Terekenin Tespiti Davası Nedir? Tereke Davasında Süreç, Görevli Mahkeme ve Sonuçlar

Tereke Nedir, Tereke Ne Demek?

Tereke, ölen kişinin ölüm anında sahip olduğu ve mirasçılarına geçen bütün hak, alacak, mal ve borçların toplamını ifade eden hukuki bir kavramdır. Bu terim, mirasbırakanın ölümüyle mirasçılara intikal eden aktif ve pasif tüm malvarlığı unsurlarını kapsar. Mirasçılar mirası kazanmakla terekenin yalnızca alacaklarını değil, kural olarak borçlarını da üstlenmiş olur.

Aktif varlıklar, mirasbırakanın malları, alacak hakları ve ekonomik değer taşıyan diğer unsurlarıdır; pasif varlıklar ise borç ve yükümlülüklerini kapsar. Genel kural olarak mirasbırakanın tüm hak ve borçları terekeye dahildir; ancak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar gibi bazı unsurlar ölümle sona erdiği için terekeye girmez.

Tereke, taşınır ve taşınmaz mallardan ibaret değildir; işletmeler, fikri haklar ve alacaklar gibi pek çok farklı unsuru da kapsar. Mirasbırakanın sağlığında kurduğu hukuki ilişkilerden doğan ve ölümle sona ermeyen hak ve borçlar terekeye geçer; örneğin mirasbırakanın doktor hatası sebebiyle açtığı bir tazminat davası, sporcu alacakları, gemi adamı hakları ve iş sözleşmesi feshinden doğan tazminatları gibi alacaklar terekeye dahildir. Bu çeşitlilik nedeniyle terekenin kapsamı çoğu zaman karmaşık ve belirsiz olabilir ve mirasçılar mahkemeye başvurarak terekenin tespitini talep edebilir.

Tereke ile Miras Arasındaki Fark Nedir?

Tereke, mirasbırakanın geride bıraktığı malvarlığı bütününü; miras ise bu bütünün kanun veya ölüme bağlı tasarruf gereği mirasçılara geçmesini ve mirasçıların bu geçişten doğan haklarını ifade eder. Mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümüyle birlikte kanun gereği bir bütün olarak kazanır (TMK m. 599). Günlük dilde iki kavram çoğu zaman aynı anlamda kullanılsa da hukuken tereke “konu”, miras ise bu konunun “geçişi” ve mirasçılık hakkıdır.

Ayrım uygulamada önemlidir; çünkü terekenin tespiti davası yalnızca terekenin içeriğini belirler, kimin mirasçı olduğunu ve payların ne olduğunu göstermez. Mirasçıların ve paylarının belgelenmesi mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile, malların mirasçılar arasında paylaştırılması ise anlaşmayla ya da dava yoluyla ayrıca yapılır.

Terekeye Hangi Mallar Dahildir?

Terekeye, mirasbırakanın ölüm anında sahip olduğu ve ölümle sona ermeyen bütün malvarlığı değerleri ile borçları dahildir. Terekeye giren unsurların bir bütün olarak belirlenmesi, mirasbırakanın ölüm anındaki hak ve yükümlülüklerinin gerçekçi biçimde değerlendirilmesini sağlar. Terekeye giren başlıca malvarlığı unsurları şunlardır:

• Taşınmaz Mallar: Mirasbırakan adına kayıtlı arsa, konut, tarla, işyeri gibi gayrimenkuller terekeye dahildir. Bu tür taşınmazlar, uygulamada terekenin en değerli unsurlarından biridir.
• Taşınır Mallar: Ölüm anında mirasbırakana ait olan otomobiller, nakit para, ziynet eşyaları, mobilyalar, elektronik cihazlar, sanat eserleri ve antikalar terekeye girer. Mirasbırakanın zilyetliğinde bulunup başkasına ait olduğu ileri sürülen mallar bakımından mülkiyet uyuşmazlığı ayrıca çözülür.
• Banka Hesapları ve Finansal Varlıklar: Mirasbırakan adına açılmış banka mevduat hesapları, yatırım portföyleri ve diğer finansal varlıklar terekeye dahildir. Ortak hesaplarda yalnızca mirasbırakana düşen pay terekeye girer.
• Menkul Kıymetler: Mirasbırakanın elinde bulunan hisse senetleri, tahviller, bonolar gibi menkul kıymetler terekeye giren diğer önemli unsurlar arasındadır.
• Borçlar ve Alacaklar: Tereke yalnızca aktif malvarlığından ibaret değildir; mirasbırakanın alacak hakları ile borç yükümlülükleri de terekeye dahildir. Bu nedenle alacakların tahsili ve borçların ödenmesi, terekenin paylaşımından önce dikkate alınmalıdır.
• Fikri Mülkiyet Hakları: Mirasbırakanın sahip olduğu telif hakları, patentler, marka hakları, tasarım tescilleri gibi fikri mülkiyet hakları, maddi değeri olan ve mirasçılara geçebilen haklar olarak terekeye dahildir.
• Devredilebilir Sözleşmesel Haklar ve Borçlar: Mirasbırakanın sağlığında taraf olduğu ve ölümle sona ermeyen sözleşmelerden doğan hak ve borçlar terekeye girer; örneğin kira sözleşmelerinden doğan kira alacakları veya henüz bedeli tahsil edilmemiş satış sözleşmeleri bu kapsamdadır. Kira alacaklarının belirlenmesinde kira hukuku avukatı desteği gerekebilir; şahıs işletmelerinden kaynaklanan işyeri kira gelirleri ve ticari kazançlar da terekeye dahil edilebilir.
• Şirket Hisse ve Ortaklık Payları: Mirasbırakanın limited, anonim ya da adi ortaklıklardaki şirket payları terekeye girer. Ancak bazı şirketlerde payın mirasçılara geçişine veya ortaklığın devamına ilişkin sınırlamalar bulunabilir; bu durumda kanun ve şirket sözleşmesi birlikte değerlendirilir ve ticaret hukuku avukatı desteği almak gerekebilir.
• Sigorta Alacakları: Ölüm rizikosuna karşı yapılan hayat sigortasında lehtar belirtilmemişse sözleşme sigorta ettirenin mirasçıları lehine yapılmış sayılır (TTK m. 1494); lehtar belirlenmişse bedel doğrudan lehtara ödenir. Ferdi kaza sigortalarından doğan ödenmemiş tazminatlar ile konut veya araç sigortaları kapsamındaki haklar da terekenin parçasıdır.
• Vergi İadeleri ve Devlet Alacakları: Mirasbırakanın ölüm tarihine kadar fazla ödediği vergiler ile hak kazandığı ancak henüz ödenmemiş devlet destekleri terekeye dahildir. Tarımsal destek ödemeleri veya çeşitli teşvikler bu kapsamda değerlendirilebilir; emeklilik başvurusu yapılmış ve ikramiye henüz ödenmemişse, mirasbırakanın hak kazandığı bu tutar da terekeye girer.
• Devam Eden Davalardan Doğan Haklar: Mirasbırakanın ölümünden önce açtığı ve henüz sonuçlanmamış davalardaki hak talepleri terekeye geçer. Bu durum alacak, tazminat, istihkak veya kamulaştırma davalarını kapsayabilir ve mirasçılar bu davaları mirasçı sıfatıyla sürdürebilir.
• Sosyal Güvenlik Kaynaklı Alacaklar: Mirasbırakanın iş kazası ya da meslek hastalığına veya SGK işten çıkış koduna ilişkin olarak açtığı tazminat davaları sonucu doğacak alacaklar terekeye dahildir. Buna karşılık SGK tarafından hak sahiplerine doğrudan bağlanan ölüm aylığı ve cenaze ödeneği mirasbırakanın malvarlığından gelmediği için kural olarak terekeye girmez.

