Vasiyetname Düzenleme Yolları, Türleri, Geçerlilik Şartları, Bozulmayan Vasiyetname ve İptal Davası

Vasiyetname ile Miras Sözleşmesi Arasındaki Fark Nedir?

Vasiyetname mirasbırakanın tek taraflı ve her zaman geri alabileceği bir ölüme bağlı tasarruf iken, miras sözleşmesi mirasbırakanın karşı tarafla birlikte yaptığı ve kural olarak tek taraflı olarak dönülemeyen iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Türk Medeni Kanunu, ölüme bağlı tasarrufları vasiyetname ve miras sözleşmesi olarak iki türde düzenlemiştir. Her iki işlem de mirasbırakanın ölümüyle hüküm doğurur; ancak kuruluş biçimi, bağlayıcılık ve şekil bakımından birbirinden ayrılır.

Miras sözleşmesi, TMK m. 545 uyarınca resmi vasiyetname şeklinde ve sözleşmenin taraflarının aynı anda memura iradelerini bildirmeleriyle düzenlenir; tek taraflı ortadan kaldırılması ise ancak TMK m. 546’da öngörülen hallerde mümkündür. Vasiyetname ise mirasbırakanın tek başına açıkladığı irade beyanıyla kurulur ve kanunda öngörülen üç şekilden biriyle yapılabilir. İki işlem arasındaki temel farklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Vasiyetname Nasıl Yazılır?

Türk Medeni Kanunu’nun 532, 538 ve 539. maddeleri uyarınca vasiyetname yalnızca resmi, el yazılı veya sözlü olmak üzere üç şekilde yazılabilir. Vasiyetname iki tarafa sorumluluk yükleyen bir sözleşme değildir; vasiyetname tek taraflı yapılan bir irade beyanıdır. “Vasiyetname nasıl yazılır?” sorusunun cevabı, bu üç şekilden hangisinin seçildiğine göre değişen şekil şartlarında yatmaktadır.

1. El Yazısı ile Vasiyetname Nasıl Yazılır?

El yazısı vasiyetname, miras bırakanın baştan sona kendi el yazısıyla yazdığı, açık bir tarih taşıyan ve el yazısıyla imzaladığı vasiyetnamedir. El yazısı vasiyetname düzenlemek miras bırakanın isteklerini açıklayabileceği en basit ve en kolay şekildir ve miras bırakan bu yolla son arzularını her zaman açıklayabilir.

El yazısı vasiyetname adi yazılı şekilde yapılamaz. Kanun el yazısı vasiyetname düzenlemek için vasıflı yazılı şekil şartını aramıştır. Bu şartlar şunlardır:

• Baştan Sona El Yazısı: Vasiyetnamenin baştan aşağı el yazısı ile yapılması vasiyetnamenin o kişi tarafından yapılıp yapılmadığının teşhisi için ön koşuldur. Sadece vasiyetnamenin içeriği değil düzenleniş tarihi ve imza da el yazısı olmak zorundadır.
• Açık Tarih: Vasiyetnamenin açık bir tarih taşıması aranır.
• El Yazısıyla İmza: Vasiyetnamenin miras bırakanın el yazısı ile imzalanması gerekir.
• Sayfalar Arasında Dahili Bağ: Kanunda öngörülmüş olmasa da uygulamada vasiyetname eğer birden fazla sayfadan ibaretse sayfalar arasında dahili bir bağ aranmaktadır. Sayfanın numaralandırılması ve her sayfada imza bulunması dahili bağı kanıtlayan en önemli unsurdur.

Vasiyetnameye 3. kişiler tarafından yapılan eklemeler, çizintiler ve kazıntılar geçersiz olduğu gibi vasiyetnamenin tamamını da sakatlayacak bir durum yaratabilir. Bu durumda bilirkişi marifetiyle yapılacak bir inceleme sonucu tüm vasiyetnamenin geçersizliğine mahkeme tarafından karar verilebilir.

El yazısı vasiyetname notere, sulh hukuk hakimine veya yetkili memura açık veya kapalı olarak bırakılabileceği gibi kendisi de saklayabilir. Miras bırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın derhal vasiyetnameyi bulan kişi tarafından sulh hakimine teslim edilmesi gerekir.

“El Yazılı Vasiyetname Örneği”

El yazılı vasiyetname örneği, kanunun aradığı üç unsuru, yani baştan sona el yazısını, gün-ay-yıl olarak tarihi ve imzayı taşıyan bir metin olarak kurgulanmalıdır. Aşağıdaki örnek yalnızca yapıyı göstermek amacıyla hazırlanmıştır; vasiyetname bilgisayarda yazılıp çıktısı alınarak değil, tamamı vasiyetçinin kendi el yazısıyla kâğıda geçirilerek düzenlenmelidir.

VASİYETNAMEMDİR

Ben, [T.C. kimlik numarası] T.C. kimlik numaralı, [adres] adresinde oturan [Ad Soyad], bu vasiyetnameyi hiçbir baskı altında kalmaksızın, kendi özgür irademle ve baştan sona kendi el yazımla yazıyorum. Daha önce yaptığım bütün vasiyetnameleri kaldırıyorum.

1. [İl, ilçe, ada, parsel bilgileri] adresindeki taşınmazımı [T.C. kimlik numarası] T.C. kimlik numaralı [Ad Soyad]’a bırakıyorum.

2. [Banka adı] nezdindeki hesaplarımda bulunan paranın tamamını [Ad Soyad]’a bırakıyorum.

3. Bu vasiyetnamenin yerine getirilmesi için [Ad Soyad]’ı vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak atıyorum.

[Gün] [Ay] [Yıl] — [Yer]
[İmza] [Ad Soyad]

Örnekteki köşeli parantezli alanlar, vasiyetçinin kendi bilgileriyle ve el yazısıyla doldurulur. Vasiyetnamede saklı paylı mirasçıların haklarının gözetilmesi, malvarlığının ve lehine tasarruf yapılan kişilerin kimlik bilgileriyle açıkça belirtilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

2. Resmi Vasiyetname Nasıl Yapılır?

Resmi vasiyetname; noter veya sulh hakimi ya da yetkili memur önünde iki tanığın katılımı ile yapılan vasiyetnamedir. Resmi vasiyetnamede esas şekil ve tali şekil şartlarına uyulması gerekir. Resmi vasiyetname düzenleme süreci aşağıdaki gibidir:

1. Vasiyetnamenin Yazılması: Miras bırakanın son arzularına uygun olarak resmi memur tarafından vasiyetname düzenlemesi yapılır.
2. Vasiyetçinin Okuması ve İmzası: Miras bırakan hazırlanan vasiyetnameyi okur ve imzalar.
3. Memurun Tarih ve İmzası: Resmi memur tarafından vasiyetnameye tarih konur ve imzalanır.
4. Tanıklar Önünde Beyan: Araya fasıla girmeden miras bırakanın resmi memur önünde iki tanığa karşı vasiyetnameyi okuduğu ve metnin son arzularına uygun olduğu beyan edilir.
5. Tanıkların İmzası ve Muhafaza: Vasiyetname tanıklar tarafından imzalanır ve noter tarafından muhafaza edilir ve nüfus müdürlüğüne bildirilir.

Resmi vasiyetname düzenlemek; el yazısı vasiyetnameye göre daha kuvvetli bir delil teşkil eder. Miras bırakanın iradesi daha açık bir şekilde formüle edilir. Resmi vasiyetname işi bilenlerce hazırlandığı için muğlak ifadeler bulunmaz ve hatta vasiyetnameyi hazırlayanın okuma yazma bilmesi bile gerekmez.

“Resmi Vasiyetname Örneği”

Resmi vasiyetname örneği, el yazılı vasiyetnameden farklı olarak mirasbırakanın kendi yazdığı bir metin değil, mirasbırakanın bildirdiği arzular üzerine resmi memurun yazdığı veya yazdırdığı bir belgedir (TMK m. 533). Bu nedenle noterde düzenlenen vasiyetnamenin metni noterlikçe hazırlanır; aşağıdaki örnek yalnızca kanunun resmi vasiyetnamede aradığı unsurların belgede nasıl yer aldığını göstermek amacıyla verilmiştir.

RESMİ VASİYETNAME

[Noterlik adı] huzurunda, [T.C. kimlik numarası] T.C. kimlik numaralı [Ad Soyad], son arzularını aşağıdaki şekilde bildirmiştir:

1. [İl, ilçe, ada, parsel bilgileri] adresindeki taşınmazımı [T.C. kimlik numarası] T.C. kimlik numaralı [Ad Soyad]’a vasiyet ediyorum.

2. [Diğer tasarruflar]

Mirasbırakan, memur tarafından yazılan bu vasiyetnameyi okuyup imzalamıştır. [Mirasbırakanın imzası]
[Gün] [Ay] [Yıl] — [Noterin adı ve imzası]

Tanıkların şerhi: Mirasbırakanın bu vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini huzurumuzda beyan ettiğini, kendisini tasarrufa ehil gördüğümüzü bildiririz. [1. tanığın adı soyadı ve imzası] [2. tanığın adı soyadı ve imzası]

Vasiyetname düzenlendikten sonra mirasbırakan vasiyetnameyi okuyup imzalar, memur vasiyetnameye tarih koyarak imzalar ve bunun hemen ardından mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder (TMK m. 533–534). Tanıklar bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak imzalar; vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi ise zorunlu değildir. Bozulmayan vasiyetname örneği arayanlar bakımından belirleyici olan hazır bir metin değil, ehliyet, şekil ve içerik şartlarının birlikte karşılanmasıdır.

3. Vasiyetnamede Kimler Tanık Olamaz?

Türk Medeni Kanunu’nun 536. maddesi uyarınca fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okuryazar olmayanlar, miras bırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmi vasiyetname hazırlanmasında tanık olamazlar ve memur olarak görev alamazlar. Aynı madde uyarınca düzenlemeye katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz. Yasak kapsamındaki bir kişinin tanık olarak katılması, vasiyetnamenin şekil eksikliği nedeniyle iptal edilmesine yol açabilir; ancak sakatlık yalnızca düzenlemeye katılan kişiye veya yakınlarına yapılan kazandırmadan kaynaklanıyorsa, TMK m. 558 uyarınca tasarrufun tamamı değil, yalnız bu kazandırmalar iptal edilir.

4. Sözlü Vasiyetname Ne Zaman Yapılabilir?

Kanun koyucu, sözlü vasiyetname düzenleme yoluna istisnaen olağanüstü durumlarda, ancak diğer iki vasiyetname yapma imkanının bulunmadığı hallerde başvurulacağını hükme bağlamıştır. Olağanüstü duruma örnek olarak ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık ve savaş gibi durumlar verilebilir. Olağanüstü durum sözlü vasiyetnamenin yapıldığı anda mevcut olmalıdır.

Sözlü vasiyetnamede iki safha vardır:

• Birinci Safha — Tanıklar Önünde Açıklama: Vasiyeti yapan kişi son arzularını sözlü olarak ve aynı anda mevcut iki tanık önünde açıklar. Bu iki tanığın vasiyetnameden yararlanacak kişilerden olmaması gerekir; ayrıca okur yazar olma koşulu dışında resmi vasiyetnamede düzenlenen tanıklara ilişkin yasaklar sözlü vasiyetnamede de geçerlidir (TMK m. 539).
• İkinci Safha — Tanıkların Görevi: Tanıklar, vasiyetçinin kendilerine yüklediği görevi yerine getirmek zorunda değillerdir. Eğer kabul ederlerse seçimlik hak kendilerinde olmak üzere ya kendilerine beyan edilen son arzuları yer ve tarih belirterek bir belgeye yazar ve bu belgeyi vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verir ya da mahkemeye başvurarak kendilerine belirtilen son arzuları hakime naklederler.

Sözlü vasiyetnamenin geçerlilik süresi yoktur. Ancak miras bırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname düzenleme imkanı ortaya çıkarsa bu imkanın ortaya çıkmasından itibaren 1 ay süre ile sözlü vasiyetname geçerli kalır. 1 aylık sürenin geçirilmesi halinde sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümsüz olur.

5. Vasiyetname Türlerinin Karşılaştırması

Üç vasiyetname türü, düzenlendiği makam, tanık ihtiyacı ve ispat gücü bakımından birbirinden ayrılır. Hangi türün seçileceği, mirasbırakanın durumu ve vasiyetnamenin ileride iptal davasına konu olma riski dikkate alınarak belirlenmelidir.

Hukuki Anlamda Bozulmayan Vasiyetname Nasıl Yapılır?

Hukuki anlamda bozulmayan vasiyetname, vasiyet yapma iradesi taşıyan ve ayırt etme gücüne sahip bir kişi tarafından, Türk Medeni Kanunu’nun öngördüğü şekil şartlarına eksiksiz uyularak düzenlenen vasiyetnamedir. Türk Hukukunda vasiyetname çok katı şekil şartlarına bağlanmıştır. Hukuki anlamda bozulmayan vasiyetname düzenlemek için kanunun aradığı şekil şartlarını iyi bilmek gerekir.

Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için belirli şekil şartlarına uyulması gerekmektedir. Bu şartlara uygun şekilde düzenlenmeyen vasiyetnameler, iptal edilebilir veya hükümsüz sayılabilir. Geçerli olmayan bir vasiyetnamenin varlığı mirasçıların muris muvazaası davaları açmalarına sebebiyet verebilir.

1. Evlilik Sözleşmesi veya Boşanma Protokolüyle Vasiyet Yapılabilir mi?

Evlilik öncesi sözleşmeler, evlilik sözleşmeleri ya da anlaşmalı boşanma protokolleri gibi belgelerde vasiyetname niteliğinde düzenlemeler yapılması geçerli değildir. Vasiyetname, miras hukukuna ilişkin özel bir irade beyanı olup, geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmesi zorunludur.

Bu nedenle, tarafların birlikte imzaladığı sözleşmelerde yer alan mirasla ilgili hükümler, vasiyetname şartlarını taşımadığı sürece hukuken bağlayıcılık taşımaz. Vasiyetnamenin geçerli sayılabilmesi için resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ya da sözlü vasiyetname biçimlerinden biriyle ve yasal usullere uygun şekilde hazırlanması gereklidir.

2. Vasiyet Yapma İradesi ve Ehliyet Neden Önemlidir?

Öncelikle bir vasiyetnamenin varlığını kabul edebilmek için kişinin vasiyet yapma iradesinin olması gerekir. Gerek açık gerekse örtülü bir irade açıklaması yoksa ortada vasiyetname yok demektir.

Miras bırakanın iradesinden sonra vasiyetnamenin geçerliliği için kanun koyucunun belirlediği şartlara uyulup uyulmadığını kontrol etmek gerekir. Miras bırakanın irade açıklaması olsa bile eğer vasiyetname kanundaki şekil şartlarını taşımıyorsa irade beyanı geçersiz sayılır ve vasiyetname hüküm doğurmaz.

Türk Medeni Kanunu’nun 502. maddesi uyarınca vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir; kanunda bir üst yaş sınırı yoktur. Ancak, bozulmayan vasiyetname düzenlemek için kişinin akıl sağlığının yerinde olması ve yapacağı kararların bilinçli bir şekilde alınması gerekmektedir.

3. Vasiyetnamenin Geçerliliği İçin Gerekli Şekil Şartları Nelerdir?

TMK, vasiyetnamenin yazılı şekil şartlarını resmi, el yazılı ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç farklı şekilde düzenlemiştir. Her türün geçerlilik şartı ayrıdır ve bir türe ait şartın eksikliği, diğer türün şartlarıyla tamamlanamaz.

3.1. Resmi Vasiyetname Geçerlilik Şartı

Resmi vasiyetname, noter, sulh hâkimi veya yetkili memur huzurunda iki tanığın katılımıyla düzenlenen vasiyetname türüdür (TMK m. 532). Resmî vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için aşağıdaki şartların sağlanması gerekmektedir:

• Yetkili Makam Önünde Düzenlenmesi: Vasiyetnamenin noter, sulh hâkimi veya yetkili memur önünde düzenlenmesi gerekmektedir.
• Okuma ve İmzalama Şartı: Vasiyetçi, beyan ettiği iradeye uygun olarak hazırlanan metni okuyup imzalamalıdır.
• Tanıkların Katılımı: Vasiyetçi, vasiyetnameyi okuduğunu ve metnin son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan etmeli; tanıklar da bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak imzalamalıdır (TMK m. 534).

Resmi vasiyetname, en güvenilir vasiyetname türlerinden biri olup iptal edilme ihtimali en düşük olanıdır. Resmi makamın ve tanıkların katılımı, vasiyetçinin kimliğinin ve iradesinin ispatını kolaylaştırır.

3.2. El Yazılı Vasiyetname Geçerlilik Şartı

El yazılı vasiyetname, tamamen vasiyetçinin kendi el yazısıyla yazdığı ve imzaladığı vasiyetname türüdür (TMK m. 538). Geçerliliği için şu şekil şartlarının sağlanması gerekmektedir:

• Tamamen El Yazısı ile Yazılmış Olmalıdır: Vasiyetnamenin tamamı vasiyetçi tarafından elle yazılmalıdır. Bilgisayar veya daktilo ile yazılan vasiyetnameler geçerli sayılmaz.
• Tarih İçermelidir: Gün, ay ve yıl şeklinde tam bir tarih bulunmalıdır. Tarihin eksik veya hatalı olması, vasiyetnamenin geçersiz olmasına neden olabilir.
• İmzalanmış Olmalıdır: Vasiyetçi, el yazılı vasiyetnameyi imzalamalıdır. İmzanın bulunmaması durumunda vasiyetname geçersiz sayılır.

El yazılı vasiyetname, resmi vasiyetnameye kıyasla daha fazla iptal riski taşır, ancak yasal şartlara uygun olarak düzenlendiğinde geçerliliğini koruyabilir. Bu risk, özellikle el yazısının ve imzanın vasiyetçiye ait olup olmadığı ile tarihin doğruluğu konusundaki itirazlardan kaynaklanır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/8301, K. 2023/1076, T. 23.02.2023 sayılı kararında, TMK m. 538’in el yazılı vasiyetname için basit bir adi yazılı şekil değil, nitelikli bir adi yazılı şekil şartı öngördüğünü; bu nedenle vasiyetnamenin tüm metninin, gün-ay-yıl şeklindeki tarihinin ve imzasının vasiyetçinin el yazısıyla yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Aynı kararda, el yazılı vasiyetnamenin notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılmasının kanunda mutlak bir şekil şartı olarak aranmadığı, bunun ilgilinin takdirine bırakıldığı belirtilmiş; Adli Tıp Kurumu raporlarıyla mirasbırakanın düzenleme tarihinde fiil ehliyetinin yerinde olduğu ve yazı ile imzanın ona ait olduğu belirlenen el yazılı vasiyetnamenin iptali istemini reddeden karar onanmıştır.

3.3. Sözlü Vasiyetname Geçerlilik Şartı

Sözlü vasiyetname, olağanüstü durumlarda (örneğin savaş, doğal afet, ağır hastalık gibi) yazılı vasiyetname düzenleme imkânının bulunmadığı durumlarda başvurulan bir yöntemdir (TMK m. 539). Geçerli olabilmesi için şu şartların sağlanması gerekmektedir:

• İki Tanık Huzurunda Beyan Edilmelidir: Vasiyetçi, son arzularını sözlü olarak iki tanığa bildirmelidir.
• Tanıklar Tarafından Yazıya Geçirilmelidir: Tanıklar, vasiyetçinin beyanlarını en kısa sürede yazıya geçirerek imzalamalı ve hâkime sunmalıdır.
• Tanıkların Mahkemeye Beyanı: Eğer yazılı belge sunulamıyorsa, tanıklar mahkemeye sözlü olarak beyanda bulunmalıdır.

Sözlü vasiyetname, mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince hükümden düşer (TMK m. 541); bu nedenle vasiyetçinin bu süre içinde resmi veya el yazılı vasiyetname düzenlemesi gerekir. Bu yönüyle sözlü vasiyetname, kalıcı bir miras planlaması aracı olarak değil, yalnızca zorunlu hallerde başvurulan geçici bir yol olarak değerlendirilmelidir.

4. Şekil Şartlarına Uyulmaması Durumunda Vasiyetname Geçersiz midir?

Vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için TMK’da öngörülen şekil şartlarına tam olarak uyulması gerekmektedir. Aksi halde, mirasçılar veya ilgili kişiler tarafından açılacak iptal davası neticesinde vasiyetname geçersiz sayılabilir. Uygulamada en sık karşılaşılan geçersizlik sebepleri şunlardır:

• Yetkili Makam Önünde Düzenlenmemiş Resmi Vasiyetname: Sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş bir görevli önünde düzenlenmemiş resmi vasiyetname, şekil eksikliği nedeniyle iptal edilebilir (TMK m. 532, 557).
• Eksik veya Hatalı Tarih: El yazılı vasiyetnamede tarih eksik veya hatalı ise, vasiyetname iptal edilebilir.
• Tanıkların Şartlara Uymaması: Tanıklık yasağı bulunan kişilerin (örneğin mirasbırakanın altsoyunun veya eşinin) tanık olması vasiyetnamenin iptal edilmesine neden olabilir; tanığa veya yakınlarına kazandırma yapılmışsa bu kazandırmalar iptal edilir (TMK m. 536, 558).
• Baskı ve Zorlamayla Yapılan Vasiyetname: Vasiyetçi, vasiyetnameyi baskı, tehdit veya aldatma yoluyla düzenlediyse, bu durum iptal sebebi oluşturur.

5. Noterde Yapılan Vasiyetname Bozulur mu?

Noterde yapılan resmi vasiyetname de kanundaki iptal sebeplerinden birinin varlığı halinde, mirasçıların veya menfaati bulunan kişilerin açacağı iptal davasıyla mahkeme kararıyla bozulabilir. Resmi vasiyetnamenin iptal edilme ihtimali en düşük vasiyetname türü olması, onun hiçbir zaman iptal edilemeyeceği anlamına gelmez. Özellikle vasiyetçinin düzenleme anında ayırt etme gücüne sahip olmadığı, iradesinin yanılma, aldatma veya korkutma ile sakatlandığı ya da tanıklık yasağına aykırı davranıldığı iddiaları noterde yapılan vasiyetnamelere karşı da ileri sürülebilir.

Bunun yanında vasiyetname şekil bakımından geçerli olsa bile saklı paylı mirasçıların saklı paylarını ihlal ediyorsa, bu mirasçılar tenkis davası açarak tasarrufun saklı paylarını aşan kısmının indirilmesini isteyebilir. Tenkis, vasiyetnameyi bütünüyle ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmı indirir.

Bozulmayan (geçerli ve iptale karşı dayanıklı) bir vasiyetname düzenlemek için TMK’da belirtilen şekil şartlarına titizlikle uyulmalıdır. Vasiyetnamenin geçerlilik şartlarının sağlanması, olası iptal davalarının önüne geçmek ve mirasın vasiyetçinin iradesine uygun olarak dağıtılmasını sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır.

Vasiyetname Düzenlemesinde Özel Durumlar Nelerdir?

Türk Hukukunda görme engelliler, sağır ve dilsizler, Türkçe bilmeyenler ve vasiyetnamenin saklanması gibi bazı özel durumlar için vasiyetname işleminde özel hükümler düzenlenmiştir. Bu hükümlerin uygulanması hukuki anlamda bozulmayan vasiyetname oluşturulması için zorunludur.

1. Görme Engelliler Vasiyetnameyi Nasıl Yapar?

Öğretide, görme engellilerin resmi vasiyetnameyi okuma yazma bilmeyenlerin yapacakları vasiyetname şeklinde yapmalarının zorunlu olduğu görüşü hakimdir. Bunun sebebi, körler alfabesi ile yazılan metin ile resmi memurun yazdığı metni miras bırakanın karşılaştırma imkanının bulunmamasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 535. maddesi de vasiyetnameyi bizzat okuyamayan mirasbırakan için memurun vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okumasını ve mirasbırakanın metnin son arzularını içerdiğini beyan etmesini öngörmektedir.

2. Sağır ve Dilsizler Vasiyetnameyi Nasıl Yapar?

Okuma yazma bilen sağır ve dilsizler vasiyetnameyi resmi vasiyetname şeklinde yapabilirler. Okuma yazma bilmeyen vasiyetçi ise vasiyetnameyi okumadan ve imzalamadan düzenlenen resmi vasiyetname şeklinde yapmak zorundadır. Noterlik Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca ilgilinin işitme veya konuşma engelli olması ve yazı ile anlaşma imkânının da bulunmaması hâlinde işlem, iki tanık ve yeminli tercüman huzurunda yapılır.

3. Türkçe Bilmeyenler Vasiyetname Yapabilir mi?

Türkçe bilmeyen vasiyetçinin yeminli tercüman aracılığı ile vasiyetname düzenlemesi mümkündür; Noterlik Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca ilgili Türkçe bilmezse işleme andlı bir tercüman da katılır. Tercümanın katılımı, vasiyetçinin beyanının resmi memur tarafından doğru anlaşılmasını ve metnin vasiyetçiye kendi dilinde aktarılmasını sağlar.

4. Vasiyetname Nerede Saklanır?

Resmi vasiyetname noterlerce saklanır; el yazısı vasiyetname ise herkes tarafından saklanabilir. Noterlik Kanunu’nun 69. maddesi uyarınca noter, sakladığı vasiyetnameleri ve düzenlediği ölüme bağlı tasarrufları, yapanların ölümü halinde bilgi verilmesi için kayıtlı oldukları nüfus dairelerine yazıyla bildirir. Miras bırakanın ölümünden sonra el yazısı vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir (TMK m. 595).

