaf tutulur.

İkamet izni türleri farklı şartlar, belgeler ve başvuru süreçleri gerektirebilir. Başvuru yapılacak izin türüne göre ilgili başvuru kılavuzları ve yönergeler incelenmelidir. İkamet izni türleri zaman içinde değişebilir veya güncellenebilir; bu nedenle en güncel bilgilere Göç İdaresi Başkanlığı veya yetkili kurumların resmî web sitelerinden ulaşılması önerilir.

1. Turkuaz Kart Nedir?

Turkuaz Kart, eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya yatırımı nedeniyle nitelikli kabul edilen yabancılara 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca verilen ve süresiz çalışma izni hakkı tanıyan bir belgedir. Turkuaz Kart ilk üç yıl geçiş süresine tabidir; bu süre sonunda kalıcılık talep edilir. Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da ikamet izni yerine geçen belge verilir ve Turkuaz Kart sahipleri istisnai yoldan Türk vatandaşlığına başvurabilir.

2. Vatandaşlık ile İkamet İzni Arasındaki Fark Nedir?

İkamet izni yabancıya Türkiye’de belirli bir süre ve amaçla kalma hakkı verirken, vatandaşlık kişiyi Türk vatandaşlarıyla aynı hak ve yükümlülüklere sahip kılan kalıcı bir hukuki bağ kurar. İkamet izni sahibi yabancı hâlâ 6458 sayılı Kanun’a tabi bir yabancıdır; izni iptal edilebilir ve sınır dışı edilebilir. Türk vatandaşı ise sınır dışı edilemez ve ikamet izni almak zorunda değildir.

Yabancılar Hukuku Avukatı Hangi Konularda Destek Sağlar?

Yabancılar hukuku avukatı; vatandaşlık ve ikamet izni başvuruları, ret ve sınır dışı kararlarına karşı itiraz ve davalar ile yabancıların Türkiye’deki hak ve yükümlülükleri konusunda hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti sunar. Günümüz dünyasında küreselleşme ve hareketlilik, farklı ülkelerden gelen insanların bir arada yaşamasını artırmıştır. Yabancılar, farklı kültürlerden gelerek başka bir ülkede yaşamak veya çalışmak isteyen kişileri ifade eder; bu durumda yabancıların haklarının korunması ve yasal süreçlerde adil bir şekilde temsil edilmesi oldukça önemlidir.

• Hukuki Süreçlerde Rehberlik: Bir yabancının bir ülkedeki yasal süreçler hakkında bilgi sahibi olması genellikle zordur. Dil bariyerleri, yasal terminolojilerin anlaşılması ve yerel hukuk sistemine uyum sağlamak yabancılar için kafa karıştırıcı olabilir; yabancılar hukuku avukatı, müvekkillerine yasal süreçler ve hakları hakkında adım adım rehberlik eder; yurt dışındaki müvekkiller için bu rehberlik online hukuki danışmanlık yoluyla da sağlanabilir.
• İltica ve Göçmenlik Başvurularında Yardım: Savaş, zulüm, doğal afetler veya ekonomik sebeplerle ülkelerini terk etmek zorunda kalan insanlar, sıklıkla iltica ve göçmenlik başvuruları yaparlar. Bu süreçler oldukça karmaşık ve zaman alıcıdır; yabancılar hukuku avukatı bu tür başvurularda destek sağlar, uygun belgelerin düzenlenmesine yardımcı olur ve yasal hakların korunmasını sağlar.
• Yasal Hakların Savunulması: Yabancılar başka bir ülkeye gittiğinde yasal haklarını bilmek ve savunmak önemlidir. Yabancılar hukuku avukatı, müvekkillerinin haklarını korumak için hukuki adımları atar; iş ve ikamet izinleri, çalışma koşulları ve sosyal haklar gibi konularda danışmanlık ve temsil hizmeti sunar.
• Uyum ve Entegrasyon: Yabancılar hukuku avukatları, yabancıların uyum süreçlerini kolaylaştırmak ve yerel topluma entegre olmalarına yardımcı olmak için çaba sarf ederler. Bu destek, dil kurslarına katılım, eğitim fırsatları, iş bulma süreçlerine rehberlik ve toplumla etkileşim gibi farklı alanlarda gerçekleşebilir.
• Haksız Muamele Durumlarında Koruma: Yabancılar, maalesef zaman zaman haksız muamelelere maruz kalabilirler. Irkçılık, ayrımcılık veya sömürü gibi durumlar yabancıların yaşadığı sorunlardan bazılarıdır; yabancılar hukuku avukatı, müvekkillerinin haksız muamelelere karşı korunması ve adaletin sağlanması için mücadele eder.

Sonuç olarak yabancılar hukuku avukatı, yabancıların haklarını ve çıkarlarını koruyarak adil bir hukuk sistemine katkıda bulunur. Hukuki süreçlerde müvekkillerine rehberlik eder, uyum süreçlerini kolaylaştırır ve adil bir yargılamayı sağlamak için çaba gösterir. Yabancıların yaşadığı hukuki zorluklar düşünüldüğünde, yabancılar hukuku avukatının varlığı ve çalışmaları büyük bir öneme sahiptir.