Yukarıda sayılan varlıklar terekenin tipik örnekleridir; tereke kapsamı bunlarla sınırlı değildir. Mirasbırakanın ölüm anında sahip olduğu her türlü malvarlığı değeri, hak ve yükümlülük terekenin içeriğine girer. Terekenin kapsamının doğru tespiti, mirasın kanuna uygun ve adil biçimde paylaşılması ve olası uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından belirleyicidir.

Terekeye Dahil Olmayan Haklar Nelerdir?

Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ile mirasbırakanın ölümüyle sona eren veya doğrudan üçüncü kişiye ait olan değerler terekeye dahil değildir. Bu değerler mirasçılara miras yoluyla geçmez ve terekenin tespiti davasında tereke defterine kaydedilmez. Hangi değerin terekeye girmediğinin bilinmesi, mirasçının mirası kabul veya reddetme kararını doğru vermesine yardımcı olur.

• İntifa ve Sükna Hakları: Mirasbırakan lehine kurulmuş intifa hakkı hak sahibinin ölümüyle sona erer (TMK m. 797); sükna (oturma) hakkı da başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez (TMK m. 823).
• Lehtarı Belirlenmiş Sigorta Bedeli: Hayat sigortasında lehtar olarak gösterilen kişiye ödenecek bedel lehtarın kendi hakkıdır; terekeye girmez ve mirasın reddi lehtarın hakkını etkilemez (TTK m. 1494).
• Ölüm Aylığı ve Cenaze Ödeneği: SGK’nın hak sahiplerine bağladığı ölüm aylığı ve cenaze ödeneği, mirasçılık sıfatına değil kanunda gösterilen hak sahipliğine dayanır.
• Kişiye Bağlı Diğer Haklar: Nafaka alacağının ileriye dönük kısmı kişiye sıkı sıkıya bağlıdır ve ölümle sona erer. Velayet ve vesayet gibi aile hukukundan doğan yetkiler de mirasçılara geçmez.

Terekenin Aktif Unsurları (Terekeye Dahil Olan Hak ve Malvarlıkları)

Aşağıdaki tablo, terekenin aktifini oluşturan başlıca hak ve malvarlığı türlerini özetlemektedir. Tablodaki her kalem, terekenin tespiti davasında mahkemece araştırılan ve tereke defterine kaydedilen unsurlar arasında yer alır.

Terekenin Pasif Unsurları (Terekeye Dahil Olan Borçlar ve Sorumluluklar)

Terekenin pasifi, mirasbırakanın ölüm anında ödenmemiş olan borç ve yükümlülüklerinden oluşur. Mirasçılar mirası reddetmedikçe bu borçlardan kural olarak müteselsilen ve kişisel olarak sorumlu olduğu için pasifin doğru belirlenmesi en az aktif kadar önemlidir.

Tereke Davası Nedir?

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığının sulh hukuk mahkemesince araştırılıp bir defterle kayıt altına alındığı, hasımsız yürütülen çekişmesiz bir yargı işidir. Uygulamada “tereke davası”, “tereke tespit davası” veya “miras tespit davası” olarak da anılan bu süreç, TMK m. 589’da sayılan ve mirasın mirasçılara geçmesini güvence altına alan koruma önlemlerinden biridir. Terekenin tespiti davası özellikle mirasçılar arasında anlaşmazlık yaşandığında veya mirasbırakanın malvarlığı hakkında kesin bilgi bulunmadığında başvurulan bir yoldur.

Ancak bu dava yalnızca tespit niteliğindedir ve sonunda mirasın nasıl paylaşılacağına dair bir karar verilmez; mahkeme, mirasçıların tamamının oluru olmadan tereke mallarını bir mirasçıya teslim edemez ve paylaştırma sonucunu doğuracak bir karar veremez. Mirasın tespiti, miras mallarının kapsamının netleştirilmesi ve resmi kayda geçirilmesi için yürütülür; mirasın paylaşımı ise bu tespitin ardından mirasçıların anlaşmasıyla veya ayrı bir dava yoluyla gerçekleştirilir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/13009, K. 2014/17643, T. 01.10.2014 sayılı kararında “Tereke tespiti davaları delil tespiti niteliğinde olup, istihkak davası niteliğinde değildir” tespitini yapmıştır. Daireye göre mahkemenin görevi; bildirilen malları deftere geçirmek, muhafazası mümkün olmayanları satıp paraya çevirmek, parayı bankaya yatırmak, ziynet eşyalarını tereke mahkemesi kasasına almak ve diğer eşyaları yediemine teslim etmekten ibarettir. Mirasçıların tamamının oluru alınmadan malların bir kısım mirasçılara teslimine karar veren ilk derece kararı, terekenin paylaştırılması sonucunu doğurduğu için bozulmuştur.

Terekenin Tespiti Davası Neden Açılır?

Terekenin tespiti davası, mirasçıların mirasbırakanın malvarlığını ve borçlarını resmî kayıtlara dayanarak öğrenmesi ve tereke mallarının korunması amacıyla açılır. Mirasçılar banka, tapu veya şirket kayıtlarına her zaman tek başlarına erişemez; mahkeme ise ilgili kurumlara müzekkere yazarak bu bilgilere ulaşabilir. Mirasçılardan birinin tereke mallarını elinde tuttuğu, malların kaybolma veya değer yitirme tehlikesi bulunduğu durumlarda da başvuru, malların korunmasını sağlar.

Tespit, mirasçının sonraki kararları için de bir dayanak oluşturur. Terekenin borca batık olup olmadığını görmek, reddi miras kararını değerlendirmek, ortaklığın giderilmesi veya muris muvazaası gibi davalara hazırlanmak için önce terekenin içeriğinin bilinmesi gerekir.

Terekenin Tespiti; Resmî Defter, Resmî Tasfiye ve Mirasçılık Belgesinden Nasıl Ayrılır?

Terekenin tespiti malvarlığını koruma amacıyla kayda geçiren bir koruma önlemidir; resmî defter, resmî tasfiye ve mirasçılık belgesi ise farklı amaçlara hizmet eden ayrı kurumlardır. Bu kurumlar uygulamada sıkça karıştırılır ve yanlış yolun seçilmesi mirasçı açısından hak kaybına yol açabilir. Özellikle terekenin borçlarından sorumluluğu sınırlamak isteyen mirasçının, tespit davası yerine resmî defter veya resmî tasfiye yollarını değerlendirmesi gerekir.

• Terekenin Tespiti (Defter Tutma): Sulh hakimi terekenin aktif ve pasifini kayda geçirir; alacaklılar ilanla çağrılmaz ve mirasçının borçlardan sorumluluğu değişmez.
• Resmî Defter Tutulması: Mirası reddetme hakkı bulunan her mirasçı, mirasın reddine ilişkin usule uyarak bir ay içinde sulh hakiminden resmî defter tutulmasını isteyebilir (TMK m. 619). Bu yolda alacaklılar ilanla çağrılır ve mirasçı, mirası resmî deftere göre kabul ederse sorumluluğu deftere yazılan borçlarla sınırlı olur.
• Terekenin Resmî Tasfiyesi: Mirasçı, mirası reddetmek veya resmî deftere göre kabul etmek yerine terekenin resmen tasfiyesini isteyebilir (TMK m. 632). Resmî tasfiye hâlinde mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmaz; ancak birlikte mirasçı olanlardan biri mirası kabul etmişse bu istem dikkate alınmaz.
• Mirasçılık Belgesi: Kimin mirasçı olduğunu ve payları gösterir (TMK m. 598); terekenin içeriğini göstermez.

Tereke Dosyası Nedir? “Tespit İstemli”, “Satış” ve “C. Savcılığı Teslim İstemli” Ne Demek?