Vasiyetname ile Hangi Malvarlıkları Vasiyet Edilebilir?

Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname ile hem nakdi hem de nakdi olmayan birçok malvarlığı unsurunun tasarrufu mümkündür. Vasiyetname, bireyin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaştırılacağını belirlediği, tek taraflı ve geri alınabilir bir ölüme bağlı tasarruftur.

1. Vasiyet Edilebilecek Malvarlığı Türleri

Vasiyetname ile çok çeşitli malvarlıkları vasiyet edilebilir. Bu malvarlıkları bireyin mülkiyetinde bulunan somut veya soyut değerler olabilir:

• Taşınır ve Taşınmaz Mallar: Ev, arsa, araçlar ve diğer eşyalar.
• Nakit ve Kıymetli Evrak: Banka hesaplarındaki paralar, kıymetli evraklar ve menkul değerler.
• Gelirler: yurtdışı gelirleri.
• Fikri Haklar: fikri mülkiyet hakları (örneğin telif hakkı, patent, tasarım, marka hakları).
• Ortaklık Payları: şirket hisseleri.

2. Vasiyetname ile Mirasçı Atama ve Belirli Mal Bırakma Arasındaki Fark Nedir?

Vasiyetname ile mirasbırakan, terekenin tamamını veya bir oranını bir kişiye bırakarak onu mirasçı atayabilir ya da belirli bir malı bir kişiye bırakarak onu vasiyet alacaklısı yapabilir. Mirasçı atamada (TMK m. 516) atanan kişi, yasal mirasçılar gibi terekenin tamamı veya bir payı üzerinde külli halef olur ve mirasbırakanın borçlarından da sorumlu hale gelir. Belirli mal bırakmada (TMK m. 517) ise lehine tasarruf yapılan kişi mirasçı olmaz; yalnızca kendisine bırakılan malın devrini mirasçılardan isteyebilen bir alacak hakkı kazanır.

Bu ayrım, vasiyetnamenin nasıl yerine getirileceğini de belirler. Atanmış mirasçı, vasiyetnamenin açılmasından sonra mirasçılık belgesi alarak mirası üzerine geçirebilirken; belirli mal alacaklısı, malın kendisine devredilmemesi halinde vasiyetnamenin tenfizi davası yoluna başvurmak zorundadır.

3. Vasiyetname ile Mal Paylaşımı Dışında Hangi Konular Düzenlenebilir?

Vasiyetname ile malvarlığının paylaşımı dışında vasiyeti yerine getirme görevlisi atanabilir, tasarruflara koşul ve yükleme eklenebilir, saklı paylı mirasçı kanuni sebeplerle mirastan çıkarılabilir ve bir vakıf kurulabilir. Bu tasarrufların her biri, vasiyetnamenin geçerlilik şartlarına tabidir ve kanunun izin verdiği sınırlar içinde yapılabilir. Vasiyetname ile yapılabilecek başlıca tasarruflar şunlardır:

• Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Atanması: Mirasbırakan, vasiyetnamenin uygulanmasını takip etmek üzere fiil ehliyetine sahip bir veya birden çok kişiyi görevlendirebilir (TMK m. 550).
• Koşul ve Yükleme: Mirasbırakan tasarruflarını koşula bağlayabilir veya lehine tasarruf yapılan kişiye bir yükleme getirebilir (TMK m. 515).
• Mirastan Çıkarma: Kanunda sayılan sebeplerin varlığı halinde saklı paylı mirasçı mirastan çıkarılabilir (TMK m. 510).
• Vakıf Kurulması: Vakıf kurma iradesi ölüme bağlı tasarrufla da açıklanabilir (TMK m. 102).
• Çocuğun Tanınması: Babanın çocuğu tanıması, resmi senetle olabileceği gibi vasiyetname ile de yapılabilir (TMK m. 295).

Defin yeri veya cenaze törenine ilişkin istekler de vasiyetnamede açıklanabilir. Ancak bu istekler malvarlığına ilişkin bir kazandırma niteliği taşımadığından Türk Medeni Kanunu’nun ölüme bağlı tasarruf türleri arasında ayrıca düzenlenmemiştir ve yerine getirilmeleri uygulamada büyük ölçüde mirasçıların ve yakınların tutumuna bağlıdır.

4. Vasiyetnamede Saklı Pay Oranları Nelerdir?

Vasiyetname ile saklı paylı mirasçıların yasal miras paylarının kanunda belirlenen kısmına dokunulamaz; bu kısım altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babanın her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal miras payının tamamı veya dörtte üçüdür (TMK m. 506). Vasiyetname hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir husus da saklı paylı mirasçıların haklarının gözetilmesidir. Saklı pay sahibi mirasçıların (örneğin altsoy veya eş gibi) yasal miras paylarının belirli bir kısmı, vasiyetname ile bile kısıtlanamaz. Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olduğundan evlat edinenin saklı paylı altsoyu arasında yer alır (TMK m. 500).

Eğer vasiyetname ile saklı paylara müdahale edilirse, saklı pay sahibi mirasçılar tenkis davası açarak haklarını talep edebilirler (TMK m. 560). Tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer; tenkis iddiası ise def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571). Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan ve tasarruf edilebilir kısım olarak adlandırılan bölüm üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir (TMK m. 505).

5. Vasiyetname ile Mirastan Çıkarma Mümkün müdür?

Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ancak kanunda sayılan sebeplerin varlığı halinde ve çıkarma sebebini ölüme bağlı tasarrufunda belirterek vasiyetname ile mirastan çıkarabilir (TMK m. 510–512). Kanuna göre mirastan çıkarma sebepleri, mirasçının mirasbırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ile mirasbırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir.

Mirastan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz. Çıkarılan mirasçı çıkarmaya itiraz ederse, çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer; sebep ispat edilemezse veya tasarrufta belirtilmemişse, tasarruf mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m. 512).

6. Vasiyetname Hazırlarken Yasal Sınırlar İçinde Kalmak Neden Önemlidir?

Bu nedenle vasiyetname hazırlanırken hem kişinin iradesine uygun bir tasarruf yapılmalı hem de yasal sınırlar içinde kalınmalıdır. Uzman bir hukukçudan destek alınması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçmek açısından faydalı olacaktır.

65 Yaş Üstü Vasiyetname Düzenleme Şartları Nelerdir?

65 yaş üstü kişiler, ayırt etme gücüne sahip oldukları sürece vasiyetname düzenleyebilir; kanunda bu yaş grubu için ayrı bir şart bulunmamakla birlikte ayırt etme gücünün ispatı uygulamada daha büyük önem taşır. Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre, her birey hukuki ehliyeti bulunduğu sürece vasiyetname düzenleyebilir. Ancak 65 yaş üstü vasiyetname düzenlemesinde, kanunda ek bir şart bulunmamakla birlikte, yaş faktörü nedeniyle ayırt etme gücünün ispatı uygulamada ayrı bir önem kazanır.

Bu yaş grubundaki bireylerin vasiyetname düzenlerken özellikle ayırt etme gücü, hukuki ehliyet ve şekil şartları açısından belirli kriterleri sağlaması gerekmektedir. Aşağıda bu kriterler ayrı başlıklar halinde açıklanmaktadır.

1. 65 Yaş Üstü Bireylerde Hukuki Ehliyet ve Ayırt Etme Gücü Şartı

TMK’nın 502. maddesine göre, vasiyetname düzenleyebilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir; ergin olmak aranmaz. 65 yaş üstü bireyler için ayırt etme gücünün değerlendirilmesi, vasiyetnamenin geçerliliğini doğrudan etkileyen en önemli hususlardan biridir.

1.1. Ayırt Etme Gücünün Korunduğu Nasıl Tespit Edilir?

Yaşın ilerlemesi, bireyin bilişsel yetilerini etkileyebilir. Özellikle Alzheimer, demans gibi rahatsızlıklar nedeniyle ayırt etme gücünde azalma olup olmadığı hususu, ileride vasiyetnamenin iptali için dava açılmasına sebep olabilir. Bu nedenle, 65 yaş üstü vasiyetname düzenlerken şu hususlara dikkat etmesi önerilir:

• Resmi Vasiyetname Tercih Edilmelidir: Noter huzurunda düzenlenen resmi vasiyetnamelerde, noter tarafından kişinin ayırt etme gücüne sahip olduğu değerlendirildiğinden, iptal riski azalır.
• Sağlık Raporu Alınması: Mirasçılar arasında olası bir hukuki ihtilafı önlemek adına, vasiyetnamenin düzenlendiği sırada kişinin hukuki ehliyete sahip olduğunu gösteren bir sağlık raporu alınması tavsiye edilir. Bu rapor, özellikle ileri yaş nedeniyle zihinsel yeterliliğin sorgulanabileceği durumlarda önemli bir kanıt olacaktır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/5792, K. 2022/6390, T. 31.10.2022 sayılı kararında, noterde düzenlenen bir vasiyetnamenin ehliyetsizlik nedeniyle iptalinin istendiği davada mahkemenin; mirasbırakanın vasiyetname öncesinde ve sonrasında tedavi görüp görmediğini araştırması, doktor raporlarını, hasta müşahede kâğıtlarını ve film grafilerini eksiksiz getirtmesi ve ardından vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte mirasbırakanın fiil ehliyetinin olup olmadığının tespiti için Adli Tıp Kurumundan rapor alması gerektiğini belirtmiştir. Bu araştırma yapılmadan verilen hüküm eksik inceleme nedeniyle bozulmuştur; dolayısıyla düzenleme tarihine ait sağlık kayıtları, iptal davasında ayırt etme gücünün belirlenmesinde doğrudan belirleyici olmaktadır.

1.2. Vasiyetname İçin Sağlık Raporu Zorunlu mu?

Türk Medeni Kanunu’nda vasiyetname düzenlenebilmesi için sağlık raporu alınmasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmamaktadır; kanunun aradığı, vasiyetçinin düzenleme anında ayırt etme gücüne sahip olmasıdır. Bununla birlikte Noterlik Kanunu’nun 72. maddesi noteri, iş yaptıracak kişilerin yeteneğini tamamen öğrenmekle yükümlü kıldığından, noterler uygulamada ileri yaştaki veya sağlık durumu şüphe uyandıran kişilerden işlem öncesinde sağlık raporu isteyebilmektedir. Düzenleme tarihine yakın bir tarihte alınmış ve kişinin hukuki işlem yapmaya ehil olduğunu belirten bir rapor, ileride açılabilecek iptal davasında ayırt etme gücünün ispatını önemli ölçüde kolaylaştırır.

1.3. Hukuki Ehliyetin Kaybedilmesi Halinde Vasiyetname Geçerli midir?

Eğer kişi vasiyetname düzenlediği sırada hukuki ehliyetini kaybetmişse veya ayırt etme gücüne sahip değilse, düzenlenen vasiyetname geçersiz sayılır. Örneğin, bir kişinin vasiyetname hazırladığı sırada akıl sağlığının yerinde olmadığına dair mahkeme kararı veya tıbbi belgeler bulunursa, bu vasiyetname iptal edilebilir.

2. Vasiyetnamede Şekil Şartları

65 yaş üstü vasiyetname düzenlerken hukuki geçerliliği sağlamak adına belirli şekil şartlarına titizlikle uyulması gerekir. Seçilecek vasiyetname türü, ileride ayırt etme gücüne ve imzanın gerçekliğine yönelik itirazlara karşı sağlanacak güvenceyi doğrudan belirler.

2.1. 65 Yaş Üstü Bireylerin Resmi Vasiyetname Düzenlenmesi (En Güvenilir Yöntem)

Resmî vasiyetname, noter, sulh hâkimi veya yetkili memur huzurunda iki tanığın katılımıyla düzenlenir (TMK m. 532) ve 65 yaş üstü vasiyetname düzenlenmesi için en güvenli yöntemdir. Bunun sebepleri şunlardır:

• Ayırt Etme Gücünün Değerlendirilmesi: Noter, kişinin ayırt etme gücüne sahip olduğunu değerlendirebilir.
• Tanık Güvencesi: İki tanık huzurunda düzenlendiği için, ileride iptal davasına konu olma ihtimali azalır.
• Kayıt Altına Alınma: Vasiyetnamenin aslı düzenleyen memur tarafından saklandığından (TMK m. 537) kaybolma veya tahrif edilme riski en aza iner.

2.2. 65 Yaş Üstü Bireyler İçin El Yazılı Vasiyetname Düzenleme Koşulları

El yazılı vasiyetname, kişinin tamamını kendi el yazısıyla yazıp imzaladığı bir vasiyet türüdür (TMK m. 538). Ancak, 65 yaş üstü bireyler için bazı riskler taşımaktadır:

• Ayırt etme gücüyle ilgili şüphe doğabilir.
• İmza ve yazı ile ilgili sahtecilik iddiası ortaya çıkabilir.
• Tarih eksikliği veya yanlış yazımı nedeniyle geçersiz sayılabilir.