Tereke dosyası, sulh hukuk mahkemesinde bir terekeyle ilgili koruma önlemleri için açılan çekişmesiz yargı dosyasıdır. UYAP’ta bu dosyalar talebin türüne göre adlandırılır ve mirasçılar e-Devlet veya tebligat yoluyla örneğin “tereke – tespit istemli” ya da “tereke – satış” ifadeleriyle karşılaşır. Dosyanın adı, mahkemeden ne istendiğini gösterir; mirasçının mirası kabul ettiği veya bir borçtan sorumlu tutulduğu anlamına gelmez.

• Tespit İstemli Tereke Dosyası: Terekenin tespiti ve defterinin tutulması talebiyle açılan dosyadır; bu sayfada anlatılan süreç bu dosyada yürür.
• Tereke Satış Dosyası: Muhafazası mümkün olmayan, bozulabilecek veya değer kaybedecek tereke mallarının sulh hakiminin kararıyla satılarak paraya çevrilmesine ilişkin dosyadır.
• C. Savcılığı Teslim İstemli Tereke Dosyası: Ölüm olayının ardından Cumhuriyet savcılığınca muhafaza altına alınan para veya eşyanın korunması için sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesiyle açılan dosyadır; mirasçılar, mirasçılıklarını belgeleyerek bu değerlerin teslimini talep edebilir.

Terekenin Tespiti Davasını Kimler Açabilir ve Dava Kime Karşı Açılır?

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın yasal veya atanmış mirasçılarından herhangi biri ya da atanmışsa tereke temsilcisi tarafından açılabilir. Tek bir mirasçının başvurusu yeterlidir; mahkeme terekenin tamamını tespit ettiği için diğer mirasçıların ayrıca başvuru yapmasına gerek yoktur. Yasal mirasçılar arasında evlat edinme yoluyla evlatlık edinilen kişi ve altsoyu da bulunur; evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olarak başvurabilir. Mirasçılar isterlerse başvuruyu birlikte de yapabilir ve terekenin tespiti, mirasla ilgili başka davalar devam ederken dahi istenebilir.

Türk hukukunda tereke davası çekişmesiz yargı işlerinden olduğu için hasımsız yürütülür; yani dava belirli bir karşı tarafa yöneltilmez. Bu nedenle terekenin tespiti davası kimseye karşı açılmaz; diğer mirasçılar davalı değil, ilgili sıfatıyla sürece dahil edilir ve kendilerine tebligat yapılır.

Başvuru hakkı bakımından mirasçılık sıfatı belirleyicidir. Aşağıdaki tablo, terekenin tespitini kimlerin isteyebileceğini ve davanın taraf yapısını özetlemektedir.

1. Mirastan Çıkarılan Mirasçı Terekenin Tespitini İsteyebilir mi?

Mirasbırakan tarafından usulüne uygun biçimde mirastan çıkarılan kişi mirasçı sıfatını kaybettiği için terekenin tespiti isteminde bulunamaz. TMK m. 510’a göre mirastan çıkarma, mirasçının mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi hâlinde mümkündür. Mirasbırakana yönelik hakaret veya dolandırıcılık gibi fiillerin bu nitelikte olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir. Mirastan çıkarılan kişi çıkarmaya itiraz ederse, çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya düşer (TMK m. 512); itirazı haklı bulunan kişi mirasçı sıfatıyla terekenin tespitini isteyebilir.

2. Tereke Temsilcisi Nedir ve Ne Yapar?

Tereke temsilcisi, mirasçılardan birinin istemi üzerine paylaşmaya kadar mirasçılar topluluğunu temsil etmek üzere sulh hakimince atanan kişidir (TMK m. 640). Mirasçılar terekenin yönetiminde oybirliğiyle hareket etmek zorunda olduğundan, anlaşamadıkları durumlarda tereke temsilcisi atanması işleri yürütmeyi kolaylaştırır. Tereke temsilcisi, terekenin tespiti talebinde bulunabilir, tereke alacaklarını takip edebilir ve terekeyi ilgilendiren davalarda mirasçılar topluluğunu temsil eder.

Tereke temsilcisinin ücreti, temsilcinin istemi üzerine sulh mahkemesince emeği ve yönetilen malvarlığı gözetilerek belirlenir ve terekeden karşılanır. Temsilci görevini sulh mahkemesinin denetimi altında yürütür; mirasçılar temsilcinin şahsına itiraz edebilir ve görevini gereği gibi yapmayan temsilcinin değiştirilmesini isteyebilir.

Terekenin Tespiti Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Terekenin tespiti davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 589). Sulh hukuk mahkemesi, terekenin defterinin tutulması, mühürlenmesi ve resmen yönetimi gibi bütün koruma önlemlerini alan mahkemedir. Bu yetki, miras hukukunda mirasbırakanın son yerleşim yerini esas alan genel kuralı yansıtır.

Mirasbırakanın son yerleşim yeri yurt dışındaysa, Türkiye’deki son yerleşim yeri; o da yoksa terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Böylece mirasbırakanın Türkiye’deki malvarlığına ilişkin terekenin tespiti, bu malvarlığıyla bağlantılı yerel mahkemede görülür.

1. Tereke Mahkemesi (Tereke Hakimliği) Nedir?

Uygulamada “tereke mahkemesi” veya “tereke hakimliği” olarak anılan merci, tereke işlerine bakan sulh hukuk mahkemesidir. Bazı büyük adliyelerde tereke dosyaları belirli sulh hukuk mahkemelerinde toplanır; ancak bu, ayrı bir mahkeme türü olduğu anlamına gelmez. Mirasçılar tereke dosyasıyla ilgili bütün taleplerini bu mahkemeye yöneltir.

2. Mirasbırakan Yerleşim Yeri Dışında Öldüyse Ne Yapılır?

Mirasbırakan yerleşim yeri dışında ölmüşse, ölüm yerindeki sulh mahkemesi durumu yerleşim yeri mahkemesine bildirir ve terekenin orada bulunan malları için gerekli koruma önlemlerini alır (TMK m. 589). Bu düzenleme, örneğin tatilde veya başka bir şehirde vefat eden kişinin yanındaki para ve eşyanın korunmasını sağlar. Terekenin tespiti ise asıl olarak son yerleşim yeri mahkemesinde yürütülür.

Terekenin Tespiti Davası Nasıl Açılır ve Mahkeme Süreci Nasıl İşler?

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle başvurularak açılır; mahkeme bu başvurunun ardından kurumlardan bilgi toplar ve terekeyi bir defterle kayda geçirir. Bu dava sayesinde mirasçıların neyi miras aldıkları netleşir ve ilerideki miras paylaşım süreci sağlıklı yürütülür. Mahkeme, mirasın tespiti davasında aşağıdaki adımları izler:

1. Terekenin Tespiti Davasının Açılması

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yazılı dilekçe verilerek açılır. Dilekçeyle birlikte başvuru harcı ve gider avansı mahkeme veznesine yatırılır. Terekenin tespiti davası, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında arabuluculuk sürecine tabi olmadığından, dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır.

Mahkeme dosyayı inceledikten sonra tensip zaptı düzenler; diğer mirasçılara başvuru dilekçesi ve tensip zaptı tebliğ edilir. Mirasçıların bu aşamada kendilerine yapılan tebligatı takip etmeleri, bildikleri malları ve borçları dosyaya sunabilmeleri bakımından önemlidir.

2. Tereke Tespiti Dava Dilekçesinde Neler Yer Almalıdır?

Tereke tespiti dava dilekçesinde mirasbırakanın kimlik bilgileri, ölüm tarihi, son yerleşim yeri, başvuranın mirasçılık sıfatı ve tespiti istenen malvarlığı unsurları açıkça gösterilmelidir. Dilekçeye nüfus kayıt örneği ve varsa mirasçılık belgesi eklenir; bilinen taşınmazlar, banka hesapları, araçlar ve şirket payları ile bilgi istenecek kurumlar ayrı ayrı yazılır. Talebin açık ve kurum bazında yazılması, mahkemenin müzekkereleri eksiksiz göndermesini ve sürenin kısalmasını sağlar.