Bu riskleri azaltmak için el yazılı vasiyetname hazırlayan 65 yaş üstü bireylerin tanıklar huzurunda imza atması ve mümkünse bir sağlık raporu alması önerilir. Böylece hem imzanın vasiyetçiye ait olduğu hem de düzenleme anındaki ayırt etme gücü ispat edilebilir hale gelir.

2.3. 65 Yaş Üstü Bireylerin Sözlü Vasiyetnamesi (İstisnai Durumlar İçin)

Sözlü vasiyetname yalnızca olağanüstü durumlarda mümkündür (örneğin, ağır hastalık veya doğal afet gibi) (TMK m. 539). 65 yaş üstü bireyler için sözlü vasiyetnamenin kabul edilmesi oldukça zordur, çünkü sonrasında tanıkların mahkemeye başvurarak yazılı hale getirmesi gerekir.

3. Vasiyetnamenin İptali ve Hükümsüzlük Riskleri Nasıl Azaltılır?

Vasiyetnamenin geçerliliğini sağlamak ve olası iptal davası risklerini en aza indirmek için 65 yaş üstü vasiyetname düzenleme sürecinde resmi vasiyetname, sağlık raporu, tanık ve avukat desteğinden oluşan dört adım atılabilir. Bu adımlar şunlardır:

1. Tür Seçimi: Resmi vasiyetname tercih edilmelidir.
2. Sağlık Raporu: Sağlık raporu alınarak kişinin ayırt etme gücü olduğu kanıtlanmalıdır.
3. Tanık veya Noter Huzuru: Tanıklar veya noter huzurunda düzenlenmelidir.
4. Avukat Desteği: Mümkünse bir avukat rehberliğinde hazırlanmalıdır.

65 yaş ve üzeri bireyler, hukuki ehliyetlerini korudukları sürece vasiyetname düzenleyebilirler. Ancak yaşın ilerlemesiyle birlikte bilişsel yetilerin sorgulanabilir olması, bu yaş grubundaki kişilerin vasiyetnamelerinin iptal edilme riskini artırmaktadır. Bu nedenle, 65 yaş üstü bireyler için resmî vasiyetname düzenlenmesi, sağlık raporu alınması ve noter huzurunda işlem yapılması, geçerli ve bozulmayan bir vasiyetname düzenlemek için en etkili yöntemlerdir.

Ayrıca 65 yaş üstü bireylerin vasiyetname haricinde vekaletname ile yapacakları işlemlerde de sağlık raporu alması önemlidir. Aksi halde vekaletin kötüye kullanılması sebebiyle mirasçılar tapu iptal davalarına başvurabilir.

Noterde Vasiyetname Düzenlemek İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Noterde vasiyetname düzenlemek için kimlik belgesi, gerektiğinde sağlık raporu, vasiyetname metni veya talimatı, vasiyet edilecek malvarlığına ilişkin belgeler ve iki tanık gerekir. Vasiyetname, bireyin ölümünden sonra mal varlığının nasıl paylaşılacağını belirleyen tek taraflı bir hukuki işlemdir. Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre, vasiyetnamenin geçerli olması için belirli şekil şartlarına uyulması gerekmektedir.

En güvenli ve hukuki geçerliliği en yüksek olan vasiyetname türü resmi vasiyetname olup, noter huzurunda düzenlenir. Miras bırakanın; noterde vasiyetname düzenlemek için gerekli belgeleri ibraz etmesi gerekmektedir.

1. Noterde Vasiyetname Düzenlemek İçin Hangi Belgeler İstenir?

Noterde vasiyetname düzenlemek isteyen bireyden aşağıdaki belgeler talep edilir. Belgelerin eksiksiz hazırlanması, işlemin tek seferde tamamlanmasını sağlar.

1.1. Kimlik Belgesi

• Geçerli Kimlik: Geçerli bir kimlik kartı, pasaport veya sürücü belgesi ibraz edilmelidir.
• Kimlik Numarası: Kimlik belgesinde kişinin T.C. kimlik numarası yer almalıdır.
• Geçersiz Kimlik: Kimlik belgesi geçerli değilse noter işlemi gerçekleştirmeyebilir.

1.2. Sağlık Raporu (Gerektiğinde)

• Noterin Değerlendirmesi: Noter, vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip olup olmadığını değerlendirmekle yükümlüdür.
• Raporun İstenebileceği Kişiler: 65 yaş üstü veya ciddi sağlık sorunları bulunan bireylerden, ileride iptal davasına konu olmamak için tam teşekküllü bir hastaneden alınmış sağlık raporu istenebilir.
• Raporun İçeriği: Sağlık raporunun özellikle “hukuki işlem yapmaya ehildir” ibaresini içermesi önemlidir.

1.3. Vasiyetname Metni veya Talimatı

• Taslak veya Sözlü Beyan: Vasiyetçi, yazılı bir taslak sunabilir veya noter huzurunda sözlü olarak beyan ederek vasiyetname düzenlenmesini talep edebilir.
• Kimlik Bilgileri: Vasiyet edilen mal varlığı ve mirasçıların kimlik bilgileri belirtilmelidir.
• Malların Detayları: Belirli taşınmaz veya taşınır mallar vasiyet ediliyorsa, bunların detayları açıklanmalıdır.

1.4. Tapu, Araç Ruhsatı ve Banka Hesap Dökümleri (Gerekirse)

• Taşınmazlar: Eğer vasiyetnameye taşınmaz (ev, arsa vb.) dahil edilecekse, ilgili taşınmazın tapu belgesi veya tapu kaydı gereklidir. Eğer taşınmazın tapusu yoksa ya da Osmanlı Tapusu varsa taşınmazın varlığını kanıtlayacak belgelerin sunulması gerekecektir.
• Araçlar: Araçlar vasiyet ediliyorsa, araç ruhsatı bilgileri sunulmalıdır.
• Banka Hesapları: Banka hesaplarının vasiyetnameye eklenmesi isteniyorsa, ilgili hesap bilgileri noter huzurunda beyan edilebilir.

1.5. Noterde Vasiyetname İçin Şahit Gerekli mi?

• İki Tanık Şartı: Türk Medeni Kanunu’na göre, resmî vasiyetname noter huzurunda iki tanık eşliğinde düzenlenir.
• Tarafsızlık: Tanıklar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri arasından seçilemez; vasiyetname ile tanıklara ve yakınlarına kazandırmada bulunulamaz (TMK m. 536).
• Tanıkların Kimliği: Tanıkların kimlik belgeleri ibraz edilmelidir.

2. Noterde Vasiyetname Düzenleme Süreci Nasıl İşler?

Noterde vasiyetname düzenleme süreci, kimlik kontrolüyle başlar ve vasiyetnamenin noterce saklanıp nüfus müdürlüğüne bildirilmesiyle tamamlanır. Süreç şu adımlardan oluşur:

1. Kimlik Kontrolü: Noter tarafından kimlik kontrolü yapılır.
2. Ayırt Etme Gücünün Değerlendirilmesi: Vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı değerlendirilir.
3. İradenin Bildirilmesi: Vasiyetçi, mal varlığını nasıl paylaşmak istediğini sözlü veya yazılı olarak notere bildirir.
4. Metnin Hazırlanması: Noter, vasiyetnameyi hukuka uygun şekilde hazırlar.
5. Okuma, İmza ve Tanıklar Önünde Beyan: Vasiyetçi metni okuyup imzalar ve noter tarih koyarak imzalar; ardından vasiyetçi metnin son arzularını içerdiğini iki tanık önünde beyan eder ve tanıklar vasiyetnameyi imzalar (TMK m. 533–534).
6. Kayıt ve Onay: Noter, vasiyetnameyi kayıt altına alır ve onaylar.
7. Saklama ve Bildirim: Vasiyetnamenin bir sureti noter tarafından saklanır ve nüfus müdürlüğüne bildirilir.

3. Noterde Vasiyetname Ücreti Ne Kadar?

Noterde vasiyetname ücreti sabit bir tutar değildir; Noterlik Kanunu’nun 112. maddesi uyarınca vasiyetname düzenlenmesinden alınacak ücretler, Adalet Bakanlığı tarafından Türkiye Noterler Birliğinin görüşü alınarak düzenlenen Noterlik Ücret Tarifesi ile belirlenir. Tarifede gerekli görülen değişiklikler her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yapıldığından, işlemin yapılacağı yıla ait tutar esas alınır ve kesin tutarın işlemin yapılacağı noterden önceden öğrenilmesi gerekir. Aynı madde emanetlerin saklanması için alınacak ücreti de tarifeye bıraktığından, el yazılı vasiyetnamenin notere saklanmak üzere bırakılması da ayrı bir ücrete tabidir.

Vasiyetnamenin avukat desteğiyle hazırlanması halinde avukatlık ücreti, noter ücretinden ayrı olarak doğar. Sağlık raporu alınması gerekiyorsa raporu veren sağlık kuruluşunun ücreti de toplam maliyete eklenir.

Noterde vasiyetname düzenlemek isteyen kişilerin kimlik belgesi, sağlık raporu (gerektiğinde), vasiyet içeriğine dair bilgi ve ilgili mal varlığına dair belgeleri ibraz etmesi gerekmektedir. Resmi vasiyetname, noter huzurunda ve iki tanık eşliğinde düzenlendiğinden en güvenli vasiyet türüdür. Şekil şartlarına uygun olarak düzenlenen noter onaylı vasiyetname, iptal edilme ihtimali en düşük olan vasiyetname türüdür.

Vasiyetnamenin Geri Alınması, Tamamlanması ve Değiştirilmesi

Vasiyetname tek taraflı irade beyanı ile kurulduğundan dolayı miras bırakan her zaman vasiyetnamesini değiştirebilir, tamamlayabilir veya geri alabilir. Bu imkân, vasiyetnamenin sözleşmelerden ayrılan en önemli özelliklerinden biridir ve mirasbırakanın sağlığında hiçbir kişiye bağlı kalmaksızın son arzularını güncellemesine olanak tanır.

1. Vasiyetname Nasıl Değiştirilir veya Tamamlanır?

Vasiyetname tamamlanana kadar vasiyetçi vasiyetname üzerinde her türlü değişikliği yapabilir; vasiyetname, vasiyetçinin metni imzalaması ile tamamlanır. Vasiyetname tamamlandıktan sonra ise el yazısı ile yapılan değişikliklerin altına tarih ve imza eklenmeli ve değişiklik vasiyetnamenin bütünüyle uyum göstermelidir.

2. Vasiyetname Nasıl Geri Alınır?

Ayrıca vasiyetname miras bırakan tarafından her zaman geri alınabilir. Vasiyetçi yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnamesinden dönebilir ve onu yok edebilir. Geri alma yolları şunlardır:

• Yeni Vasiyetname ile Dönme: Eğer miras bırakan önceki vasiyetnamesini tamamen değiştiriyorsa önceki vasiyetnamenin tamamen geçersiz olduğunu yeni vasiyetnamede belirtmelidir. Aksi takdirde iki vasiyetnamenin metinleri karşılaştırılır ve zımni dönme olup olmadığı araştırılır.
• Vasiyetnamenin Yok Edilmesi: Mirasbırakan, vasiyetnameyi yırtmak veya yakmak gibi yollarla yok ederek de ondan dönebilir.
• Sonradan Yapılan Tasarruf: Mirasbırakanın belirli bir malı vasiyet ettikten sonra o malı satması veya bağışlaması gibi, önceki tasarrufla bağdaşmayan işlemler de o mal bakımından vasiyetten dönme sonucunu doğurur.

Vasiyetnamenin geri alınması mutlaka ilk vasiyetnamenin şekline tabi değildir. Resmi bir vasiyetname el yazısı bir vasiyetname ile geri alınabilir.

Vasiyetname Kaç Yıl Geçerlidir?

Resmi ve el yazılı vasiyetnamenin kanunda öngörülmüş bir geçerlilik süresi yoktur; bu vasiyetnameler mirasbırakan tarafından geri alınmadıkça veya iptal edilmedikçe, düzenlenmesinin üzerinden kaç yıl geçerse geçsin geçerliliğini korur. Vasiyetname mirasbırakanın ölümüyle hüküm doğurduğundan, düzenlenme tarihi ile ölüm tarihi arasında uzun bir süre bulunması vasiyetnamenin geçerliliğini etkilemez. Ancak bu süre içinde vasiyet edilen malın satılması veya mirasbırakanın yeni bir vasiyetname yapması gibi gelişmeler, vasiyetnamenin ilgili hükümlerini etkisiz hale getirebilir.

Sözlü vasiyetname bakımından ise durum farklıdır. Sözlü vasiyetname, mirasbırakan için sonradan diğer vasiyetname şekillerine başvurma imkânı doğduğunda bu tarihten itibaren bir ay geçmekle kendiliğinden hükümsüz olur. Vasiyetnamenin açılmasından sonra işleyen iptal ve tenfiz davası süreleri ise vasiyetnamenin geçerlilik süresi değil, bu davaların açılabileceği sürelerdir.

Vasiyetnamenin Geçersizliği Hangi Hallerde Söz Konusu Olur?

Vasiyetname; yokluk, mutlak butlan, kanun gereği kendiliğinden sonradan hükümsüz hale gelme veya iptal sebeplerinden birinin varlığı halinde geçersiz olur. Miras hükümleri incelendiğinde ölüme bağlı tasarruflara ilişkin iki tür hükümsüzlüğün düzenlendiği görülmektedir. İptal ve kanun gereği hükümsüzlük haricinde sık karşılaşılmasa da yokluk ve butlan ile de sakat olabilir; bu durumda vasiyetname baştan itibaren hüküm doğurmaz.

1. Yokluk

Kişide vasiyetname yapma iradesi bulunmuyorsa işlemde kurucu unsur yoktur. Örnek olarak üçüncü bir şahıs miras bırakan yerine vasiyetname düzenlemesi yapmıştır veya vasiyetçi vasiyetname düzenlemekten sonradan vazgeçmiştir. Durumun belirlenmesi için tespit davası açılabilir.

2. Mutlak Butlan

Vasiyetnamenin içeriğinden her türlü yorum yolları kullanılmasına rağmen bir sonuç alınamaması, vasiyetçinin şekil şartlarına hiç önem vermemesi, tasarrufun içeriğinin gerçekleşmesinin mümkün olmaması gibi hallerde vasiyetname mutlak butlanla sakatlanmıştır. Mutlak butlan, vasiyetnamenin baştan itibaren hiç hüküm doğurmaması sonucunu doğurur.

3. Kanun Gereği Kendiliğinden Sonradan Hükümsüz Hale Gelme

Vasiyetname yapıldığı anda geçerlidir. Fakat sonradan kanundan dolayı geçersiz hale gelmiş olabilir. Mesela miras bırakanın sonradan yapacağı bir tasarruf işlemi ile önce yaptığı vasiyetnameyi geri alması, geciktirici şartın gerçekleşmemiş olması, işlem temelinin ortadan kalkması gibi sebepler vasiyetnameyi geçersiz hale getirir.

Mirasbırakanın vasiyetname ile lehine tasarrufta bulunduğu eşinden boşanması da bu sonucu doğurur; boşanan eşler, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça, boşanmadan önce yapılan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine tanınan hakları ileri süremez (TMK m. 181/2). Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölür, davaya mirasçılardan biri tarafından devam edilir ve davalı eşin kusuru ispatlanırsa da aynı hüküm uygulanır.

4. Hangi Durumlarda Vasiyetnamenin İptali İçin Dava Açılabilir?

Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesi uyarınca ehliyetsizlik, irade sakatlığı, içeriğin hukuka veya ahlaka aykırılığı ve şekil eksikliği hallerinde vasiyetnamenin iptali için dava açılabilir. Eğer bir vasiyetname aşağıdaki nedenlerden biriyle düzenlenmişse, iptali için dava açılabilir:

1. Vasiyetçi ayırt etme gücüne sahip değilse (örneğin, vasiyet düzenlerken akıl hastalığı varsa).
2. Şekil şartlarına uyulmamışsa (örneğin, bilgisayarda yazılan bir vasiyetname geçersizdir).
3. Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa.
4. İçeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlaka aykırıysa.

Vasiyetnamenin mirasçıların saklı paylarını ihlal etmesi ise bir iptal sebebi değildir; bu durumda saklı paylı mirasçılar tasarrufun tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümünün tenkisini dava edebilir (TMK m. 560). Vasiyetnamenin kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olması ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmaması hâlinde ise vasiyetname iptal davasına gerek kalmaksızın hükümsüz kalır; tazminat isteme hakkı saklıdır (TMK m. 543).

İptal sebeplerinden biri ortaya çıktığında, mirasçılar veya ilgililer vasiyetnamenin iptali davası açabilirler. Geçersizlik türleri ve sonuçları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Hukuken Vasiyetname Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Vasiyetname geçerlilik şartları için vasiyetçinin ehliyeti, vasiyetnamenin kanuni şekle uygun düzenlenmesi ve içeriğin hukuka ve ahlaka uygun olması olmak üzere üç temel koşul sağlanmalıdır. Bu şartlar şunlardır:

1. Vasiyetçinin ehliyeti (hukuki ehliyet şartı)
2. Vasiyetnamenin geçerli bir şekilde düzenlenmesi (şekil şartları)
3. Vasiyetnamenin hukuka ve ahlaka uygun olması (içerik şartları)

Bu şartlar yerine getirilmediğinde, vasiyetname iptal edilebilir veya hükümsüz sayılabilir. Her şart aşağıda ayrı başlık altında açıklanmaktadır.

1. Vasiyet Ehliyeti (Hukuki Ehliyet Şartı)

Vasiyetname düzenleyebilmek için yaş, ayırt etme gücü ve gerektiğinde sağlık raporuyla desteklenen hukuki ehliyet şartları sağlanmalıdır. Bu şartlar şunlardır:

• Yaş Şartı: Vasiyetçi en az 15 yaşını doldurmuş olmalıdır (TMK m. 502).
• Ayırt Etme Gücü: Vasiyetçi akıl sağlığı yerinde ve bilinçli hareket etme yetisine sahip olmalıdır. Akıl hastalığı, demans, alkol veya uyuşturucu etkisi altındaki bireylerin vasiyetnameleri geçersiz sayılabilir.
• Sağlık Raporu (Gerekirse): Özellikle 65 yaş ve üzerindeki bireyler veya zihinsel sağlık problemi olduğu iddia edilen kişiler için sağlık raporu alınması önerilir.

Eğer bir kişi vasiyet düzenlerken ayırt etme gücünü kaybetmişse, vasiyetname geçerlilik şartları sağlanmamış olur ve bu vasiyetname hukuken geçersiz sayılabilir. Ayırt etme gücü düzenleme anına göre değerlendirildiğinden, vasiyetnamenin yapıldığı tarihteki sağlık durumunun belgelenmesi ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda belirleyici olur.

1.1. Vasiyetname Düzenleme Yaşı: Vasiyetname Kaç Yaşında Yapılabilir?

Türk Medeni Kanunu’nun 502. maddesi uyarınca vasiyetname, ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş olan herkes tarafından yapılabilir; kanunda bir üst yaş sınırı bulunmamaktadır. 15 yaşını doldurmamış bir kişinin yaptığı vasiyetname, ayırt etme gücü bulunsa dahi vasiyet ehliyeti bulunmadığından geçersizdir. Vasiyet ehliyeti için ergin olmak aranmadığından, 15 ile 18 yaş arasındaki kişiler de yasal temsilcilerinin iznine ihtiyaç duymaksızın vasiyetname düzenleyebilir.

1.2. Kısıtlı Kişiler Vasiyetname Yapabilir mi?

Kısıtlanmış (vesayet altındaki) bir kişi, vasiyetnameyi düzenlediği anda ayırt etme gücüne sahipse vasiyetname yapabilir; bunun için vasisinin veya vesayet makamının izni gerekmez (TMK m. 16, 502). Vasiyet ehliyeti için kanunun aradığı şartlar ayırt etme gücü ve 15 yaşın doldurulmasıdır; kısıtlılık kararı tek başına vasiyet ehliyetini ortadan kaldırmaz. Ancak akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlanmış kişilerde düzenleme anında ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı, iptal davasında sıklıkla tartışma konusu olduğundan bu durumun sağlık raporuyla belgelenmesi önem taşır.

2. Vasiyetname Şekil Şartları (Vasiyetnamenin Düzenlenme Biçimi)

Vasiyetnamenin geçerli olması için belirli şekil şartlarına uygun olması gerekir; TMK’ya göre vasiyetname resmi, el yazılı veya sözlü olmak üzere üç farklı şekilde düzenlenebilir. Her şekil için aranan başlıca unsurlar şunlardır:

2.1. Resmi Vasiyetname

• Makam: Noter huzurunda düzenlenir (TMK m. 532).
• Tanık: İki tanık huzurunda imzalanmalıdır.
• Güvence: Noter tarafından kayıt altına alındığından kaybolma veya tahrif edilme riski düşüktür.

2.2. El Yazılı Vasiyetname

• El Yazısı ve İmza: Vasiyetçi tamamını kendi el yazısıyla yazmalı ve imzalamalıdır (TMK m. 538).
• Tarih: Tarih açıkça belirtilmelidir.
• Geçersiz Yöntemler: Bilgisayar veya daktilo ile yazılan vasiyetnameler geçersizdir.

2.3. Sözlü Vasiyetname (Sadece Olağanüstü Durumlarda)

• Olağanüstü Durum: Sadece savaş, doğal afet veya ölüm tehlikesi gibi olağanüstü durumlarda geçerlidir (TMK m. 539).
• Tanıklar ve Mahkeme: İki tanık huzurunda sözlü olarak beyan edilir ve tanıklar bunu yazılı hale getirerek mahkemeye sunar.

Şekil şartlarına uyulmaması halinde vasiyetname geçerlilik şartlarına aykırılıktan vasiyetname iptal edilebilir. Bu nedenle seçilen türün kendine özgü şartları, düzenleme anında eksiksiz yerine getirilmelidir.

3. İçerik Şartları (Hukuka ve Ahlaka Uygunluk)

Bir vasiyetnamenin içeriği hukuka uygun olmalıdır. TMK kapsamında içerik açısından vasiyetname geçerlilik şartlarına bağlıdır:

1. Kanuna ve ahlaka aykırı olmamalıdır: Hukuka veya kamu düzenine aykırı hükümler geçersizdir. Örneğin, mirasçıya belirli bir kişiyi evlenmeye zorlama şartı konulamaz.
2. Mirasçının saklı payına zarar vermemelidir: TMK’ya göre, belirli mirasçılar (eş, çocuklar, anne-baba) saklı paylı mirasçılar olarak korunmuştur. Vasiyetnamenin, saklı payları ihlal etmesi halinde, mirasçılar tenkis davası açabilir.
3. Vasiyet edilen mal açıkça belirtilmelidir: Belirsiz veya çelişkili ifadeler, vasiyetin yerine getirilmesini zorlaştırabilir.
4. Mirasçı veya vasiyet alacaklıları net bir şekilde belirtilmelidir: “Tüm mal varlığımı hayır kurumlarına bırakıyorum” gibi genel ifadeler yerine, kurum veya kişilerin açık adı yazılmalıdır.

İçerik açısından hukuka aykırı maddeler geçersiz sayılabilir veya iptal davasına konu olabilir. İçerikteki bir hükmün geçersizliği, kural olarak vasiyetnamenin diğer hükümlerini etkilemez; ancak geçersiz hüküm vasiyetnamenin bütünüyle bağlantılıysa sonuç ayrıca değerlendirilir.

3.1. Vasiyetname Şarta Bağlı Yapılabilir mi?

Mirasbırakan, vasiyetnamedeki tasarruflarını bir koşula bağlayabilir veya lehine tasarruf yaptığı kişiye bir yükleme getirebilir (TMK m. 515). Örneğin bir taşınmazın, lehine tasarruf yapılan kişinin belirli bir eğitimi tamamlaması koşuluyla bırakılması veya bir malın, gelirinin bir kısmının bir hayır kurumuna verilmesi yüklemesiyle vasiyet edilmesi mümkündür. Ancak TMK m. 515 uyarınca hukuka veya ahlaka aykırı koşullar ve yüklemeler, ilişkin bulundukları tasarrufu geçersiz kılar ve bu durum TMK m. 557 uyarınca bir iptal sebebidir; anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici nitelikteki koşullar ve yüklemeler ise yok sayılır.

4. Vasiyetname Geçerlilik Şartlarının Özeti

Vasiyetname, hukuken bağlayıcı bir belgedir ve mirasçılar ile ilgili kişilerin buna uyması zorunludur. Vasiyetin yerine getirilmemesi durumunda, vasiyet alacaklıları mahkemeye başvurarak icra ve dava yollarını kullanabilirler; ayrıca vasiyetin bilinçli olarak yerine getirilmemesi, mirasçılar için hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle, mirasçıların vasiyeti yerine getirmemesi halinde vasiyet alacaklıları hukuki süreç başlatarak haklarını talep edebilirler.

Bir vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için vasiyetname geçerlilik şartlarının sağlanması gerekir. Vasiyetnamenin geçerliliği, ileride ortaya çıkabilecek miras ihtilaflarını önlemek adına büyük önem taşır. Bu nedenle, resmi vasiyetname düzenlenmesi ve hukuki danışmanlık alınması önerilir.

Vasiyetname geçerlilik şartlarına uymayan vasiyetnameler iptal edilebilir veya hükümsüz sayılabilir. Bu nedenle, vasiyetnamenin hukuka uygun olarak hazırlanması ve resmi merciler nezdinde kayıt altına alınması büyük önem taşımaktadır.