3. Tarafların Beyanları ve Delillerin Toplanması

Mahkeme, başvuran ve diğer mirasçılardan mirasbırakanın malvarlığına ilişkin bilgi, belge ve iddialarını sunmalarını ister. Mirasçılar bildikleri taşınmazları, banka hesaplarını, şirket hisselerini, alacakları ya da varsa borçları mahkemeye bildirir. Bu aşamada sunulan tapu kayıtları, Osmanlı tapusu, banka dekontları ve sigorta poliçeleri gibi belgeler sürecin temelini oluşturur.

4. Mahkeme Müzekkereleri ile Resmi Bilgi Toplanması

Mahkeme, mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla sahip olduğu hak ve yükümlülükleri ortaya çıkarmak için ilgili kurumlara müzekkere yazar. Kurumlardan gelen cevaplar, mirasçıların tek başına erişemediği kayıtları da kapsadığı için terekenin tespitinde en güvenilir kaynaktır. Bilgi istenen başlıca kurumlar şunlardır:

• Tapu ve Kadastro Müdürlükleri: Taşınmaz bilgileri ve tapu kayıtları
• Bankalar ve Türkiye Bankalar Birliği: Mevduat, yatırım ve kiralık kasa bilgileri
• Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB): Vergi, gelir ve mükellefiyet durumu
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): Emekli maaşı, ödenmemiş aylıklar ve sigortalılık bilgileri
• Ticaret Sicil Müdürlükleri ve MERSİS: Şirket ortaklıkları ve ticari kayıtlar
• Noterler: Vekaletnameler, vasiyetname ve miras sözleşmesi kayıtları
• Emniyet ve Trafik Tescil Kayıtları: Mirasbırakan adına kayıtlı araçlar

5. Keşif ve Yerinde İnceleme İşlemleri

Mahkeme, terekeye konu malların bulunduğu yerlerde keşif yapabilir. Özellikle tarım arazileri, kıymetli taşınmazlar, depo ya da işyerleri gibi mallar bakımından yerinde tespit gerekebilir. Bu işlem sırasında bilirkişi görevlendirilerek taşınmazların değeri, tapudaki niteliği ve imar durumu ile kullanımı hakkında teknik görüş alınabilir.

6. Bilgi ve Belgelerin Değerlendirilmesi ile Nihai Tespit

Tüm belgeler, müzekkere cevapları ve keşif sonuçları mahkeme tarafından birlikte değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda terekeye dahil olan taşınır ve taşınmaz mallar, Türkiye’de kurulu şirket payları, sigorta hakları, alacak ve borçlar tereke defterine kaydedilir. Mahkeme, verdiği kararla terekenin içeriğini belirler; ancak bu karar mülkiyet uyuşmazlıklarında kesin hüküm oluşturmaz.

7. Tereke Davasına Gidilmezse Ne Olur?

Terekenin tespiti hasımsız bir çekişmesiz yargı işi olduğu için, kendisine tebligat yapılan diğer mirasçının duruşmaya gitmemesi sürecin yürümesine engel olmaz. Mahkeme gerekli araştırmayı resen yapar ve terekenin tespitini tamamlar; duruşmaya katılmayan mirasçı aleyhine bir borç veya yükümlülük doğmaz. Ancak katılmayan mirasçı, bildiği malları ve borçları dosyaya sunma ve tespite ilişkin beyanda bulunma imkânını kullanmamış olur.

Başvuruyu yapan mirasçının takipsiz bırakması ise farklı sonuç doğurabilir. Bu durumda dosya, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel hükümlerine göre işlemden kaldırılabilir ve süresinde yenilenmezse açılmamış sayılabilir; bu nedenle başvuran mirasçının duruşmaları ve masraf taleplerini takip etmesi gerekir.

Miras Tespit Davasında Aktif ve Pasif Malvarlığı Nasıl Tespit Edilir?

Miras tespit davasında terekedeki mallar; mirasçıların sunduğu belgeler, kurumlardan gelen müzekkere cevapları ve gerektiğinde keşif ile bilirkişi incelemesi birlikte değerlendirilerek tespit edilir. Aktif malvarlığı (mallar ve alacaklar) ile pasif malvarlığı (borçlar) ayrı ayrı araştırılır ve tereke defterine kaydedilir. İki tarafın birlikte doğru belirlenmesi, terekenin net değerinin ve mirasın kabul veya reddi kararının sağlıklı biçimde değerlendirilmesini sağlar.

1. Miras Tespit Davasında Aktif Malvarlığının Tespiti

Aktif malvarlığının tespiti, tespit davasının en önemli adımıdır ve belirli aşamalar izlenerek gerçekleştirilir. Miras tespit davasında aktif malvarlığının tespiti için izlenen adımlar şunlardır:

1. Bilgi Toplama: İlk olarak mirasbırakanın malvarlığıyla ilgili tüm belgelerin toplanması gerekir. Bu belgeler arasında tapu kayıtları, araç ruhsatları, banka hesap özetleri, hisse senetleri veya tahvil belgeleri, borç belgeleri, sigorta poliçeleri, vasiyetnameler, alacak senetleri, vergi beyannameleri ve diğer finansal belgeler bulunur.
2. Değerlendirme ve Değer Biçme: Her bir varlık kaleminin değerinin belirlenmesi gerekebilir; gayrimenkuller için emlak değerlemesi yapılabilir, araçlar için ikinci el piyasa değerleri ve finansal varlıklar için güncel piyasa değerleri belirlenebilir. Mahkeme uygun görürse uzman bilirkişiler aracılığıyla değerleme raporları hazırlanır; taşınmazların değerinin tespitinde gayrimenkul avukatı desteği almak önemlidir.
3. Mahkeme Süreci: Değerleme sonuçları mahkemeye sunulur ve mahkeme mirasbırakanın aktif malvarlığını belirleyerek tereke defterine kaydeder. Bu aşamada ilgililer itiraz edebilir, ek belge sunabilir veya ek inceleme talep edebilir.
4. Değeri Düşük Eşyalar: Hukuken mirasbırakanın değeri düşük kişisel eşyaları da terekeye dahildir. Günlük kullanım eşyaları gibi önemsiz değerdeki malların ayrıntılı olarak deftere yazılıp yazılmayacağı uygulamada hakimin takdirine bırakılır.
5. Terekenin Korunması: Mirasbırakanın ziynet eşyaları, değerli sanat eserleri ve benzeri kıymetli varlıkları mahkeme tarafından koruma altına alınabilir ve tereke mahkemesinin kasasına alınarak muhafaza edilir; para ve döviz ise tereke hesabına yatırılır. Diğer taşınır mallar mirasçılardan birine veya görevlendirilen bir üçüncü kişiye yediemin olarak teslim edilebilir; bu tedbir malvarlığının korunmasını ve paylaşım sürecinde kayıpların önlenmesini sağlar.

Aktif malvarlığının eksiksiz ve doğru tespiti, mirasın adil ve hukuka uygun şekilde paylaşılması için gereklidir. Bu nedenle miras tespit davalarında mirasçıların bildikleri her malvarlığı unsurunu dosyaya kazandırmaları gerekir.