Vasiyetnamenin İptali Sebepleri Nelerdir?

Vasiyetnamenin iptali sebepleri Medeni Kanun’un 557. maddesinde ehliyetsizlik, irade bozukluğu, içeriğin hukuka ve ahlaka aykırılığı ve şekil eksikliği olmak üzere 4 bent olarak sayılmıştır. Bu sebeplerden birinin varlığı, vasiyetnamenin kendiliğinden değil, açılacak bir iptal davası sonucunda ortadan kalkmasına yol açar.

1. Ehliyetsizlik

Vasiyetname yapacak kişi ayırt etme gücüne sahip olmalı ve 15 yaşını tamamlamış olmalıdır. Bu şartları taşımayan kişinin yaptığı vasiyetname, ehliyetsizlik sebebiyle iptal edilebilir.

2. İrade Bozukluğu

Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yapılan vasiyetnameler geçersizdir. İrade bozukluğu halinde vasiyetname, mirasbırakanın gerçek iradesini yansıtmadığı için iptal davasına konu olur.

3. Vasiyetname İçeriğinin Hukuka ve Ahlaka Aykırı Olması

Eğer bir vasiyetnamenin içeriği veya tasarrufa bağlanan koşullar ve yüklemeler hukuka ve ahlaka aykırı ise vasiyetname iptal ile sakattır. Ahlaka ve hukuka aykırılığı değerlendirirken tasarruf yapıldığı andaki ahlak ve hukuk kuralları dikkate alınır.

4. Şekil Eksikliği

Vasiyetname kanunda sayılan şekil şartlarını taşımıyorsa bu bir iptal sebebidir. Şekil eksikliği genelde el yazısı vasiyetnamelerde söz konusu olmaktadır.

Vasiyetname Nasıl Açılır?

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve sulh hâkimi tarafından teslimden itibaren bir ay içinde açılarak ilgililere okunur (TMK m. 595–596). Vasiyetnameyi düzenleyen veya saklayan memur ile vasiyetnameyi saklayan veya bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez vasiyetnameyi sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür. Açılış için bilinen mirasçılar ve ilgililer çağrılır ve vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği, mirasta hak sahibi olanlara tebliğ edilir (TMK m. 597).

Vasiyetnamenin açılması, vasiyetnamenin geçerliliği hakkında bir karar niteliği taşımaz. Açılış aşamasında sulh hâkimi vasiyetnamenin geçerli olup olmadığını incelemez; geçerliliğe ilişkin itirazlar iptal davasında ileri sürülür. Bununla birlikte vasiyetnamenin açılması ve ilgililere tebliğ edilmesi, iptal davası ve tenfiz davası sürelerinin başlangıcı bakımından belirleyicidir.

1. Vasiyetname Varsa Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Vasiyetname varsa miras paylaşımı, vasiyetnamenin açılmasından sonra vasiyetnamedeki tasarruflar ile yasal mirasçıların saklı payları birlikte gözetilerek yapılır. TMK m. 598 uyarınca mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Belirli mal bırakılan vasiyet alacaklıları ise mirasçı olmadıklarından, kendilerine bırakılan malın devrini mirasçılardan ister; mal devredilmezse vasiyetnamenin tenfizi davası açılır.

Vasiyetnamenin kapsamı dışında kalan terekenin paylaşımı yasal miras hükümlerine göre yapılır. Vasiyetname saklı payları ihlal ediyorsa, saklı paylı mirasçıların açacağı tenkis davası sonucunda paylaşım saklı paylara uygun hale getirilir.

2. Mirasçılar Vasiyetnameye İtiraz Edebilir mi?

Mirasçılar, vasiyetnamenin açılmasından sonra atanmış mirasçılara mirasçılık belgesi verilmesine itiraz edebilir ve vasiyetnamenin geçersizliğini ileri sürmek için iptal davası açabilir. Bu itiraz, tasarrufun kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde yapılır ve atanmış mirasçılara belge verilmesini engeller; ancak TMK m. 598 uyarınca ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklı olduğundan itiraz vasiyetnameyi ortadan kaldırmaz. Vasiyetnamenin hükümden düşmesi için kanundaki iptal sebeplerinden birine dayanılarak süresi içinde iptal davası açılması, saklı pay ihlali halinde ise tenkis davası açılması gerekir.

Vasiyet Yerine Getirilmezse Ne Olur?

Geçerli bir vasiyet yerine getirilmezse vasiyet alacaklıları mahkemeye başvurarak vasiyetin tenfizini isteyebilir, icra takibi başlatabilir ve koşulları varsa tazminat talep edebilir; vasiyetnameyi gizleyen veya yok eden kişi ayrıca cezai sorumlulukla karşılaşabilir. Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre, geçerli bir vasiyetname düzenlendiğinde mirasçılar ve diğer ilgili kişiler bu vasiyete uygun hareket etmekle yükümlüdür.

Ancak bazı durumlarda vasiyet yerine getirilmezse mirasçılar tarafından ihlal edilmiş sayılır. Bu tür durumlarda, hukuki yaptırımlar devreye girer ve vasiyetin yerine getirilmesi için çeşitli yasal yollar bulunmaktadır.

1. Vasiyetin Yerine Getirilmemesi Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Vasiyetnamenin yerine getirilmemesi; mirasçıların vasiyete uymaması, vasiyetnamenin gizlenmesi, iptal davasıyla sürecin geciktirilmesi veya vasiyet alacaklılarının hak talep etmemesi hallerinde ortaya çıkabilir. Bu durumlar şunlardır:

1. Mirasçıların veya İlgililerin Vasiyete Uymaması: Mirasçılar, vasiyetnamenin içeriğini yerine getirmek istemeyebilir. Vasiyet edilen mal varlığı, vasiyet edilen kişiye devredilmeyebilir.
2. Vasiyetnamenin Saklanması veya Gizlenmesi: Vasiyetnamenin bazı mirasçılar tarafından bilinçli olarak gizlenmesi veya yok edilmesi mümkündür.
3. Vasiyetin Hükümsüz Sayılması İçin Hukuki Süreç Başlatılması: Bazı mirasçılar, vasiyetnamenin iptali için dava açabilir ve süreci geciktirebilir.
4. Vasiyetin Yerine Getirilmesi İçin Yasal İşlemlerin Başlatılmaması: Vasiyet alacaklıları (vasiyetle menfaat sağlanan kişiler) haklarını talep etmezse, vasiyet fiilen uygulanmayabilir.

2. Vasiyet Yerine Getirilmezse Başvurulacak Hukuki Yollar Nelerdir?

Vasiyet yerine getirilmezse vasiyetnamenin açılması ve ilanı, iptal davasının sonucunun beklenmesi, vasiyetin zorla yerine getirilmesi ve mahkemeye başvurma yollarına başvurulabilir. Bu yollar aşağıda sırasıyla açıklanmaktadır.

2.1. Vasiyetnamenin Açılması ve İlanı

Vasiyetnamenin sulh hâkimi tarafından açılarak ilgililere bildirilmesi gerekmektedir. TMK m. 595 uyarınca mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir; TMK m. 596 uyarınca tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılıp ilgililere okunur ve TMK m. 597 uyarınca hak sahiplerine tebliğ edilir. Eğer mirasçılar veya ilgili kişiler, vasiyetnamenin açılmasına rağmen vasiyet yerine getirilmezse hukuki yollar devreye girer.

2.2. Vasiyetin İptali Davası

Vasiyetnameye uymayan mirasçılar, vasiyetnamenin geçersiz olduğunu iddia ederek vasiyetin iptali davası açabilirler. Ancak bu dava yalnızca belirli hukuki nedenlere dayandırılabilir:

• Vasiyetçinin ayırt etme gücünün olmaması
• Vasiyetin baskı, tehdit veya hile ile düzenlenmiş olması
• Vasiyetin yasal şekil şartlarına uygun olmaması

Eğer mahkeme, vasiyetin geçerli olduğuna karar verirse, mirasçıların vasiyeti yerine getirmesi zorunlu hale gelir. Reddi miras yapan mirasçının bu davayı açma hakkı yoktur.

2.3. Vasiyetin Zorla Yerine Getirilmesi (Terekenin Taksimi ve Tescili)

Türk Medeni Kanunu’nun 600. maddesi uyarınca vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir; mirasçılar vasiyetnameye uymayı reddederse vasiyet alacaklıları bu hakkı dava yoluyla kullanır. Başvurulabilecek yollar şunlardır:

• Mirasçıların Rızasıyla Devir: Mirasçılar vasiyeti gönüllü olarak yerine getirirse, vasiyetle belirlenen taşınmazın ilgili kişiye devri tapu sicil müdürlüğünde yapılabilir.
• Teslim veya Devir Davası: Mirasçılar rıza göstermezse vasiyet alacaklısı, vasiyet edilen malın teslimini veya hakkın devrini dava edebilir; vasiyet konusu bir davranış ise yerine getirilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilir (TMK m. 600).
• İcra Takibi: Vasiyet konusu bir miktar para ise alacak icra takibi yoluyla da istenebilir.

2.4. Vasiyetin Yerine Getirilmesi İçin Mahkemeye Başvurma

Mirasçılar vasiyete uygun hareket etmez ve vasiyet yerine getirilmezse vasiyet alacaklıları vasiyetin ifası (tenfizi) davası açabilir; saklı payları zedelenen mirasçılar ise vasiyete karşı mirasın tenkisi davası açabilir. Bu davalar şunlardır:

• Vasiyetin İfası Davası: Vasiyetnamenin uygulanmasını zorunlu hale getiren mahkeme kararının alınmasını sağlar.
• Tenkis Davası: Eğer vasiyet, saklı paylı mirasçıların (örneğin çocukların) zorunlu miras paylarını ihlal ediyorsa, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir (TMK m. 560).

3. Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Nedir?

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın vasiyetname ile atadığı ve mirasbırakanın son arzularının uygulanmasını sağlamakla görevli olan, fiil ehliyetine sahip kişidir (TMK m. 550). Görev, vasiyeti yerine getirme görevlisine sulh hâkimi tarafından bildirilir; bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Görevli, TMK m. 552 uyarınca terekenin listesini düzenlemek, terekeyi yönetmek, tereke alacaklarını tahsil edip borçlarını ödemek, vasiyetleri yerine getirmek ve terekenin paylaşılması için plan hazırlamakla görevli ve yetkilidir.

Vasiyetnamede bir yerine getirme görevlisi atanması, vasiyetin mirasçıların iradesine bırakılmadan uygulanmasını kolaylaştırır. Özellikle mirasçılar arasında uyuşmazlık beklenen veya terekenin karmaşık olduğu hallerde bu atama, vasiyetin yerine getirilmemesi riskini önemli ölçüde azaltır.

4. Vasiyet Yerine Getirilmezse Uygulanacak Yaptırımlar Nelerdir?

Eğer bir mirasçı veya ilgili kişi vasiyetin uygulanmasını bilinçli olarak engellerse, hukuki yaptırımlar, tazminat davaları ve cezai sorumlulukla karşılaşabilir. Bu yaptırımlar şunlardır:

1. Hukuki Yaptırımlar: Mahkeme, vasiyetnamenin zorla uygulanmasına karar verebilir. Mirasçılar, vasiyet edilen malları devretmek zorunda kalabilir.
2. Tazminat Davaları: Eğer mirasçılar, vasiyet alacaklılarının haklarını bilinçli olarak ihlal ederse, maddi ve manevi tazminat davaları açılabilir. Ele geçen vasiyetnameyi ölümü öğrenir öğrenmez sulh hâkimine teslim etmeyen kişi de bu yüzden doğacak zarardan sorumludur (TMK m. 595).
3. Cezai Sorumluluk: Vasiyetnamenin gizlenmesi, yok edilmesi veya değiştirilmesi hukuka aykırıdır ve cezai sorumluluk doğurabilir. Türk Ceza Kanunu’na göre gerçek bir resmi belgeyi bozan, yok eden veya gizleyen kişi iki yıldan beş yıla kadar (TCK m. 205), gerçek bir özel belgeyi bozan, yok eden veya gizleyen kişi ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası (TCK m. 208) ile cezalandırılır.
4. Mirastan Yoksunluk: Mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıran veya bozan kişi, TMK m. 578 uyarınca mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak da edinemez.

Vasiyetname, hukuken bağlayıcı bir belgedir ve mirasçılar ile ilgili kişilerin buna uyması zorunludur. Vasiyetin yerine getirilmemesi durumunda, vasiyet alacaklıları mahkemeye başvurarak icra ve dava yollarını kullanabilirler. Ayrıca, vasiyetin bilinçli olarak yerine getirilmemesi, mirasçılar için hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle, vasiyet yerine getirilmezse vasiyet alacaklıları hukuki süreç başlatarak haklarını talep edebilirler.

Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir?

Vasiyetnamenin iptali davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati olan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılan ve kabulü halinde vasiyetnameyi geriye dönük olarak ortadan kaldıran yenilik doğuran bir davadır. Vasiyetname ancak açılacak bir iptal davası ile geçersiz hale gelir; mevcut eksiklikler tasarrufu kendiliğinden geçersiz hale getirmez.

Vasiyetnamenin iptali davası yenilik yaratan bir davadır. Bu dava ile vasiyetnamenin kaldırılması mahkemeden istenir. Karar verildiği takdirde vasiyetname geriye dönük olarak ortadan kalkar.

1. Vasiyetnamenin İptali İçin Gerekçeler Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname; hukuka aykırılık, ehliyet sorunu ve zorlama veya aldatma gerekçeleriyle iptal edilebilir. Vasiyetnamenin iptali için çeşitli gerekçeler bulunabilir:

• Vasiyetnamenin Hukuka Aykırılığı: Vasiyetname, medeni kanun hükümlerine, kamu düzenine veya ahlaka aykırı olamaz. Eğer vasiyetname, yasa ile belirlenen şekil şartlarına aykırı olarak düzenlendiyse, geçersiz sayılabilir.
• Vasiyetnamenin İptali İçin Ehliyet Sorunu: Vasiyetnameyi düzenleyen kişinin, vasiyetname yapabilme ehliyetine sahip olmaması da iptal sebebi oluşturur. Miras bırakan kişi vasiyetnameyi düzenlerken ayırt etme gücüne sahip değilse veya on beş yaşını doldurmamışsa, vasiyetname iptal edilebilir; kısıtlı olmak ise ayırt etme gücü bulunduğu sürece tek başına iptal sebebi değildir (TMK m. 502, 557).
• Zorlama veya Aldatma: Vasiyetname, zorlama, tehdit veya aldatma altında yapıldıysa, bu durum vasiyetnamenin iptali için geçerli bir neden teşkil eder.

2. Vasiyetnamenin İptali Davasında Görevli Mahkeme Hangisidir?

Vasiyetnamenin iptali davası, Asliye Hukuk Mahkemesi’nde görülür. İptal davası, vasiyetin geçerli olup olmadığının tespit edilmesini sağlamak amacıyla açılır ve mirasçıların veya vasiyet alacaklılarının talebiyle gündeme gelir. Vasiyetnamenin iptali davası, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 11. maddesi ve TMK m. 576 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır; bu yetki kesin yetkidir, dolayısıyla dava vasiyetnamenin düzenlendiği yer mahkemesinde açılamaz.

3. Vasiyetnamenin İptali İçin Süre Ne Kadardır?

Davacının iptal sebebini ve vasiyetnamenin varlığını ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde iptal davasını açması gerekir. Bu süre kural olarak vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Ayrıca vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan kötü niyetli davalılara karşı 20 yıl geçmekle dava açma hakkı düşer.

Hükümsüzlük, bu süreler geçtikten sonra da def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 559); süresinde iptal davası açmamış bir mirasçı, vasiyet alacaklısının açtığı tenfiz davasında vasiyetnamenin hükümsüzlüğünü savunma olarak öne sürebilir. Vasiyetnamenin açılması ise geçerliliği hakkında bir karar değildir; sulh hâkimi vasiyetnameyi geçerli olup olmadığına bakılmaksızın açar (TMK m. 596). Eğer vasiyetname iptal edilirse, vasiyetnamedeki hükümler geçersiz hale gelir ve yasal miras düzeni geçerli olur. Yasal mirasçılar miras intikali işlemlerine başlayabilir.

Vasiyetnamenin iptali için kanunda bir aylık bir dava süresi öngörülmemiştir. Uygulamada iptal süresiyle karıştırılan bir aylık süre, mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin tasarrufa, mirasçıların veya başka vasiyet alacaklılarının kendilerine bildirilmesinden başlayarak itiraz edebilecekleri süredir; bu süre içinde itiraz edilmezse lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir (TMK m. 598). Bu bir aylık sürenin kaçırılması iptal davası açma hakkını ortadan kaldırmaz; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır ve dava TMK m. 559’daki süreler içinde açılabilir.

4. İptal Davasında Talep Edilebilecek Sonuçlar Nelerdir?

Vasiyetnamenin iptali davası sonucunda, mahkeme vasiyetin hükümsüz olduğuna karar verebilir. Bu durumda, mirasbırakanın malvarlığı, yasal mirasçılara göre paylaşılır. Ancak, vasiyetin iptali davası, yalnızca vasiyetnameyi etkiler, mirasçıların birbirleriyle olan ilişkisini etkilemez.

Mahkeme, vasiyetnamenin iptalini onaylarsa, bu durum, mirasçılara veya diğer vasiyet alacaklılarına, yasal haklarına uygun şekilde sahip olmalarını sağlar. Vasiyetnamenin iptali davası, mirasçılar veya diğer ilgili kişiler tarafından açılabilen ve vasiyetnamenin geçersiz sayılması amacı güden bir davadır. Vasiyetnamenin geçerliliği, yasal düzenlemelere, şekil şartlarına, hukuka ve ahlaka uygunluğuna bağlıdır.

Vasiyetnamenin Tenfizi Davası Nedir?

Vasiyetnamenin tenfizi davası, vasiyetnamenin açılması, itiraz edilmemesi veya yapılan itirazların sonuçsuz kaldığının tespit edilmesini sağlayan bir hukuki süreçtir. Bu dava, bir ayni hakkın doğrudan geçirilmesini sağlamaz, sadece vasiyetnamenin kesinleştiğini ve uygulanabilir olduğunu belirler.

Vasiyetnamenin açılmasının ardından, iptali için öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre işlemeye başlar. Eğer vasiyetnamenin iptali için dava açılmışsa, bu davanın sonucu beklenmeden tenfiz davasında karar verilmesi hukuka aykırı olur. Yargıtay kararında da belirtildiği gibi, vasiyetnamenin açılmasına ilişkin işlemler tamamlanmadan ve tüm mirasçılara tebligat yapılmadan tenfiz davasının sonuçlandırılması eksik inceleme anlamına gelir ve bozma sebebidir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/9886, K. 2017/16965, T. 04.12.2017 sayılı kararında, vasiyetnamenin açılmasına karar verilmiş olmasına rağmen gerekçeli kararın yalnızca iki mirasçıya tebliğ edildiği ve kararın kesinleştirilmediği bir tenfiz davasında, vasiyetnamenin açılması dosyasının henüz derdest dava hükmünde olduğunu belirtmiştir. Daire, vasiyetname usulünce açılıp okunma kararı kesinleştikten sonra iptal için bir yıllık hak düşürücü sürenin işlemeye başlayacağını vurgulamış; mahkemenin açılma dosyasının kesinleşmesini bekletici mesele yapması gerekirken tenfize karar vermesini eksik inceleme sayarak hükmü bozmuştur.

1. Vasiyetnamenin Tenfizi Davasının Amacı Nedir?

Vasiyetnamenin tenfizi davası, Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından açılan vasiyetnamenin tebliğ işlemlerinin tamamlandığını, itiraz edilmediğini veya itirazların reddedildiğini ve kesinleştiğini tespit etmek için açılır. Davanın tespit ettiği hususlar şunlardır:

• Tebliğ: Tebliğ işlemlerinin tamamlandığını,
• İtiraz: İtiraz edilmediğini veya yapılan itirazların reddedildiğini,
• Kesinleşme: Vasiyetnamenin kesinleştiğini.

2. Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında Hukuki Süreç Nasıl İşler?

Tenfiz süreci, vasiyetnamenin açılması ve tebliğinden sonra bir yıllık iptal süresinin beklenmesi ve vasiyet alacaklısının malın devrini veya tescilini talep etmesiyle ilerler. Süreç şu adımlardan oluşur:

1. Tebliğ: Vasiyetnamenin açılması kararı verildikten sonra ilgili mirasçılara tebliğ edilir.
2. Bekleme: İptal davası açma süresi olan 1 yıl beklenir.
3. Başvuru: Eğer bu süre içinde iptal davası açılmazsa veya açılan dava reddedilirse, vasiyetnamenin tenfizi için mahkemeye başvurulabilir.
4. Talep: Vasiyetnamenin tenfizi süreci, vasiyet alacaklısının vasiyetname ile kendisine bırakılan malın devrini veya tescilini talep etmesiyle başlar. Vasiyetnamenin açıklanması ile yerine getirilmesi farklı işlemler olup, vasiyet alacaklısı tenfiz talebinde bulunmadıkça malın devri veya tescili gerçekleşmez.

3. Tenfiz Davasında Vasiyet Alacaklısının Hakları Nelerdir?

Tenfiz davasında vasiyet alacaklısı, taşınmazlarda tapuya tescili, taşınırlarda ise malın teslimini talep edebilir. Hakların kapsamı malın türüne göre değişir:

• Taşınmaz Mallar (Ev, Arsa vb.): Vasiyet edilen taşınmaz malların mülkiyetinin alacaklıya geçebilmesi için tapuda tescil edilmesi gerekir. Tescil işlemi yapılmadığı sürece, taşınmazın mülkiyeti mirasçılara ait kalır. Vasiyet alacaklısı, vasiyetnamenin tenfizi davası açarak taşınmazın adına tescil edilmesini talep edebilir.
• Taşınır Mallar (Para, Ziynet Eşyası vb.): Tapu tescili gerekmeyen taşınır mallarda vasiyet alacaklısı, doğrudan malın teslimini talep edebilir. Eğer mirasçılar veya vasiyet yükümlüsü malı teslim etmezse, genel haciz yolu ile icra takibi başlatılabilir.

4. Noterde Yapılan Vasiyetname ile Tapu Kendiliğinden Geçer mi?

Noterde yapılan vasiyetname ile bir taşınmaz vasiyet edilmiş olsa bile tapu, mirasbırakanın ölümüyle vasiyet alacaklısına kendiliğinden geçmez; mülkiyetin geçmesi için taşınmazın tapuda vasiyet alacaklısı adına tescil edilmesi gerekir. Belirli mal bırakma, vasiyet alacaklısına mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkı sağlar (TMK m. 600); mirasçılar taşınmazı gönüllü olarak devretmezse vasiyet alacaklısının tenfiz davası açarak tescil kararı alması gerekir. Tescil yapılana kadar taşınmazın mülkiyeti mirasçılarda kalır.

Vasiyetname ile terekenin tamamı veya bir oranı bırakılarak mirasçı atanmışsa durum farklıdır. Atanmış mirasçı, TMK m. 599 uyarınca mirası mirasbırakanın ölümüyle kazanır ve TMK m. 705 uyarınca taşınmaz mülkiyeti tescilden önce kendisine geçer; ancak taşınmaz üzerinde tasarruf işlemi yapabilmesi için mülkiyetin tapuya tescil edilmesi gerekir. Bu tescil için atanmış mirasçı, vasiyetnamenin açılmasından sonra sulh hukuk mahkemesinden atanmış mirasçı olduğunu gösteren belgeyi alır (TMK m. 598).

5. Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Vasiyetnamenin tenfizi davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak davalarda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 11. maddesi mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kıldığından, vasiyetnamenin tenfizi davaları da kural olarak bu mahkemede açılır.

6. Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Türk Medeni Kanunu’nun 602. maddesi uyarınca vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinin veya vasiyet borcu daha sonra muaccel olacaksa muaccel olma tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Vasiyet alacaklıları, vasiyet edilen malın kendilerine devredilmesini talep edebilir; bu hakkın kullanılabilmesi için belirli bir süre içinde dava açılması gerekmektedir.

Zamanaşımının başlangıcı konusunda Yargıtay uygulamasında farklı görüşler bulunmakla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/139, K. 2023/1213, T. 06.12.2023 sayılı kararında on yıllık sürenin, açılma kararının kesinleşmesinden değil, vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihten veya açılışta hazır olmayanlar bakımından tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlayacağını kabul etmiştir. Karara konu olayda vasiyetname davacıya 29.04.1997 tarihinde tebliğ edilmiş, tenfiz davası ise 13.01.2014 tarihinde açılmıştır; Hukuk Genel Kurulu, açılma kararının kesinleşme tarihini esas alan Özel Daire görüşünü benimsemeyerek davanın zamanaşımı nedeniyle reddine ilişkin direnme kararını onamış, karar düzeltme istemi de E. 2024/319, K. 2024/274, T. 22.05.2024 sayılı kararla reddedilmiştir. Bu nedenle vasiyet alacaklısının, vasiyetnamenin kendisine tebliğinden itibaren on yıl içinde tenfiz davası açması gerekir; bu süre geçirilirse vasiyetnamenin yerine getirilmesi talebi zamanaşımına uğrar.