2. Miras Tespit Davasında Pasif Malvarlığının Tespiti

Pasif malvarlığının tespiti, mirasbırakanın ölüm anındaki borçlarının eksiksiz ve doğru biçimde ortaya konmasını sağlar ve aktif malvarlığının tespiti kadar önemlidir. Terekenin borca batık olup olmadığı ancak pasifin bilinmesiyle anlaşılabilir. Mirasbırakan evliyse önce mal rejiminin tasfiyesi gerekir; sağ kalan eşin katılma alacağı terekenin pasifine, mirasbırakanın eşinden alacağı ise aktifine girer. Pasifin tespitinde izlenen başlıca adımlar şunlardır:

1. Borçların Tespiti: Mirasbırakanın banka kredileri, ipotekler, kredi kartı borçları, vergi borçları, senetler ve diğer finansal taahhütleri belirlenir. Bu borçlara ilişkin bilgiler mirasçılardan, finansal kurumlardan ve ilgili kamu kurumlarından toplanır.
2. Kamu ve Özel Borçların Ayrılması: İpotekle güvence altına alınmış borçlar, vergi borçları ve SGK prim borçları ayrı ayrı gösterilir. Borçların ödeme önceliği tespit davasının değil, terekenin resmî tasfiyesinin veya icra-iflas sürecinin konusudur.
3. Mahkeme Süreci: Toplanan bilgiler mahkemece değerlendirilir ve terekenin pasifi tereke defterine kaydedilir. Bu kayıt, borcun varlığı veya miktarı hakkında kesin hüküm oluşturmaz; uyuşmazlık hâlinde alacaklı ile mirasçılar arasında ayrıca çözülür.
4. Alacaklıların Belirlenmesi: Kurum cevaplarından ve dosyaya sunulan belgelerden mirasbırakanın alacaklıları anlaşılır. Ancak terekenin tespitinde alacaklılar ilanla çağrılmaz; bütün alacaklıların çağrılması isteniyorsa resmî defter yoluna başvurulması gerekir.

Pasif malvarlığının tespiti, mirasbırakanın borçlarını açık ve doğru şekilde ortaya koyarak mirasçıların haklarını korur. Bu tespit, hem aktif hem de pasif varlıkların birlikte değerlendirilmesine ve mirasçının mirası kabul etme, reddetme veya resmî tasfiye isteme kararını bilgiye dayanarak vermesine imkân tanır.

Ölen Kişinin Mal Varlığı Nasıl Öğrenilir?

Ölen kişinin mal varlığı, mirasçılık belgesiyle tapu müdürlüklerine, bankalara ve ilgili kurumlara başvurularak; bu yolla bilgi alınamıyorsa terekenin tespiti davası açılarak öğrenilir. Mirasçılık belgesi, mirasçının kurumlar nezdinde mirasçı sıfatını kanıtlamasını sağlar ve birçok kurum bu belgeyle mirasbırakana ait kayıtları paylaşır. Bazı sorgulamalar e-Devlet üzerinden de yapılabilir; ancak bu sorgulamalar her zaman bütün kurumları ve bütün değerleri kapsamaz.

Mirasbırakanın hangi bankalarda hesabı veya hangi ilde taşınmazı olduğu bilinmiyorsa, en kapsamlı sonuç mahkemenin bütün kurumlara yazdığı müzekkerelerle elde edilir. Bu nedenle bilinmeyen malların ortaya çıkarılmasında terekenin tespiti davası, mirasçının tek tek kurum araştırmasına göre daha güvenilir bir yoldur.

Mirasın Tespitinde Hangi Tarihteki Değerler Esas Alınır?

Mirasın tespitinde terekenin kapsamı, mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı durumuna göre belirlenir. Mirasbırakanın ölüm anında sahip olduğu hak ve borçlar terekeyi oluşturur; ölümden sonra doğan değer artışları veya azalışları terekenin kapsamını değiştirmez. Bu ilke, terekenin içeriğinin objektif ve hukuki güvenliğe uygun biçimde belirlenmesini sağlar.

Mirasbırakanın ölümünden önce yaptığı kazandırmalar, terekenin tespitinde ölüm anındaki malvarlığına dahil edilmez; bu kazandırmalar ancak tenkis veya denkleştirme gibi davalarda hesaba katılır. Tenkis hesabında saklı paylar ölüm anındaki terekeye göre belirlenirken, paylaşmada taşınmazlar paylaşmanın yapıldığı zamandaki gerçek değerleri esas alınarak mirasçılara özgülenir (TMK m. 507, 657). Bu nedenle mirasçının yapacağı hesabın hangi amaçla, hangi tarihe göre yapıldığının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Tereke Defteri Nedir ve Tereke Defterini Kim Tutar?

Tereke defteri, mirasbırakanın ölüm anındaki aktif ve pasif malvarlığının sulh hakiminin kararıyla tek tek kaydedildiği resmî listedir. Terekenin tespiti davasında defter tutulması, TMK m. 589’da sayılan koruma önlemlerinden biridir ve TMK m. 590’da düzenlenmiştir. Defter, terekenin unsurlarının ölüm anındaki durumunu belgeleyerek ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda mahkemeye ve ilgililere başvuru kaynağı oluşturur.

TMK m. 590 uyarınca sulh hakimi; mirasçılar arasında vesayet altına alınmış veya alınması gereken bir kişi bulunması, mirasçılardan birinin uzun süreden beri bulunamaması ve temsilcisinin de olmaması ya da mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunması hâllerinde terekenin defterinin tutulmasına karar verir ve defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır.

Maddedeki bir aylık süre Yargıtay uygulamasında hak düşürücü değil, düzenleyici kabul edilir; bu süre geçtikten sonra da terekenin tedbir niteliğindeki tespiti TMK m. 589 uyarınca istenebilir. Muhafazası mümkün olmayan taşınır mallar bulunuyorsa mahkeme bunların satışını gerçekleştirerek nakde çevrilmesini sağlar.

Tereke defterine kayıtlı bir malın kendisine ait olduğunu ve terekeye ait olmadığını ileri süren kişi, istihkak davası açarak bu malın terekenin kapsamından çıkarılmasını ve kendisine teslimini isteyebilir. Tereke defterine kayıt, mal üzerindeki mülkiyet uyuşmazlığını kesin olarak çözmez; bu nedenle mülkiyet iddiaları genel mahkemede ayrıca ileri sürülür.

Tereke Tespit Davasında Zamanaşımı ve Dava Süresi

Terekenin tespiti davası herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir; davanın süresi ise terekenin büyüklüğüne ve kurumlardan gelen cevapların hızına göre değişir.

Süre sorusu iki ayrı konuyu kapsar: davanın ne zamana kadar açılabileceği ve açıldıktan sonra ne kadar süreceği. Mirasın reddi süresi ise ayrı bir konudur; ancak koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa bu süre, yazımın sona erdiğinin sulh hakimince bildirilmesiyle başlar (TMK m. 607).

1. Tereke Davasında Zamanaşımı Süresi Var mıdır?

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın ölümünden sonra herhangi bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı süresine tabi olmaksızın açılabilir. Türk Medeni Kanunu ve ilgili mevzuatta terekenin tespiti için belirli bir dava açma süresi öngörülmemiştir. Bu durum, mirasçıların mirasbırakanın vefatından sonra istedikleri zaman mirasın tespiti amacıyla dava açabilmesini sağlar.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/7037, K. 2016/6569, T. 07.06.2016 sayılı kararında, ölümden bir yılı aşkın süre sonra yapılan tespit ve defter tutma talebini bir aylık süre geçtiği gerekçesiyle reddeden ilk derece kararını bozmuştur. Daire, “TMK’nın 590. maddesinde yer alan bir aylık süre, hak düşürücü süre olmayıp, düzenleyici niteliktedir” diyerek terekenin korunmasına ilişkin önlemlerin paylaşmaya kadar her zaman istenebileceğini açıkça belirtmiştir. Bu nedenle bir aylık süreyi kaçıran mirasçı, terekenin tedbir niteliğindeki tespitini TMK m. 589 uyarınca yine de talep edebilir.

Ancak süre sınırı olmaması gecikmenin sonuçsuz olduğu anlamına gelmez. Zaman geçtikçe taşınır malların kaybolma ve kayıtların erişilemez hâle gelme riski artar; bu nedenle mirasın tespitine ilişkin sürecin gecikmeden başlatılması mirasçıların yararınadır.

2. Terekenin Tespiti Davası Reddi Miras Süresini Durdurur mu?

Koruma önlemi olarak terekenin yazımı (defterinin tutulması) yapılmışsa, mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre yasal ve atanmış mirasçılar için yazım işleminin sona erdiğinin sulh hakimi tarafından kendilerine bildirilmesiyle başlar (TMK m. 607). Yazım yapılmamışsa red süresi, yasal mirasçılar bakımından kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren işler (TMK m. 606). Bu nedenle mirasçının, tespit dosyasında yazımın tamamlandığına ilişkin bildirimi takip etmesi ve süreyi bu tarihten hesaplaması gerekir.

Yazımın tamamlanmasını beklemek mümkün değilse veya süre başka bir sebeple yetmiyorsa, mirasçı önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hakiminden red süresinin uzatılmasını ya da yeni bir süre verilmesini isteyebilir (TMK m. 615). Borçlardan sorumluluğunu sınırlamak isteyen mirasçı ise mirasın reddine ilişkin usule uyarak bir ay içinde resmî defter tutulmasını talep edebilir (TMK m. 619).

3. Tereke Davası Ne Kadar Sürer?

Mirasın tespiti davasının süresi davaya özgüdür ve birçok faktöre bağlı olarak değişir. Uygulamada kurum cevaplarının geç gelmesi ve bilirkişi incelemeleri süreyi en çok uzatan nedenlerdir. Bu süreçte etkili olan başlıca faktörler şunlardır:

• Terekenin Kapsamı: Mirasbırakanın malvarlığının büyüklüğü ve çeşitliliği, tespit sürecinin uzunluğunu doğrudan etkiler; çok sayıda taşınmaz, menkul kıymet veya borç unsuru bulunması inceleme sürecini uzatır.
• Delillerin ve Kurum Cevaplarının Toplanması: Mirasçıların belgeleri mahkemeye sunması ve kurumların müzekkerelere cevap vermesi zaman alabilir; özellikle yurt dışı veya çok sayıda kurumla yazışma süreci uzatır.
• Bilirkişi Raporları: Malvarlığının değerinin belirlenmesi için bilirkişi ve uzman raporlarına başvurulması ve bu raporlara itirazların incelenmesi davanın süresini uzatan önemli bir etkendir.
• Mirasçılar Arasındaki Anlaşmazlıklar: Mirasçılar arasında terekenin kapsamı veya malvarlığı unsurlarının niteliği konusunda ihtilaf bulunması, özellikle mülkiyet iddialarının ayrıca ileri sürülmesi süreci geciktirebilir.
• Mahkemenin İş Yükü: Mahkemenin iş yükü, tebligatların tamamlanması ve duruşma tarihlerinin belirlenmesi gibi faktörler de sürenin tamamlanmasını etkiler.

Bu nedenlerle terekenin tespiti davası için kesin bir süre öngörülmesi mümkün değildir. Yine de dilekçede kurumların eksiksiz gösterilmesi ve mirasçıların bildikleri belgeleri baştan sunması, sürenin kısalmasına önemli ölçüde katkı sağlar.

Tereke Tespit Davası Ücreti: Harç ve Mahkeme Masrafları Nelerdir?

Tereke tespit davasının maliyeti, çekişmesiz yargı işleri için öngörülen maktu harç ile tebligat, müzekkere, keşif ve bilirkişi giderlerinden ve avukatla takip ediliyorsa avukatlık ücretinden oluşur. Harç, terekenin değerine göre değil, her yıl Harçlar Kanunu tarifesiyle belirlenen sabit tutar üzerinden alınır. Toplam maliyeti asıl belirleyen kalem, keşif ve bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğidir.

1. Mahkeme Masrafları: Bu masraflar tebligat, müzekkere, keşif, bilirkişi incelemesi ve benzeri yargılama giderlerini içerir. Miras tespit davaları maktu harca tabi olup davanın değerine bağlı olmaksızın sabit bir harç ödenmesini gerektirir; dava ilerledikçe keşif ve bilirkişi raporu gibi ek giderler doğabilir ve mahkeme başvurudan bu giderler için avans talep edebilir.
2. Avukatlık Ücretleri: Miras tespit davasının takibi için avukata ödenen ücrettir. Avukatlık ücreti, davanın kapsamına, süresine ve baro tarifelerine göre değişiklik gösterir; ücret avukat ile müvekkil arasında sözleşmeyle kararlaştırılır; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında ücret kararlaştırılamaz (Av. K. m. 164).

TMK m. 589 uyarınca koruma önlemlerine ilişkin giderler, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından karşılanır; hakimin önleme resen karar verdiği hâllerde giderler Devlet tarafından karşılanır. Bu nedenle başvuran mirasçının ödediği harç ve masraflar, terekenin paylaştırılmasından önce tereke varlıklarından geri alınabilir; mahkeme bu giderlerin terekeden karşılanacağını kararında gösterir.

Terekenin Tespiti Davasının Sonuçları Nelerdir?

Terekenin tespiti davasının temel sonucu, mirasbırakanın ölüm anındaki aktif ve pasif malvarlığının resmî bir defterle kayıt altına alınması ve tereke mallarının korunmasıdır. Bu dava mirasçıların haklarının korunması bakımından önemli olmakla birlikte, sonunda mirasın paylaşımına ilişkin bir hüküm kurulmaması bakımından özgün bir işlev görür. Terekenin tespiti davasının temel sonuçları şunlardır:

1. Mirasın Net Bir Şekilde Belirlenmesi

Davanın en önemli sonucu, mirasbırakanın aktif ve pasif malvarlığı unsurlarının eksiksiz olarak tespit edilmesidir. Mirasçıların tek başına erişemediği banka ve tapu kayıtları mahkeme müzekkeresiyle elde edilir; yargılama faaliyeti kapsamında yargı mercilerince işlenen kişisel veriler bakımından KVKK hükümlerine göre istisna öngörüldüğünden (KVKK m. 28/1-d) bu bilgiler mahkemece toplanabilir. Böylece taşınmazlar, taşınırlar, banka hesapları, menkul kıymetler, alacaklar ve borçlar resmî olarak tespit edilmiş olur.

2. Mirasçıların Bilgilendirilmesi

Tespit sonucunda bütün mirasçılar, terekenin içeriği hakkında aynı resmî bilgiye sahip olur. Mirasçıların kimler olduğu ve payları ise terekenin tespiti davasında değil, mirasçılık belgesiyle belirlenir. Terekenin borca batık olduğunu gören mirasçılar, mirasın reddi yoluna başvurup başvurmayacaklarını bu bilgiye göre değerlendirebilir.

3. Mirasçı Haklarının Korunması

Miras tespit davası, mirasçıların mirasbırakanın malvarlığı hakkında somut ve resmî kayda dayalı bilgi edinmelerini sağlar. Bu bilgi, mirasçıların haklarını savunmaları ve sonraki hukuki işlemleri güvenli bir şekilde gerçekleştirmeleri için temel teşkil eder.

4. Mirasın Paylaşımı İçin Temel Oluşması

Terekenin içeriğinin tespit edilmesi, mirasın paylaşımı sürecine altyapı oluşturur. Tespit sonucunda ortaya çıkan bilgiler, mirasçılar arasında yapılacak miras taksim sözleşmesi veya açılacak ortaklığın giderilmesi davası için başlangıç noktasıdır.

5. İstihkak Davalarının Başlatılabilmesi

Tereke defterine kaydedilen bir malın kendisine ait olduğunu ileri süren mirasçı veya üçüncü kişi, istihkak davası açabilir. Bu dava ile davacı malın kendisine ait olduğunu ispatlayarak terekenin kapsamından çıkarılmasını talep eder; terekenin tespiti kararı bu konuda kesin hüküm oluşturmaz.