Vasiyetnamenin tenfizi davası, mirasın paylaşımı ve hak sahiplerinin belirlenmesi için önemli bir aşamadır. Ancak, iptal süresi dolmadan ve tüm hukuki işlemler tamamlanmadan tenfiz kararı verilmesi hukuka aykırıdır. Ayrıca miras bırakanın tüm malvarlığı bilinmiyorsa terekenin tespiti davası ile mal varlığı tespit edilmelidir. Bu nedenle, mirasçılar ve ilgililer süreci dikkatle takip etmeli ve gerekli itirazları zamanında yapmalıdır.

Yabancılar Tarafından Düzenlenen Vasiyetnameler Türkiye’de Geçerli midir?

Türk vatandaşı olmayan yabancıların kendi ülkelerinde mevzuata uygun olarak düzenledikleri vasiyetnameler, Türkiye’de geçerlidir. Ayrıca yabancı miras bırakanın Türkiye’de milli hukukuna uygun düzenlediği vasiyetnameler de Türkiye’de geçerlidir.

1. Türk Mahkemeleri Yabancı Vasiyetnameyi Nasıl Değerlendirir?

Vasiyetnamenin tenfizi talebinde Türk mahkemeleri, Milletlerarası Özel Hukuk ve Yabancılar Hukuku kurallarına uygun olarak ölenin milli hukukunu araştırarak karar vermektedirler. Vasiyetnamenin tenfizi davasında önemli olan vasiyetnamenin Türk hukukundaki emredici hükümlere ve ahlaka aykırı bir düzenleme içermeme gerektiğidir.

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 20. maddesi uyarınca miras kural olarak ölenin milli hukukuna tabi olmakla birlikte, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle yabancı bir kişinin Türkiye’deki taşınmazına ilişkin vasiyetinde, Türk hukukundaki saklı pay kuralları da gözetilmelidir.

2. Yabancının Türkiye’deki Malları İçin Vasiyetnamenin Açılması ve Tenfizi Gerekir mi?

Eğer bir yabancı noterde ya da ülkesinde el yazılı olarak vasiyetname düzenlerse, yabancının ülkesinde yetkili mahkemede vasiyetnamenin açılmasından sonra, Türkiye’deki malların vasiyet edilene geçmesi için Türkiye’de de vasiyetnamenin açılması ve tenfizi gereklidir. Bu kural, yabancının Türkiye’de edindiği taşınmazın veya diğer malvarlıklarının vasiyet edilene geçmesi için Türkiye’de de vasiyetnamenin açılması ve vasiyetnamenin tenfizi gerekliliği şeklinde uygulanır.

Yabancılar; Türkiye’deki mallarını yabancı noter huzurunda veya el yazılı olarak vasiyetname yapmak istiyorsa vasiyetnamenin geçerliliğini sağlamak adına Türk Hukukuna aykırı düzenlemeler içermemeli ve hem milli hukuku hem de Türk hukukuna uygun bir içerikte olması gerekmektedir. Vasiyetnamede Türk Hukukuna aykırı hükümler içermesi vasiyetnamenin tenfizini imkansız kılacaktır.

3. Yabancı Vasiyetname İçin Apostil ve Yeminli Tercüme Gerekir mi?

Yabancı bir ülkede resmi makam önünde düzenlenen veya açılan vasiyetnamenin Türkiye’de kullanılabilmesi için belgedeki yabancı makam imza ve mührünün onaylanması ve belgenin Türkçe’ye onaylı tercümesinin yapılması gerekir. Noterlik Kanunu’nun 195. maddesi uyarınca yabancı memleketlerde usulü uyarınca yapılan noterlik işlemlerinin altındaki o memleketin yetkili merciinin imza ve mührü konsolos tarafından onanır; aynı madde özel kanun hükümlerini saklı tuttuğundan, Apostil Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde bu onayın yerini uygulamada apostil şerhi alır. Onay, belgedeki imzanın ve mührün gerçekliğini tasdik eder; belgenin içeriğinin Türk hukukuna uygunluğunu ise mahkeme ayrıca değerlendirir.

4. Yurtdışında Yaşayan Türk Vatandaşları Vasiyetnameyi Nasıl Düzenler?

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları vasiyetnamelerini Türk konsolosluklarında resmi vasiyetname olarak, bulundukları ülkenin yerel hukukuna uygun şekilde ya da Türk hukukundaki el yazılı vasiyetname şartlarına uyarak düzenleyebilir. Noterlik Kanunu’nun 191. maddesi uyarınca yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görüldüğünden, konsoloslukta düzenlenen resmi vasiyetname Türk hukukunun şekil şartlarını karşılar ve Türkiye’de kullanım bakımından en güvenli yollardan biridir. MÖHUK’un 20. maddesi ölüme bağlı tasarrufun şeklinde, hukuki işlemin yapıldığı ülke hukukuna uygunluğu yeterli sayan 7. maddeyi uygulanır kıldığı ve ölenin milli hukukuna uygun şekilde yapılan tasarrufları da geçerli saydığı için, bulunulan ülkenin şekil kurallarına göre yapılan vasiyetname de şekil bakımından geçerlidir.

Uygulamada Almanya’da yaşayan Türk vatandaşlarının düzenledikleri vasiyetnamelerle sıkça karşılaşılmaktadır. Vasiyetçinin Türkiye’de malı olsun ya da olmasın vasiyetnamenin geçerliliği milli hukukuna ve Türk Hukukuna uygun olup olmamasına göre karar verilir. Bu sebeple Almanya’da vasiyetname düzenlemek isteyen bir kişi hem Türk Avukatlardan hem de Alman Avukatlardan hukuki destek almalıdır ki vasiyetnamenin açılmasında ve vasiyetnamenin tenfizinde herhangi bir sorunla karşılaşmasın. Aynı değerlendirme Fransa, İngiltere ve diğer ülkelerde yaşayan Türk vatandaşları için de geçerlidir.

Vasiyetname Düzenlerken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Vasiyetname düzenlerken sağlıklı bir zihinle hareket etmek, yasal prosedürlere uymak, mirasçıları ve malvarlığını açıkça belirlemek, net bir dil kullanmak, vasiyetnameyi güvenli şekilde saklamak ve avukat desteği almak gerekir. Vasiyetname düzenlemek, bir kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl dağıtılacağını belirten önemli bir hukuki işlemdir. Vasiyetname düzenlemesinde dikkat edilmesi gereken bazı hususlar şunlardır:

• Kararlı ve Sağlıklı Bir Zihinle Hareket Etmek: Vasiyetname işlemine başlamadan önce kararlı ve sağlıklı bir zihinle hareket edildiğinden emin olunmalıdır. Bu, vasiyetnamenin geçerliliği ve hukuki anlamda bozulmayan vasiyetname oluşturmak için son derece önemlidir.
• Yasal Prosedürlere Uygun Hareket Etmek: Türk Medeni Kanunu’nun belirlediği yasal prosedürlere uygun olarak vasiyetname düzenlenmelidir. Bu prosedürlerin tam olarak yerine getirilmesi, vasiyetnamenin hukuki geçerliliğini sağlar.
• Mirasçıların Belirlenmesi: Vasiyetnamede belirlenecek mirasçıların kimler olduğuna karar verilmelidir. Yasal mirasçıların yanı sıra, diğer kişiler de mirasçı olarak belirlenebilir.
• Mal Varlığı Listesinin Detaylı Hazırlanması: Vasiyetnamede vasiyet edilen mal varlığının ne olduğu açıkça belirtilmelidir. Gayrimenkuller, araçlar, banka hesapları, hisse senetleri, nakit para vb. gibi tüm varlıkların bir listesi yapılıp detaylı bir şekilde kime vasiyet edildiği belirtilmelidir. Vasiyet edilen gayrimenkul üzerinde ipotek gibi kısıtlayıcı haklar varsa bu hakların belirtilmesi gerekir.
• Vasiyetnamenin Net ve Anlaşılır Olması: Vasiyetnamede kullanılan dilin net ve anlaşılır olması son derece önemlidir. Aksi halde, vasiyetnamenin açılması ve tenfizi sürecinde sorunlarla karşılaşılabilir.
• Vasiyetnamenin Güvenli Bir Yerde Saklanması: Vasiyetnamenin güvenli bir yerde saklanması çok önemlidir. Ayrıca, vasiyetnamenin nerede olduğunu ve nasıl ulaşılacağını mirasçılara bildirmek hukuki süreci hızlandıracaktır.
• Avukat Yardımı Almak: Vasiyetname işlemi oldukça hassas bir süreçtir ve yanlış yapılan bir adım, vasiyetnamenin hukuki geçerliliğini etkileyebilir. Bu nedenle, hukuki anlamda bozulmayan vasiyetname yapmak için avukat yardımı almak, vasiyetnamenin hukuki geçerliliğini sağlamak adına son derece önemlidir.

Hukuki Anlamda Bozulmayan Vasiyetname Düzenlemek İçin Avukat Desteği Almanın Önemi

Bir vasiyetnamenin düzenlenmesi kanun tarafından çok sıkı şekil şartlarına bağlandığından, en küçük şekil hatası vasiyetnamenin iptaline ve mirasbırakanın son arzusunun yerine getirilmemesine yol açabilir; bu nedenle avukat desteği büyük önem taşır. Vasiyetname kanun koyucu tarafından hükme bağlanan en ince ayrıntılar göz önünde tutularak yapılmalıdır. Aksi halde mirasçılar veya ilgili kişiler tarafından vasiyetnamenin iptal davası açılarak vasiyetname geçersiz hale getirilir.

Vasiyetnamenin geçersiz hale gelmesi durumunda yasal mirasçılar mirasçı olurlar. Şekil eksikliği TMK m. 557 uyarınca bir iptal sebebi olduğundan, vasiyetname hâkim tarafından kendiliğinden değil, ancak süresinde açılan bir iptal davası üzerine iptal edilir; süre geçtikten sonra ise hükümsüzlük yalnızca def’i yoluyla ileri sürülebilir (TMK m. 559).

1. Kanun Koyucu Vasiyetnameyi Neden Sıkı Şekil Şartlarına Bağlamıştır?

Kanun koyucunun vasiyetname düzenleme işlemini sıkı şekil şartlarına bağlamasında haklı sebepler vardır. Bu yolla vasiyetnamenin acele ile düşünmeden yapılmasını önlemek istemiştir; çünkü acele verilecek bir karar miras bırakanın mirası üzerinde telafisi imkansız sonuçlar doğurur. Ayrıca şekil şartları vasiyetnamenin tahrip edilmesinin önüne geçer ve tasarrufta bulunanın gerçek niyetinin tespitini mümkün kılar.

2. Avukat Desteği Hangi Riskleri Önler?

Bu sebeple vasiyetname düzenlenmeden önce hukuki yardım almanın önemi çok büyüktür. Geçersiz bir vasiyetname terekeyi maddi anlamda doğrudan etkileyeceği gibi şekil şartlarına uymayan bir vasiyetnamenin iptal edilmesi durumunda miras bırakanın son arzusu yerine getirilmemiş olacağı için işin maneviyat boyutu da zarar görecektir.

Gerek el yazısı gerekse resmi vasiyetname düzenlenmeden önce bir miras avukatından hukuki yardım alarak kanuna ve miras bırakanın iradesine uygun bir vasiyetname yapmak çok önemli bir husustur. Vasiyetname düzenlenirken yapılan çok küçük bir hata ya da gözden kaçırılacak bir husus çok büyük sonuçlar doğuracaktır.

Vasiyetname düzenlemesinde, şekil şartlarına uygunluğunun yanı sıra vasiyetnamenin geçerliliği için kanuni gereklilikler de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle, vasiyetname düzenleme sürecinde miras hukuku avukatından hukuki yardım almak büyük önem taşır. Avukat veya hukuk danışmanı gibi uzmanların desteği sayesinde vasiyetname düzenlenirken hukuki şartlar tam olarak yerine getirilir ve hukuki anlamda bozulmayan vasiyetname oluşturulmasını sağlayacak detaylar gözden kaçmaz.

3. Vasiyetname İptal Edilirse Mirasçılar Arasında Ne Olur?

Ayrıca, vasiyetnamenin iptal edilmesi durumunda mirasçılar arasında çekişmeler ve hukuki süreçler yaşanması muhtemeldir. Mirasçılar vasiyetnamenin iptal edilmesiyle elbirliği ile taşınmazlara malik olurlar ve ortaklığın giderilmesi davası açabilirler. Bu durum hem maddi açıdan hem de manevi açıdan zararlı sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle, vasiyetname hazırlama sürecinde hukuki yardım alınması, mirasçıların ve vasiyet sahibinin huzurunu ve güvenliğini sağlar. Sonuç olarak, vasiyetname düzenleme sürecinde hukuki yardım almak, mirasın paylaşımı sürecinde olası hukuki sorunların önlenebilmesi ve vasiyetnamenin geçerli olması için büyük önem taşır. İlgili kanuni şartların göz önünde bulundurulması, miras bırakanın gerçek niyetinin yansıtılması ve hukuki süreçlerde güvenliği sağlamak için hukuki yardım alınması önerilir.