6. Vasiyetnamenin Ortaya Çıkması ve Açılması

Mirasbırakanın vasiyetname bırakmış olması hâlinde vasiyetname, sulh hakimine teslim edilerek açılır ve ilgililere okunur (TMK m. 595–596). Terekenin tespiti sırasında noter kayıtlarından vasiyetname bulunduğu anlaşılabilir; ancak vasiyetnamenin geçerliliği tespit davasında değil, ayrıca açılacak iptal davasında incelenir.

7. Mirasın Resmi Kayıtlara Geçilmesi

Davanın sonunda tutulan tereke defteri, terekenin içeriğini gösteren resmî bir belge niteliği taşır. Mirasçılar mülkiyet ve hak devirlerini, mirasçılık belgesi ve gerektiğinde paylaşma işlemiyle birlikte bu tespite dayanarak gerçekleştirebilir.

8. Anlaşmazlıkların Önlenmesi ve Çözümü

Terekenin tespiti davası, mirasın kapsamının bilinmemesinden doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer veya var olan anlaşmazlıkların çözümünde yol gösterici olur. Malvarlığının somut olarak belirlenmesi, mirasçılar arasındaki olası ihtilafları azaltır.

Yabancı Mirasbırakanın Mirasının Tespiti İçin Türkiye’de Dava Açılabilir mi?

Yabancı uyruklu mirasbırakanın Türkiye’de malvarlığı bulunuyorsa, bu mallar bakımından Türk mahkemelerinde terekenin tespiti talep edilebilir. Miras hukukuna ilişkin bir uyuşmazlıkta yabancılık unsurunun varlığı, milletlerarası özel hukuk kurallarının uygulanmasını gerekli kılar. Örneğin bir yabancının Türkiye’de malvarlığı ya da ticari bir işletmesi bulunabilir, yurtdışından geliri olabilir ya da maaşını yurtdışından alıyor olabilir.

Türk hukukunda terekenin tespiti, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile birlikte 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) kapsamında da değerlendirilir. MÖHUK m. 20 uyarınca miras, ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle yabancı mirasbırakanın Türkiye’deki taşınmazlarının mirasçılara geçişi Türk hukukuna göre belirlenirken, taşınırlar bakımından kural olarak mirasbırakanın vatandaşı olduğu ülkenin hukuku esas alınır. Ayrıca mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir (MÖHUK m. 20/2).

Yargı yetkisi bakımından MÖHUK m. 43 uyarınca mirasa ilişkin davalarda, ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi, Türkiye’de yerleşim yeri yoksa terekeye dahil malvarlığının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu çerçevede mirasbırakan yabancı olsa dahi Türkiye’de taşınır veya taşınmaz malvarlığı bulunuyorsa Türk mahkemelerinde terekenin tespiti istenebilir. Uygulamada özellikle yabancıların Türkiye’de sahip olduğu taşınmazlara ilişkin olarak terekenin tespiti talepleriyle sıkça karşılaşılmaktadır.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2023/6152, K. 2023/10278, T. 06.11.2023 sayılı kararında, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan İngiltere vatandaşı mirasbırakana ilişkin miras işinde MÖHUK m. 43’ü uygulamış ve mirasbırakanın terekeye dahil mallarının bulunduğu Alanya’daki sulh hukuk mahkemesini yetkili görmüştür. Karar mirasçılık belgesi istemine ilişkin olmakla birlikte, MÖHUK m. 43’ün yabancı mirasbırakanın Türkiye’deki malları için yürütülen miras işlerinde yetkiyi belirlediğini göstermektedir.

Bu tür dosyalarda mülkiyet, vergi ve miras intikali işlemleri birlikte yürütüldüğünden uluslararası miras avukatı ve vergi hukuku uzmanından destek alınması önemlidir. Mirasbırakanın yabancı olması terekenin tespitine engel değildir; esas olan, Türkiye’de terekeye konu malvarlığı unsurlarının bulunup bulunmadığıdır.

Mirasın Tespitinden Sonra Ne Yapılmalıdır?

Mirasın tespitinden sonra mirasçıların, mirasçılık belgesini edinmesi, mirasın paylaşımını anlaşmayla veya dava yoluyla tamamlaması ve gerekirse diğer miras davalarını açması gerekir. Bu adımlar mirasın yasal ve usulüne uygun şekilde intikali, devri ve paylaşılması bakımından önem taşır. Terekenin borca batık olduğu anlaşılmışsa, yasal süreler içinde mirasın reddi veya resmî tasfiye seçenekleri öncelikle değerlendirilmelidir.

1. Veraset İlamının (Mirasçılık Belgesinin) Alınması: Veraset ilamı, mirasçıları ve miras paylarını gösteren resmî belgedir ve sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır (TMK m. 598). Mirasçılık belgesi terekenin tespitinden bağımsızdır, çoğu zaman tespit davasından önce de alınabilir; resmî kurumlar önünde mirasçılık sıfatının ispatı için gereklidir ve taşınmazların ve diğer varlıkların miras intikali için temel oluşturur.
2. Mirasın Paylaşımı ve İntikali: Mirasçılar kendi aralarında mirası paylaşabilir; anlaşma sağlanması durumunda paylaşım karşılıklı mutabakatla gerçekleştirilir. Bu aşamada malların mirasçılara intikali ve mülkiyet devri işlemleri yapılır.
3. Ortaklığın Giderilmesi Davası: Mirasçıların paylaşım konusunda anlaşamamaları hâlinde ortaklığın giderilmesi davası açılması gerekir. Bu dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 s. HUAK m. 18/B). Mahkeme ortaklığı kural olarak malların aynen bölünmesi yoluyla giderir; aynen bölünme mümkün değilse veya malın değerini önemli ölçüde azaltacaksa satış yoluyla paraya çevrilmesine karar verir ve satış bedeli mirasçılar arasında paylarına göre dağıtılır. Satılan taşınmaz kirada ise kiracılı taşınmazın satılması kira sözleşmesini sona erdirmez ve alıcı kira sözleşmesinin tarafı olur.
4. Payların Devri ve Tescil İşlemleri: Paylaşımın tamamlanmasının veya mahkeme kararlarının kesinleşmesinin ardından mirasçılar kendilerine düşen payları alır ve bu paylar üzerindeki mülkiyet hakları resmen devredilir. Böylece mirasın hukuki intikali tamamlanmış olur.
5. Diğer Miras Davaları: Mirasın tespitinden sonra mirasçıların haklarını korumak ve terekenin gerçek durumunu ortaya koymak amacıyla ek davalar açılabilir. Özellikle muris muvazaası, tenkis ve vekaletin kötüye kullanılması gibi durumlarda mirasbırakanın gerçek iradesine aykırı veya mirasçıların haklarını zedeleyen işlemler söz konusu olabilir; mirasçılar tespit davasında elde edilen bilgiler doğrultusunda bu davaları açarak terekenin kapsamını ve miras paylarını yeniden belirleme talebinde bulunabilir.

Mirasın tespiti sürecinin tamamlanmasının ardından yukarıdaki adımların sırasıyla ve süreler gözetilerek takip edilmesi büyük önem taşır. Bu süreçler, mirasçıların haklarının korunması, malvarlığının yasalara uygun şekilde devri ve paylaşımının sağlanması açısından belirleyicidir.

Miras Taksim Sözleşmesi Nedir?

Miras taksim sözleşmesi, mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçıların terekedeki malları kendi aralarında karşılıklı rızayla paylaştırdıkları, yazılı şekilde yapılması gereken sözleşmedir (TMK m. 676). Bu sözleşme, miras hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların önlenmesi ve mirasın hızlı ve uyumlu şekilde dağıtılmasını sağlamak amacıyla yapılır. Terekenin tespiti ile ortaya çıkan malvarlığı listesi, taksim sözleşmesinin eksiksiz hazırlanmasına yardımcı olur.

1. Tarafların İradesine Dayanması: Miras taksim sözleşmesi bütün mirasçıların katılımı ve serbest irade beyanıyla yapılır. Mirasçılar mirasın hangi mallarının kimlere ve hangi oranlarda intikal edeceğini karşılıklı olarak belirler ve sözleşmeyle bağlayıcı hâle getirir.
2. Sözleşmenin Kapsamı: Sözleşme terekeye dahil malvarlığı unsurlarını kapsar. Taşınmazlar, taşınırlar, banka hesapları, menkul kıymetler ve ticari işletmelerdeki paylar gibi her bir varlık kaleminin hangi mirasçıya ne şekilde devredileceği ayrıntılı biçimde belirtilir.
3. Şekil ve Noter Onayı: Miras taksim sözleşmesinin geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir; noter huzurunda yapılması zorunlu değildir. Bununla birlikte noterde düzenlenmesi ispat kolaylığı sağlar; taşınmazlar bakımından sözleşme, mülkiyetin geçmesi için tapuda tescile dayanak oluşturur.
4. Mirasçıların Hak ve Yükümlülüklerinin Korunması: Sözleşme ile mirasçılar arasında adil ve dengeli bir paylaşım hedeflenir. Mirasçılar kendi aralarında yasal paylarından farklı bir paylaşım üzerinde de anlaşabilir; bu yönüyle sözleşme mirasçılar arasında barışçıl çözümün tesis edilmesine katkıda bulunur.
5. Gelecekte Doğabilecek Uyuşmazlıkların Önlenmesi: Taraflar arasında açık ve yazılı bir paylaşım anlaşması yapılması, gelecekte miras üzerinde hak iddiası ya da ihtilaf doğmasını önler. Bu nedenle sözleşme, mirasçılar arasında yaşanabilecek anlaşmazlıkların azaltılması ve sürecin hızlandırılması bakımından önemlidir.
6. Yasal Prosedürlere Uyum: Miras taksim sözleşmesi hazırlanırken Türk Medeni Kanunu’ndaki miras hukukuna ilişkin kurallara uyulması gerekir. Mirasçılardan birinin katılmadığı, şekil şartına uyulmayan veya irade sakatlığıyla yapılan sözleşmeler geçersizlik veya iptal tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir; terekenin önceden tespit edilmesi bu riskleri azaltır.
7. Sözleşmenin İcrası ve Resmi İşlemler: Miras taksim sözleşmesiyle belirlenen paylaşım, tapu müdürlükleri ve diğer resmî kurumlar nezdinde tescil ve intikal işlemleri için temel teşkil eder. Böylece mirasçılar kendilerine düşen malvarlığı paylarının hukuki devrini gerçekleştirebilir.

Sonuç olarak miras taksim sözleşmesi, mirasçıların iradeleriyle malvarlığının dağıtımını mümkün kılan, uyuşmazlıkların önlenmesine ve sürecin etkin yönetilmesine olanak sağlayan temel hukuki sözleşmelerden biridir. Sözleşmenin mirasçılık belgesi ve güncel tapu kayıtlarıyla uyumlu hazırlanması, intikal aşamasında sorun yaşanmasını önler.

Miras taksim sözleşmesinin geçerli ve uygulanabilir olması için bazı temel şartların birlikte sağlanması gerekir. Aşağıdaki tablo bu şartları özetlemektedir.

Mirastan Mal Kaçırma Nasıl Tespit Edilir?

Mirastan mal kaçırma; mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerin tapu kayıtları, gerçek değer ile gösterilen bedel arasındaki fark, taraflar arasındaki ilişki ve mirasbırakanın diğer işlemleri birlikte incelenerek tespit edilir. Terekenin tespiti sırasında elde edilen kayıtlar, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı işlemlerin ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Bu tür durumlara karşı başvurulan başlıca yol “muris muvazaası davası”dır.

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Açıkça bağış olarak yapılan devirlerde muris muvazaası ileri sürülemez; bu devirler koşulları varsa tenkis davasına konu olur. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2023/5832, K. 2024/471, T. 18.01.2024 sayılı kararında, 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının ancak mirasbırakanın taşınmazı “kayden satış veya ölünceye kadar bakma akdiyle devretmesi ve bunun da muvazaalı olduğunun saptanması halinde” uygulanabileceğini vurgulamıştır.

Daire, satış suretiyle yapılan devirler için davacıların miras payları oranında tapu iptali ve tescile, bağışla yapılan devirler için ise tenkis hesabına göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur. Görünüşteki satış işlemi tarafların gerçek iradesine uymadığı için, gizlenen bağış işlemi ise resmî şekilde yapılmadığı için geçersiz kabul edilir. Muris muvazaasıyla ilgili olarak dikkate alınması gereken başlıca hususlar şunlardır:

1. Muvazaalı İşlemin Tespiti: Muris muvazaası davası açabilmek için öncelikle mirasbırakanın gerçek iradesini gizlediği işlemlerin tespit edilmesi gerekir. Bu işlemler, genellikle tapu kayıtları, sözleşmeler ve diğer mülkiyet belgeleri incelenerek ortaya çıkarılır.
2. Gerçek İradenin Kanıtlanması: Muris muvazaası davasında mirasbırakanın mal kaçırma amacının kanıtlanması gerekir ve ispat yükü davacı mirasçıdadır. Tapu kayıtları, yazılı belgeler, tanıklar ve diğer her türlü delil bu amaçla kullanılabilir.
3. Davanın Açılması: Muris muvazaası davası, mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılar tarafından açılır; mirasbırakanın sağlığında bu dava açılamaz. Dava, tapu iptali ve tescil talepli olarak taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür.
4. Mahkeme Süreci: Mahkeme, tarafların delillerini değerlendirir ve muvazaanın varlığına karar verir. Muvazaa ispatlanırsa devir işlemi geçersiz sayılır ve taşınmazın davacı mirasçının miras payı oranında tapusunun iptaline ve adına tescile karar verilir.

Muris muvazaası davasının ispatında ve mirasın gerçek değerinin hesaplanmasında dikkate alınan başlıca olgular şunlardır:

1. Mirastan Mal Kaçırma Amacı: Muris muvazaası davasında mirasbırakanın malını gerçek iradesini gizleyerek bir üçüncü kişiye devrettiği durumlar incelenir. Burada işlemin gerçekte bir bağış olduğunun ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığının kanıtlanması önemlidir.
2. Malın Değeri ile Gösterilen Satış Bedeli Arasındaki Fark: Mirasbırakan malını tapuda gerçek değerinin çok altında bir bedelle devretmiş görünüyorsa ve devralanın ödeme gücü bulunmuyorsa, bu durum muris muvazaasının ispatında önemli bir göstergedir.
3. Mirasbırakan ile Devralan Arasındaki İlişki: Mirasbırakan ile malı devralan kişi arasındaki yakınlık ve ilişki düzeyi incelenir. Aralarında özel bir ilişki bulunması veya işlemin olağan piyasa koşullarında gerçekleşmemesi, muvazaaya işaret edebilir.
4. Mirasbırakanın Diğer Malvarlığı ve İşlemleri: Mirasbırakanın diğer malvarlığı ve yaptığı diğer devirler de incelenir. Bu işlemler birlikte değerlendirildiğinde mal kaçırma eğilimi görülüyorsa, bu durum muvazaa iddiasını destekler.

Mahkemeler bu olguları tek tek değil, birlikte değerlendirir. Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık dikkate alınan göstergeleri özetlemektedir.

Bu olgular, muris muvazaası davasında mirasbırakanın gerçek iradesinin ve malvarlığının tespitinde önemli rol oynar. Mahkeme delilleri birlikte değerlendirerek muvazaa iddiasının varlığını belirler. Mirastan mal kaçırma şüphesi bulunan durumlarda hukuki danışmanlık almak olası hak kayıplarının önüne geçmek için önem taşır.